Leidmotief

Wagner in de cinema (again!) : David Cronenbergs "A dangerous Method"

2012-01-06T14:15:00.014+01:00

Wagner-liefhebbers zagen dit jaar al de verpletterende werking van de Tristan-prelude in de film "Melancholia".
Deze week komt er opnieuw een film uit waarin de muziek van Wagner prominent aamwezig is, zij het op een gans andere manier gebruikt en met een ander effect.
We spreken over "A dangerous Method".

Inderdaad, bij Lars Von Triers liet de gestileerde montage in het begin van Melancholia ons met open mond achter : er was sprake van een synergie tussen de krachtige beelden en de nog straffere muziek.
Verderop in de film kwamen de thema's een aantal keren terug - volgens sommigen dan met iets minder effect - maar bij de finale van de film kon je niet anders dan ontzag hebben voor de durf van deze film.
Ook de zeer donkere, haast schrale Prelude uit Acte III van Tristan miste op het einde zijn doel niet.

Over naar de nieuwe film "A dangerous Method" van David Cronenberg, een interessant regisseur, die begon met psycho-horror films waarin het mens-zijn in vraag gesteld wordt : de grenzen vervagen tussen mens en machine, tussen mens en mutant en zelfs monster (The Fly). De mens wordt ontmenselijkt en er wordt gespeeld met Cyber-realiteiten (Existenz).
De laatste jaren heeft Cronenberg ook enkele grotere Hollywood-films gedraaid, die ophef maakten door hun expliciete geweld-scènes : A History of Violence en Eastern Promises. Toch zijn dit briljante misdaad-films door hun efficiënte psychologische uitwerking.

In zijn nieuwe film toont Cronenberg zich van zijn meest beheerste kant : het is een semi-waargebeurd verhaal over de band tussen de pionier van de psycho-analyse Freud en zijn gedreven leerling Jung die hem later afvallig wordt. En vooral over de (overspelige) relatie van Jung met zijn onevenwichtige patiënte Sabine Spielrein, die later in zijn voetsporen zal treden.

De muziek van Wagner is in deze film aanwezig op drie verschillende niveau's :

Ten eerste horen we enkele keren de Siegfried-Idylle : Op de soundtrack-CD is een versie te horen door de pianist Lang-Lang, die maar liefst 30 minuten duurt. (ter vergelijking : Glenn Gould doet er een goede 20 minuten over)
In een mooie lyrische scène zien we Jung en Spielrein in een bootje liggen, met de Siegfried-Idylle als soundtrack.

Howard Shore koos voor dit stuk omdat dit zou kunnen aantonen dat Jung een liefhebbend man was : hij had een sterk verlangen naar Sabine Spielrein, maar hield ook erg van zijn vrouw en kinderen.

Verder zijn er op de soundtrack van Howard Shore (LOTR, Hugo etc...) zeer veel Wagner-citaten te horen :
Wie zijn Wagner kent, zal meerdere keren glimlachen, soms zijn wenkbrauwen fronsen en toch geïntrigeerd toekijken. Er wordt rijkelijk geciteerd, met hierbij enkele opvallende voorbeelden :
* het Nibelheim (hamer)-thema : het ritme wordt afgevlakt, maar de melodie blijft en wordt omgezet door er nog enkele melodieën boven te zetten. Dit thema komt vooral voor in het begin van de film, wanneer het gaat over de psychische aandoening van Sabine Spielrein.
* het Wälsungen thema : dit wordt vooral gebruikt in de context van de "verboden" liefde tussen Jung en Spielrein.
* liefdes-thema's uit Die Walküre : tijdens enkele vrijscènes horen we de Siegmund/Sieglinde muziek, maar die wordt harmonisch in een donker, eerder dissonant kleedje gestoken.
* het verheven thema Walhalla kan ironisch opgevat worden : dit wordt gebruikt op het moment dat Freud en Jung op een boot de Amerikaanse kust naderen en New York (?) zien verschijnen. Hier lijkt de regisseur/componist in vraag te stellen : "is Amerika het nieuwe Walhalla ?"

Even terzijde : Howard Shore nam de 'leitmotiv'-methode al met succes over voor de muziek van de Lord of the Rings - trilogie.

Op een derde manier komt Wagner nog voor in de film :
In enkele gesprekken hebben Jung en Spielrein het over Wagner. Spielrein heeft het over haar 'Siegfried-complex' en vraagt zich af hoe het mogelijk is dat iets puurs, perfect kan voortkomen uit iets wat het tegengestelde daarvan is (onpuur, door incest ontstaan etc...)
We komen ook te weten welke opera hun favoriet is : ze geven beide de voorkeur aan "Das Rheingold".
Verder zien we nog een experimentele patiënten-sessie in het psychiatrisch instituut, waarbij Jung en Spielrein de muziek van "Die Walküre" loslaten op de patiënten en dan nauwgezet noteren wat hun psychisch/emotionele reacties hierop zijn.

Het effect van de muziek in deze film is echter gans anders dan bij Melancholia. Hier wordt de muziek veel koeler en beheerster gebruikt. Ze is wat minder prominent aanwezig. Er is maar weinig sprake van grote uitbarstingen en verpletterende momenten.
Op sommige momenten vroeg ik me af of het blijven citeren van de Wagner thema's in deze context wel zin had. In ieder geval brengen deze citaten veel minder "sub-tekst"-werking en ook minder zinvolle referenties dan bij de muziekdrama's van de Meister zelf. Enfin, bij een eerste visie tenminste.

Al bij al krijgen we een interessant en mooi tijdsbeeld in deze film, waarbij nog maar eens duidelijk blijkt wat een invloed (ook op emotioneel-psychisch niveau) de muziek en figuur van Wagner heeft gehad en nog heeft.

Wagner als glijmiddel voor het Huis Erard?

2011-12-30T12:19:00.005+01:00

Tegenwoordig is het bon ton om oude Erard-vleugels, desnoods begraven onder tonnen kippenstront uit oude stallingen te slepen en ze met veel zorg en vlijt om te tunen tot verloren gewaande kostbaarheden waarvoor wij in de concertzaal in aanbidding op de knieën dienen neer te zijgen. Eigenaardig genoeg noemen we deze restauratieve reflex niet reactionair maar progressief. Pianisten die daar niet in meegaan, zoals Alfred Brendel, noemen we daarentegen conservatief. Tja.

Ik weet niet of u uw pianosnaren parallel (Erard) dan wel gekruist (Steinway) aangeslagen wil hebben maar ik kan u vertellen dat alle pogingen om mij van het Erard-wonder te overtuigen altijd op het volstrekte tegendeel zijn uitgelopen. Een Erard ervaar ik als een "impotente" piano. Nooit klinkt hij luid genoeg. Altijd klinkt hij dof en mechaniekerig, het ontbreekt hem gewoon aan de pure zinnelijkheid van klank die het moderne instrument kenmerkt en waardoor het échte musiceren pas mogelijk wordt. Chopin en Debussy op een Erard ? Niet meer voor mij, dank u wel!

En zou dat ook niet de reden zijn waarom de Steinway-vleugel, sinds zijn succesvolle introductie op de Wereldtentoonstelling van Parijs anno 1867, de Erard zo vlotjes naar de geschiedenisboeken heeft verwezen? Onterecht vinden sommigen. Onder hen...u raadt het al... de in Brugge alomtegenwoordige Jos van Immerseel. Voor zijn nakend projekt rond Erard in het Concertgebouw laat hij nu zelfs Wagner opdraven : "Verdi heeft zijn opera's aan een Erard gecomponeerd; zelfs Wagner had thuis een Erard. Mendelssohn en Liszt waren componisten met een internationale uitstraling en internationale voorkeuren. Zou je van Wagner niet meer, euh, Duitse keuzes verwachten?" (Concertgebouw Magazine Jan. 2012)

Van Immerseel lijkt te suggereren dat Wagner een soort heimatcomponist was die slechts af en toe het boerenerf verliet en dus echt wel een reden moest hebben om zo uitgesproken voor een Frans instrument te kiezen. Hallo ? Wagner was even bereisd als Liszt en zeker een grotere kilometervreter dan Mendelssohn. De Erard die hij in mei 1858 uitpakt is een geschenk dat hij van Mevrouw Erard heeft afgepingeld. Wagner is op dat ogenblik een straatarme componist die zich een instrument van 5000 francs niet kan veroorloven. Het zal Jos van Immerseel verheugen te vernemen dat hij er heel gelukkig mee is. Hij sleurt het instrument overal mee, zelfs over de Zwitserse bergen helemaal tot in Italië en hij componeert er ondermeer zijn Tristan op. Aan zijn vrouw Minna schrijft hij dat hij er heel stil mee kan componeren, zo stil dat je het instrument nauwelijks kan horen in de aanpalende kamer. Laat dat nu een troef zijn waar de hedendaagse concertganger weinig boodschap aan heeft...

Elf jaar later (1869) zal Nietzsche berichten over zijn eerste clandestiene bezoek aan de Wagners in Tribschen, hoe hij voor Wagners huis staat en vanaf de straat herhaaldelijk akkoorden hoort aanslaan uit het derde bedrijf van Siegfried. Wagners muisstille Erard lijkt wel een ander instrument geworden en ja, dat is het ook. De Erard is inmiddels ingeruild voor een Bechstein. Die heeft hij twee jaar voordien voor zijn 51e verjaardag gekregen van Koning Ludwig II.
Trouwens, met de Erard-liefde van Wagner moet het niet zo'n vaart hebben gelopen want van zodra Wagner het bericht krijgt dat de koning hem uit zijn existentieel lijden zal verlossen stuurt hij volgende brief aan Hans von Bülow :

" Liebster Hans! Schaff mir den »Bechstein«, den Du mir vor 3 Jahren unter freundlichen Thränen anbotest. Ich hab' meinen Erard nicht mehr. Nach München adressiren. Ich bleibe für alle Zeiten in München." (Wien, den 11. Mai 1864)

[Briefe und Briefwechsel in Einzelausgaben: Richard Wagner: Briefe an Hans v. Bülow. Richard Wagner: Werke, Schriften und Briefe, S. 28636 (vgl. Wagner-Bülow, S. 208-209)]

Von Bülow was een grote fan van Bechstein en één van de grootste pianisten van zijn tijd. De Bechstein ten huize Wagner is er zeker gekomen op zijn voorspraak. Een "Duitse keuze" is er dus wel degelijk geweest. Van dan af is de Bechstein Wagners componeerpiano. Hij componeert er "Die Meistersinger", "Siegfried", "Götterdämmerung", en "Parsifal" op. Het is het instrument dat nog steeds in Wahnfried kan bezichtigd worden en het kenplaatje draagt: "Gebaut für Richard Wagner im Jahre 1863".

Maar het wordt nog mooier. Op 12 juni 1875, laat Wagner een Steinway aanrukken, allicht om de repetities van de Ring te begeleiden. Vier jaar later kunnen wij in Cosima's dagboek lezen : " R. schrieb an Herrn Steinway, daß er in keiner Kunst einen solchen Fortschritt wahrgenommen, nicht in Malerei, Architektur, kaum in der Musik, wie im Bau der Klaviere. "
[Cosima Wagner: Die Tagebücher: Band II. Richard Wagner: Werke, Schriften und Briefe, S. 38750 (vgl. Cosima-Tagebücher 2, S. 330)]

Kortom, een slechtere bondgenoot als Wagner had Van Immerseel zich voor zijn Erard-project bezwaarlijk kunnen indenken. Anders uitgedrukt : met de musicologische ernst en kennis van Jos Van Immerseel is het maar pover gesteld ! Quod erat demonstrandum.

Afscheid van 2011

2011-12-25T12:06:00.005+01:00

De culturele oogst van 2011 viel best mee. Natuurlijk waren er de onvermijdelijke teleurstellingen maar ik heb mij in het theater of in de concertzaal tenminste nooit moeten ergeren, al kan dit net zo goed aan mijn toegenomen vaardigheid liggen om pretentieuze artistieke flops aan mij te laten voorbij gaan. Neen, ergernis daar zorgde cultureel links wel voor met haar onafgebroken kleingeestige kritiek op het Vlaamse emancipatiedenken. Ronduit beschamend.

Volgende concerten & voorstellingen wisten in 2011 mijn torenhoge kwaliteitseisen te doorbreken:
- Pierre-Laurent Aimard met Wagner/Berg/Scriabin/Liszt-programma in Brugge
- Ivo van Hove met "Kinderen van de zon" in NTGent
- Het Budapest Festival Orchestra met een Wagnerprogramma in Brugge
- Jordi Savall met "Orient/Occident" in Brugge
- Sidi Larbi Cherkaoui met "Babel" in Brugge
- Romeo Castellucci met "On the concept of the face, regarding the son of God" in Antwerpen
- Robert Lepage's "Die Walküre" in Kinepolis Nîmes
- Stefano Bollani/Enrico Rava op Jazz Arles
- Jan Fabre met "Prometheus" in Vooruit Gent
- David McVicars "Die Meistersinger von Nürnberg" in Cinemaxx Münster
- Chick Corea en "Return to Forever IV" op Jazz Gent
- The Music Liberation Orchestra op Jazz Middelheim
- Patricia Kopatchinskaja met het Vioolconcerto van Ligeti in Brugge
- Robert Lepage's "Siegfried" in Cinemaxx Göttingen
- Akram Kahn met "Confluence" in Brugge

Ongetwijfeld waren volgende voorstellingen, die ik jammergenoeg heb moeten missen, ook zeer de moeite :
- Philippe Decouflé met "Octopus" in Antwerpen
- Akram Kahn met "Desh" in Brugge
- Gruppo Corpo met "Parabelo & Onqotô" in Brugge
- Tero Saarinen met "Borrowed Light" in Brugge

Met één vraag ben ik blijven zitten omdat ik de voorstelling niet heb gezien : was "Les Huegenots" in De Munt wel zo goed als in het algemeen (en in politiek correct denkende kringen in het bijzonder) wordt beweerd ? Sta mij toe om dit sterk te betwijfelen...

De Beierse Staatsopera gaat online

2011-12-16T11:56:00.001+01:00

Begin 2012 start een pilootprojekt aan de opera van München waarbij men voorstellingen zal uitzenden via live-streaming op het internet. Hoe vaak met dit zal herhalen is voorlopig niet duidelijk.
Op 22 januari (om 17u00) is alvast een schitterend bezette reprise te zien van Jürgen Roses "Don Carlo" met Anja Harteros, Jonas Kaufmann, René Pape, Mariusz Kwiecien, Eric Halfvarson, Anna Smirnova. Deze transmissies zijn zoals het hoort: gratis!

De Ring van Achim Freyer op dvd in 2013

2011-12-13T23:53:00.004+01:00

De Opera van Mannheim heeft een nieuwe Ring op de affiche gezet en wist daarvoor Achim Freyer te strikken, die het werk nog maar onlangs, met eigen decors en kostuums, in Los Angeles op het toneel heeft gebracht. Ditmaal zal er echter een camera in de buurt staan want in het Wagnerjaar 2013 zal de productie uitgebreid worden gefilmd. En zoals de bijgevoegde foto in één klap illustreert zal deze productie er veel beter uitzien op dvd als in het (overigens spuuglelijke) theater van Mannheim. En zo zal de wagneriaan het uit licht, kleur en goocheltruuks opgetrokken circustheater van de naïeve magiër Achim Freyer dan toch nog te zien krijgen.

Opernwelt reageerde tamelijk enthousiast op de première van "Das Rheingold" : "Achim Freyer - und das ist das Entscheidende- bezieht seinen Kraftstrom aus Wagners Musik, die durch nichts überlagert oder gar konterkariert wird. Gerade weil er so weinig macht, weil es in seiner hochstilierten Puppen-Theater-Welt, die vom Comic wie vom Märchen zehrt, so spielerisch leicht und niemals verbissen belehrend zugeht, wird Wagners visionäre Utopie einer durch Liebe verwandelten Welt greifbaar. Der kindlcihe, nur scheinbar naive Blick auf das grosse Weltganze ist stets mit schmerzhaft philisophischer Genauigkeit underfüttert, Freyer lullt sein Publikum nicht ein, sondern verlangt hellwache Zuschauer."

De nieuwe GMD, Dan Ettinger, kreeg dan weer niet zo'n goede pers. Hopelijk kan hij daarin nog wat groeien. Maar omdat wij ons hier in de provincie bevinden zal het pijnpunt van deze productie weer maar eens de cast zijn : met de Brünnhilde van Judith Nemeth kan ik leven maar Thomas Jesatko is meer dan een maatje te klein voor Wotan. Hopelijk zal men dat tijdig inzien en, wanneer de camera's draaien, de voorstelling pimpen met een sterkere Wotan !

Lohengrin opent De Scala in 2012

2011-12-13T14:38:00.004+01:00

De Scala opent het volgend seizoen met Lohengrin. Met Jonas Kaufmann, Anja Harteros en René Pape leest de affiche als een droom. Ongetwijfeld zal Daniel Barenboims sidekick Waltraud Meier de affiche verder completeren als Ortrud. Wellicht wordt Johannes Martin Kränzle de Telramund. Claus Guth voert alleszins regie.

Allicht zal deze productie ook in de cinema of via Arte worden uitgezonden. Tenzij een hoogst toevallige staking daar een stokje voor zou steken...of zal daar in het post-bunga-bunga tijdperk geen reden meer toe zijn ? Penso che no...

Billy Budd in Cinema Zuid

2011-11-16T21:56:00.002+01:00

Ludo Pieters stuurde mij volgende reactie naar aanleiding van de voorstelling van Billy Budd :

"Genoten van de voorstelling van Billy Budd afgelopen zondag! Eigenlijk een 'traditionele' regie zonder echt spectaculaire vondsten, maar wel een bijzonder intelligente en boeiende 'traditionele' enscenering waarbij het geheel klopte en dat is wat telt . De productie was bovendien zeer mooi in beeld gebracht met fantastische close - ups van de zangers.

Ik zeg vaak, je hebt opera's waar je achteraf met de glimlach buitenkomt. Verdi, bijvoorbeeld, waar steevast iedereen op het einde vermoord is of zelfmoord heeft gepleegd, maar waar ik toch glimlachend buitenkom. Dan heb je opera's waar je achteraf 'gelukkiger en wijzer' van bent geworden en die het gevoel geven dat ze mentale rijkdom hebben geschonken, ook al heb je ze al honderd keer gezien of gehoord. Met een zelfgemaakt woord zou je het kunnen omschrijven als een vorm van ' wereld - weten' dat je telkens weer meekrijgt. Dat heb ik met Wagner, Richard Strauss. Maar daarnaast heb je opera's die je met een ongemakkelijk gevoel opzadelen. In die categorie zitten de opera's van Britten. Ik hou erg van de opera's van Britten (niet allemaal) , maar je wordt er nooit bepaald vrolijk van. Onrechtvaardigheid,machtsmisbruik, dat zijn onderwerpen die constant aanwezig zijn bij Britten, maar wat vooral meespeelt is het feit dat zijn muzikale vormgeving ook vanaf de eerste noot die sfeer uitstraalt. Grenzeloos pessimisme en uitzichtloosheid. Ik moet eerlijk zeggen dat ik maar weinig mensen ken die de opera's van Britten graag horen. Mijn vrouw wil er niks van weten en zegt dat ze er ambetant en depressief van wordt.

Maar goed, de Billy Budd uit Glyndebourne was geweldig. De dirigent was schitterend. Ik heb zelf een aantal opnames van deze opera, waaronder die welke Britten zelf dirigeert en die een referentie blijft. Mark Elder staat op hetzelfde niveau en haalt werkelijk alles uit de partituur wat er uit te halen valt. Een schril contrast met de opname onder Kent Nagago, de 4 - akten versie, die veel te gepolijst, veel te braaf en kleurloos klinkt. De solisten waren over het algemeen van hoog niveau, heel spijtig dat Philip Ens voor rol van John Claggart een maat te klein is. Je hebt daarvoor een soort Jago - type nodig, maar dan met de stem van een Hagen of een Hunding. De voor mij onbekende Jacques Imbrailo zit perfect op zijn plaats in de rol van Billy. Een lyrische bariton met een vlotte hoogte, maar die tevens naast de 'looks' ook het naïeve en spontane van Billy weet te brengen. In de opname met Nagano zingt Thomas Hampson de rol van Billy. Te laat voor hem sowieso, maar bovendien zingt hij de rol zoals Fischer - Dieskau die waarschijnlijk zou zingen. Dat is perfect voor de Graaf uit Le Nozze di Figaro, maar voor Bily Budd werkt dat absoluut niet.

Britten had destijds voor de titelrol Geraint Evans gevraagd. (Diezelfde Evans die menige opname de nek heeft omgewrongen, waaronder een Falstaff en een onmogelijke Beckmesser in de Meistersinger) Gelukkig besefte Evans tijdig dat de tessituur van de rol van Billy te hoog voor hem was en zong hij de rol was Mister Flint bij de première. In plaats van Evans zong de jonge Amerikaanse bariton Theodor Uppman in 1951 de wereldcreatie in Covent Garden en werd er in één klap beroemd door.
Van de stem van John Mark Ainsley ben ik niet zo wild, maar dat is persoonlijk. Hij mist bovendien de intellectuele diepgang van wijlen Philip Langridge. Langridge die trouwens qua klank ook geen bijzondere stem had, maar die destijds (1988) in de mooie productie van de ENO een veel complexere Vere neerzette. De karakterisering van de officieren was bijzonder mooi en origineel uitgewerkt, met als uitschieter een ronduit schitterende Iain Paterson als Mister Redburn. Deze roodharige Schot is een rijzende ster in de operawereld en is natuurlijk een luxe - bezetting, maar waaruit eens temeer duidelijk blijkt dat wanneer zogenaamd kleinere rollen niet worden overgelaten aan veredelde koorleden of versleten solisten, niet alleen die rollen plotseling een heel andere dimensie krijgen, maar bovendien de geloofwaardigheid van de ganse productie wordt verhoogd.

Tot slot, over 'kloppen' geproken. Bijgaand filmpje van een Billy Budd productie uit 2007. Heel interessant lijkt mij dat. Ik kan alleen niet inschatten hoe alles kan 'werken' in die productie, maar het idee is wel schitterend. (Peter Mattei, ideaal trouwens in de titelrol):Naar Youtube"

Siegfried from Paris-Texas

2011-11-07T22:12:00.003+01:00

De Ring van de Metropolitan is allang niet meer de Ring van Robert Lepage.Welke charmante 3D-effecten de vernuftige “Machine” ook moge teweeg brengen in het theater, het blijft het geesteskind van een puberale artistieke visie. We hebben ondertussen al wel begrepen dat je bomen kan projecteren op wentelende pannelatten. So what? Zijn team laat zich wel bijzonder weinig invallen als het erop aankomt om de narratieve preludes van Siegfried in te vullen. Guy Cassiers’ even inhoudsloze Ring kan op minder begrip rekenen in de internationale pers.
Ter verdediging van Lepage is het misschien nuttig om aan te stippen dat het andere kwalitatief goede regisseurs uit Europa niet beter af gaat aan de Met. Want zagen we vorige week Michael Grandage (“onze” Billy Budd-regissseur) niet compleet afgaan met een dodelijk saaie Don Giovanni? En was David McVicar enkele maanden voordien niet hetzelfde lot beschoren in “Il Trovatore”. Wat er op de scène te zien was was telkens doffe ellende. Als deze heren dan in Glyndebourne met hun kunstjes uitpakken dan is het resultaat telkens vijf sterren waard. De conclusie kan dan toch alleen maar zijn dat de Met een hoerenkast is die elke regisseur tot artistieke impotentie weet te verleiden (of te dwingen?). Wil iemand eens uit de biecht spreken en dit proces voor het oog van de wereld blootleggen a.u.b?

Make no mistake, this Ring is all about singing! And it was absolutely fabulous!
Anders uitgedrukt : godzijdank zijn er de zangers, ook al worden ze door de regisseur compleet aan hun lot overgelaten (de analogie met Cassiers gaat ook hier op!). De heer Lepage mag hen op zijn beide knieën danken.

Stephen Gould had blijkbaar wat beters te doen en Gary Lehmann moest afhaken na 5 weken intens repeteren. Het moet voor de arme drommel een pijnlijk moment geweest zijn om te zien hoe soeverein zijn partij nadien werd ingevuld door ene Jay Hunter Morris, een blauwogige Texaan met geweldige looks, veel guts en een genuanceerde kennis van de partij om u tegen te zeggen. Over J.H. Morris schreef “The Wagner Journal” deze week: “His voice is not yet ready for the role –it is still too light, with unpredictable volume and tone”. Het is niet de enige kemel die je in de nieuwste editie van “The Wagner Journal” kan lezen. Noem mij 5 Siegfrieds die in staat zijn om deze moordende partij af te leveren zoals Morris dat heeft gedaan. En is het niet verrassend om vast te stellen hoe goed gecoachte Amerikanen telkens weer in staat blijken om idiomatisch Duits van de bovenste plank af te leveren? Laat dit niet vanzelfsprekend lijken. “It was hard work” zou Morris later in de coulissen met een zwaar Texaans accent bekennen. Daar heb ik onnoemelijk veel meer respect voor dan voor de fake artistieke kwaliteiten men een Placido Domigo toedicht terwijl hij nooit één zin correct Duits uit zijn strot heeft gekregen.
Je zou Morris voor Lance Ryan kunnen inruilen. Qua stemtype is er grote gelijkenis, qua klankschoonheid scoort hij zelfs beter. Morris is ontwapenend sympathiek en speelt zijn personage softer. Je vraagt je af of hij wel in staat is om een “bad guy” te spelen. Gelukkig hoeft een tenor dat nooit te doen. Maar als Siegfried moet hij wel zijn pleegvader over de kling halen. Morris doet dat met tegenzin.

Bryn Terfel bevestigde zijn torenhoge prestatie als Walkure-Wotan. Om kort te gaan: Terfel is dé Wotan van het moment. No doubt about it. Niemand komt in de buurt. De kleine maniërismen die zijn voordracht en expressie een tikkeltje kleuren, moet je erbij nemen. Maar voor de verschroeiende zinnelijkheid van die voordracht kan je niet anders als door de knieën gaan. In Bayreuth heeft er sinds John Tomlinson geen Wotan meer van dit niveau gestaan.

Gerhard Siegel is de ervaren Mime die we kennen. De vis comica distilleert hij uit zijn eigen arsenaal en dat is niet altijd even overtuigend. Siegel is een acteur die van een echte regisseur zou kunnen bijleren. En dat geldt bij uitbreiding natuurlijk voor de gehele cast.

Clive Owens’ Alberich was weer even bloedloos als in Das Rheingold. Begrijpt die kerel geen jota van wat hij daar staat te zingen? Of is hij gewoon niet in staat om om het even welk dramatisch personage gestalte te geven? Ik vrees voor het laatste. Zijn duet met Terfel was de enige zwakke passage van de avond. En nee, ik ben geen racist. Twijfelt u daaraan dan mag u mijn platenkast komen bekijken waarin de zwarte medemens zeer prominente aanwezig is maar Wagner, dat schijnt om de één of andere manier niet te lukken. Simon Estes? Willard White? Allemaal noppes. Owens was een miscast, eentje zoals we een week voordien al konden meemaken want wie verzint het om Don Ottavio te bezetten met Ramon Vargas? En dat terwijl zangerscasting zo’n poepsimpel beroep is!

Deborah Voigt moest zich weer enkele uitschuivers laten welgevallen maar dat is in de eindbeoordeling van het sprankelende finale duet van weinig betekenis.

Is Fabio Luisi een aanwinst voor de Met? Volgens mij wel. Zijn tempi waren zowel in Mozart als in Wagner meer dan OK. Daarmee lijken Jimmy Levine’s dagen aan de Met nu wel geteld. Je hoort mij niet klagen.

Opera : achter de schermen van de emotie

2011-10-26T16:53:00.002+02:00

Bij Lannoo Campus is een nieuw boek verschenen omtrent opera. Auteurs van dienst zijn Piet De De Volder en Francis Maes. Piet De Volder is musicoloog en werkt bij de Vlaamse Opera als dramaturg. Francis Maes is professor musicologie aan de Unversiteit Gent.

Het boek is schitterend uitgegeven met prachtig fotomateriaal uit producties, die voornamelijk in De Munt, De Vlaamse Opera en de Nederlandse Opera hebben plaatsgevonden. Het doel is om inzicht te scheppen in het denkproces dat achter opera schuilgaat, meer bepaald het evolutie-proces van ‘’gezongen toneel’’ naar een ‘’gesamtkunstwerk’’ waarbij allerhande kunsten en disciplines komen kijken en gecombineerd worden (waaronder dramaturgie, personenregie, decor, belichting, video, enz.). Vooral het hoofdstuk rond dramaturgie boeit door ons inzicht te verschaffen in hoe een nieuw concept rond een bestaande opera uitgewerkt wordt.

Er zijn ook een aantal hoofdstukken waar Wagner behandeld wordt. Daarbij worden o.a. de diverse ensceneringen van “De Ring’’ toegelicht (Nederlandse & Vlaamse Opera), alsook schept het inzichten in het concept en de denkwereld van de recente Parsifal in De Munt.
Kortom een prachtig initiatief van Lannoo omtrent opera in de Lage Landen. Hopelijk volgt er meer in de toekomst van dergelijke kwaliteitsvolle werken omtrent de kunstvorm genaamd ‘’opera’’.

Een (fabrieks)brug te ver...Tannhäuser in Bayreuth

2011-10-26T16:42:00.004+02:00

Na 10 jaar solliciteren bekwam ik dit jaar kaarten voor de voorstelling van Tannhauser in Bayreuth. Ik wilde eerst even mijn ervaring laten bezinken vooraleer kort te schrijven over deze opvoering, want soms ben je aanvankelijk enthousiast en deemstert dat weg, ofwel is het omgekeerd, waarbij je het eerst maar niks vond, maar achteraf toch een aantal nieuwe goeie inzichten krijgt. Voor deze Tannhauser was mijn oorspronkelijke mening niet erg positief en het is er niet beter op geworden.

Wat Sebastian Baumgarten als regisseur hier is komen doen, is me totaal onduidelijk. Ik ben persoonlijk een fan van het Duitse regie-theater, maar als men dit ziet, kan men stellen dat de gouden jaren (waarbij ik denk aan regisseurs als o.a. Kupfer, Homoki, Decker) stilaan voorbij zijn.
Bij het binnenkomen van de zaal komt het decor heel kitscherig over. Niet bepaald een decor om Tannhauser te verwachten. Maar laat ons niet op eerste indrukken voortbouwen. De eerste scene waaarbij de Venusheuvel voorgesteld wordt als een kooi met oermensen en dieren, vond ik geen slechte vondst. Het drukt de tegenstelling uit tussen de oerliefde en spontaneïteit van de oorspronkelijke aardbevolking versus de te goed georganizeerde structuur binnen het industriële westerse denken (vandaar dus wellicht de fabrieksstructuur). Tijdens de voorstelling zie je trouwens de ordevolle fabriek evolueren naar een meer slordige en vervuilde omgeving. Vandaar ook wellicht het einde waarbij een baby geboren wordt uit de relatie tussen Tannhauser en Venus. Wil de regisseur daarmee vertellen dat we vanuit onze zorgvuldig opgebouwde westerse structuur terug wat meer oermens moeten worden ?
Tot zover het concept.

Maar hoe werd dit ingevuld ? Wat mij betreft vond ik dat dit op een weinig coherente wijze gebeurde. Alles bleef beperkt tot een paar losse ideeen, die her en der verspreid werden, maar die ten eerste geen samenhang vertoonden en ten tweede soms totaal ongepast of absurd overkwamen. En waar het al eens goed ging, dan hadden we dat reeds in andere producties gezien. Een paar voorbeelden van hoe het echt niet moet. Tijdens verschillende scenes werden video-beelden vertoond met o.a. citaten van Rammstein (blijkbaar de lievelings-hardrock groep van Katharina Wagner), maar de link met Tannhauser was totaal onduidelijk. In de derde akte verdwijnt Elisabeth in een chemische ketel van de fabriek. Daarbij is het onduidelijk of ze erin geduwd wordt door Wolfram (omdat hij haar toch niet zal kunnen krijgen) of spontaan erin stapt (omdat ze beseft dat Tannhauser voor Venus blijft kiezen ?), maar uiteindelijk betekent dit haar dood. Waarom ze in die ketel moest verdwijnen, is me totaal onduidelijk en dit was trouwens het enige industriële decor-element dat tijdens de voorstelling een functie meekreeg. En tot slot het beroemde pelgrimskoor : een kuisploeg met borstels in de hand die de fabriekshal komen schoonmaken en daarbij allerhande spastische bewegingen uitvoeren. Dan nog liever een koor dat zich niet vertoont, dan zoiets. Wellicht wilde de regisseur hier de leegheid tonen waarmee de pelgrims uit Rome terugkomen, maar dan toch liever de regie van Carsen in Parijs, waarbij de pelgrims als schilders naar Rome trekken en met lege kaders terugkeren. Een zelfde boodschap, maar zoveel sterker en zovel coherenter ingebakken in het totaalconcept van Carsen. Geef mij dus maar de Parijse Tannhauser als voorbeeld hoe een nieuwe visie op het werk kan getoond worden in plaats van wat er hier in Bayreuth vertoond wordt.

Wat zangers betreft was er globaal een niveau van aanvaardbaar tot goed met als grote uitschieter Gunther Groissbock als landgraaf, die zowel het postuur als de krachtige stem heeft voor de rol. De Tannhauser van Lars Cleveman voldeed, maar verdient toch ook geen onderscheiding . Camilla Nylund had een prachtige stem als Elisabeth, maar kwam nogal kleurloos over in de gehele enscenering. Waarom Stefanie Friede er zo van langskreeg in de pers, is mij niet duidelijk. Ze was zeker niet een perfecte Venus en kwam karikaturaal over, maar zo slecht was ze nu ook weer niet. Het orkest speelde heel sterk, maar de dirigent Thomas Hengelbrock had de snelheid wat hoger mogen zetten en wat meer accenten mogen liggen – het klonk allemaal nogal braafjes. Het koor was de duidelijke winnaar van de avond met grote onderscheiding.

Voor diegenen die volgende jaren naar Bayreuth trekken, ga ik alleszins deze Tannhauser niet aanbevelen. Ik spreek niet snel van een miskleun van een produktie, maar dit was er toch ene.

Walter Pauli op de knieën voor Wagner

2011-10-24T17:24:00.005+02:00

Af en toe overkomt het mij wel eens dat ik, in het rustig genot van mijn ontbijt, de croissant in het verkeerde keelgat terecht voel komen. Bijvoorbeeld zoals vorige zaterdagmorgen toen politiek journalist Walter Pauli zich op Klara profileerde als ons aller cultureel consulent en daarbij op een ontwapenende wijze kond deed van zijn uit het niets geboren Wagnerliefde :

"Opera in de cinema. Ik zou het heel erg aanraden. Er zijn weinig mensen die snel naar een opera zullen gaan in een operagebouw want dat is zo afstandelijk maar ik ben voor de eerste keer in de vakantie naar Die Walküre van Wagner geweest in Antwerpen. Dat was fenomenaal en de hele herfst en volgend voorjaar staan er nog andere opera's op het programma en laat alsjeblieft alle vooroordelen vallen. Ik dacht altijd Wagner, dat is een halve fascist, een pro-fascist, met zijn conservatieve libretto's. Ik ben zelden zo ontroerd geweest als bij de opvoering van Die Walküre. het was zo ontroerend, het was zo subtiel, het was vreselijk mooi indringend, ik heb zelden meer kippenvel gekregen en ondermeer Siegfried en Götterdämmerung staan nog op het programma. Men kent van Die Walküre natuurlijk vooral het bekende thema dat ook in Apocalypse Now is gebruikt maar als men gewoon de duetten tussen Wotan en Fricka of tussen Siegmund en Sieglinde hoort, dat was meer dan een openbaring."

Dat alles vertelde de heer Pauli zonder een zweem van schaamte. Van een journalist met zijn ervaring zou je verwachten dat hij zijn denken niet decennialang door vooroordelen laat bepalen. Want wie anders is al decennia lang verantwoordelijk voor de hier geciteerde vooroordelen ? Niet Walter Pauli maar toch wel het pathologische, partijdige denken over cultuur van de linkerzijde dat alles verdacht maakt wat maar enigszins in verband met het nationaal-socialisme kan worden gebracht. Pathologisch omdat het kunstenaars beoordeelt op basis van moraliteit en niet op basis van esthetica. Het eerste artikel in De Morgen dat Wagner geeft waar hij recht op heeft, moet nog geschreven worden. Anderzijds kan ik een mapje vullen met alle bezwarende artikels van de hand van Stephan Moens, waarin de hierboven geciteerde vooroordelen stuk voor stuk bekrachtigd worden.

De heer Pauli maakte onlangs, na meer dan 20 jaar dienst, een opgemerkte overstap van De Morgen naar Knack. Dat ging erg snel en in De Morgen werd er met geen woord over gerept. Pauli zou wel eens mogen toelichten hoe dat nou precies in mekaar zat. Zijn er misschien nog andere bekentenissen op til ? We hoeven hier toch zeker niet te herhalen dat het precies dezelfde mechanismen zijn, die hier als vooroordelen worden erkend, waarmee de linkerzijde het Vlaamse emancipatiedenken tracht te fnuiken.

Wat gaan we nog allemaal meemaken als Wetstraatjournalisten zich plots gaan gedragen als herauten van de cultuur ? Het dilettantisme loert dan al snel om de hoek. Terwijl zijn risotto langzaam staat te sudderen, durft Yves Desmet nu al eens een boek en een theatervoorstelling recenseren. Uiteraard gaat het dan om een werk uit de bevriende coterie en gelukkig wordt zijn hand dan al eens vastgehouden door de onvolprezen Griet Op de Beeck. Maar af en toe, als ik eens écht goed wil lachen, dan neem ik dat artikel van Yves Desmet nog eens ter hand waarin hij "Duveltjeskermis" van Esmee Bos tot het culturele hoogtepunt van het jaar uitriep.

Nee, dan heeft Walter Pauli dit weekend toch echt wel een betere beurt gemaakt!Want het was tenslotte een fantastische voorstelling. Walter, jouw catharsis maakt ons blij! Eerlijk waar!

Pianoduo Mephisto speelt Tannhäuser

2011-10-20T10:29:00.000+02:00

In een vroeger bericht wees ik reeds op het talent van de jonge pianist John Gevaert. Met Katrijn Simoens, zijn wederhelft, vormt hij al enkele jaren het pianoduo Mephisto. Beiden nemen regelmatig Wagner op in hun programma. Hier spelen zij de Tannhäuser-ouverture in het arrangement voor vier handen van Hans von Bülow.

Check hun website en concertagenda : Pianoduo Mephisto

Lars von Triers "Melancholia"

2011-10-19T21:24:00.007+02:00

"LARS VON TRIER KENT GEEN KLOTEN VAN CINEMA! Over wat gaat dat nu? Over een planeet die wat dichter komt en mensen worden daar wat ambetant van." Zo ventileerde de aan lager wal geraakte coryfee van de Vlaamse cinema, Robbe de Hert, zijn mening onlangs in Knack over von Triers ondergangsfantasie Melancholia. Zeg schat, zwaanst na nie, hé. Het lijkt mij dat de toekomst van de Vlaamse Film met Peter Brosens, Gust vanden Berghe, Michaël Roskam etc. in veiliger handen is als in die van de generatie van De Hert.

Het Nederlandse tijdschrift De Filmkrant slaagt erin 2 bladzijden te wijden aan Von Triers meesterwerk zonder ook maar één keer de naam te noemen van de componist van de soundtrack. En dat is, zoals u weet, een zekere Wilhelm Richard Wagner.

Inkzwart is het doodsverlangen van Justine in Melancholia. Inkzwart is het doodsverlangen van Tristan en Isolde. En dus kan je niet om de vaststelling heen: is er ooit een knappere symbiose tot stand gekomen tussen pellicule en operamuziek ? En is het mogelijk de prelude tot "Tristan und Isolde" op een intensere manier te beleven? Wat mij betreft niet, en zeker niet in het theater.

Van één ding ben ik zeker : het kan niet anders of Wagner -grondlegger van alle filmmuziek en met zijn Bayreuther Festivalidee ook principieel de uitvinder van de cinema - zou dit geweldig hebben gevonden. Mis ook de finale niet : één van de ondraaglijkste climaxen die je in de bioscoop kan meemaken.

Wagner et Lili : Celles qui aimaient Richard Wagner

2011-10-18T14:14:00.001+02:00

Jean-Louis Guillermou's deels biografische, deels gefantaseerde film over enkele scènes uit het leven van Wagner komt binnenkort in de bioscoop. Ook al beweert Guillermou te goeder trouw te zijn en de film gemaakt te hebben met de bedoeling een jong publiek voor het genie van de Duitse romantiek te interesseren, veel meer dan een tenenkrommende karikatuur hoeven we hier -afgaande op de trailer- niet te verwachten. Guillermou produceerde reeds vergelijkbare (mislukte) biografische fantasietjes over Vivaldi en Bach.

Roberto Alagna mag zichzelf spelen en zelfs daarin wordt een loopje met de werkelijkheid genomen. De Josef Tichatschek die hij incarneert was 60, obees en één van de lompste acteurs uit de operageschiedenis. Bent u jong en (nog) niet in Wagner geïnteresseerd laat mij dan weten of deze film u over de streep heeft getrokken. Of in een ruimer kader gesteld: is de slabakkende Franse filmindustrie nog wel in staat om iets af te leveren dat de platte karikatuur overstijgt ?

Richard Wagner in Deutschland : Rezeption-Verfälschungen

2011-10-18T13:08:00.002+02:00

Ook al siert het meest walgelijke beeld van Wagner - het Denkmal im Liebethaler Grund van Richard Guhr - Udo Bermbachs nieuwste boek, het werd door de redacteurs van Opernwelt quasi unaniem verkozen tot operaboek van het jaar. Daarin gaat Bermbach alle ideologische interpretaties te lijf die Wagner sinds het Keizerrijk en tot in de vroege jaren van de Bondsrepubliek heeft moeten doorstaan. Hij toont aan hoe Wagners erfgenamen en de met Bayreuth eng verbonden auteurs als Hans von Wolzogen en Houston Stewart Chamberlain door hun gemorrel aan de oorspronkelijke contouren van Wagners denken deze vrij snel in het conservatieve kamp heeft doen belanden, vervolgens in het völkisch-nationale om tenslotte zelfs in de nationaal-socialistische ideologie te kunnen passen. Bermbach blijft Wagner zien als een links politiek denker, als de revolutionair die met Bakunin op de barricaden stond. Het benieuwt mij om te weten hoe overtuigend hij dat doet.

Dat Wagner vandaag niet als links denker bekend staat daarvoor legt hij -getuige een interview in Opernwelt- de schuld in eerste instantie bij Bayreuth : "Man wollte, vor allem in Bayreuth, Wagner nicht als linken Revolutionär etablieren, man wollte seine linke Vergangenheit unterdrücken. Dafür gab es auch praktische Gründe, etwa den, dass für den Bau des Festspielhauses und den laufenden Betrieb der Festspiele sehr viel Geld benötigt wurde. Das wiederum bekam man nicht von Arbeitern und kleinen Angestellten, die Wagner ursprünglich mal ins Festspielhaus holen wollte, sondern von den finanzstarken Eliten aus Politik und Wirtschaft."

Waarna dan de geweldige uitspraak volgt : "Es ist im Grunde ein schweres Versäumnis der politischen Linken in Deutschland, dass sie ihren bedeutendsten Komponisten hat rechts liegen lassen".

Alleen al voor zo'n uitspraak koop je zo'n boek. Wagner als "Komponist der Linken", ja zo had ik het eerlijk gezegd nog nooit bekeken. Want heeft de linkerzijde het ons niet vaak genoeg ingepeperd hoe fout Wagner wel was?
Ook al filosoferen ze wat mij betreft volledig in het ijle, de toenaderingspogingen van linkse auteurs als Zizek en Badiou, amuseren mij. Meer niet. Voor het grondigere werk kan je bij Bermbach terecht.

Over Hitler zegt Bermbach: "Hitler hat mehrfach betont, das er keinen anderen Vordenker anerkenne als Wagner. Aber: Hitler hat Wagner -sowohl als historische Figur wie auch in seinen weltanschaulichen Überzeugungen - in sein eigenes Weltbild eingepasst, und zwar ausschliesslich auf Basis seiner subjektiven Interpretationen. Die Behauptung, Wagners Antisemitismus habe Hitler stimuliert, ist mehr als zweifelhaft, da Hitler Wagner nie im Zusammenhang mit Antisemitismus genannt hat."

Daar heb ik niets aan toe te voegen want het is correct en volledig in overeenstemming met de feiten en de bevindingen van alle grote historici van het Derde Rijk.

Dat dit verplichte lektuur is, spreekt van zelf. Allicht kom ik hier later nog wel eens op terug.

Naar Amazon DE

Solden bij Boydell & Brewer

2011-09-28T09:34:00.002+02:00

De Britse uitgeverij Boydell & Brewer soldeert haar Wagnerboeken met kortingen tot 50%. Misschien een geschikt moment voor de aanschaf van het Parsifalboek van Kinderman en Syer?

Boydell & Brewer : Wagner aanbieding

De volksverlakkerij van links (3)

2011-09-28T08:59:00.002+02:00

Volksverlakkerij. Het woord viel nog maar eens deze week in de maalstroom van de communautaire onderhandelingen. En omdat ik het doorgaans associeer met de reacties van links op het Vlaamse emancipatiedenken was ik gisteren aangenaam verrast om in de ochtendkrant eens een correcte analyse aan te treffen vanuit links progressieve hoek. Zoals Lucas Van der Taelen gisteren in de Standaard cultuurminister van de Franse gemeenschap, Fadila Lanaan, kapittelde voor haar kortzichtige Vlaams-onvriendelijke beleid, dat zie ik irritante brulboeien van de linkerzijde als Hugo Camps en Paul Goossens nog niet meteen nadoen.

Het was ook de week dat vanuit kringen van de Linkebeekse burgemeester kon worden vernomen dat Vlamingen "cultureel achterlijk" zijn. Je moet al een gestampte beotiër zijn om de realiteit niet te willen zien dat het de Vlamingen zijn die België cultureel op de wereldkaart plaatsen. Voorbeelden zat. Of zoals een Waalse collega mij vroeger altijd op het hart drukte: "Ce qui est vérifiable n'est pas négociable". Alleen de Waalse filmindustrie heeft lange tijd beter gescoord dan de Vlaamse maar, zo heeft 2011 geleerd, die achterstand zijn we nu toch echt wel aan het bijbenen.

Nooit gedacht dus dat ik Cas Van der Taelen nog eens uitgebreid zou citeren in deze kolommen. Welaan dan.

MAAK VAN BOZAR GEEN BAZAAR
De Franstalige gemeenschapsminister Fadila Laanan (PS) zegt in La Libre Belgique dat de Brusselse kunsttempel Bozar 'zich in een situatie van overdreven vervlaamsing bevindt'. Nu is 'vervlaamsing' een woord dat snel door Franstalige politici in de mond wordt genomen. Ze gebruiken het steeds als betrof het een bedreiging van de democratie, het resultaat van een perfide Vlaamse samenzwering. Dat staat in contrast tot hun interpretatie van 'verfransing', wat zij zien als een onvermijdelijke sociologische evolutie.

Als er in één zin wordt gesproken over vervlaamsing en Brussel, gaat het vaak over het aantal Vlamingen dat aan het hoofd van Brusselse culturele instellingen staat. Voor sommige Franstalige coryfeeën is het onbetwistbare succes van die cultuurcentra minder belangrijk den een communautair evenwicht dat kan worden afgelezen van een politieke weegschaal.

MACHTELOZE PASIONARIA
Als Fadila Laanan nu uithaalt in de pers, heeft ze daar haar redenen voor. Haar beleid als cultuurminister is niet indrukwekkend, al zal dat ook liggen aan de zeer beperkte financiële middelen van de Franse gemeenschap. Dus bestijgt ze als een ware Pasionaria van Anderlecht op een jaar van de gemeenteraadsverkiezingen de communautaire barricades en waarschuwt ze voor het Vlaamse Gevaar. Dat is altijd goed voor een beetje belangstelling van de Franstalige media.
Waarschijnlijk wordt de cultuurminister bestookt door ontevreden Franstalige kunstenaars, die niet begrijpen dat zij er niet kan voor instaan dat ze in Bozar tentoongesteld worden. Want voor de aan Bozar verbonden 'Prijs van de Jonge Schilderkunst' waren er geen Franstaligen geselecteerd. Dat de keuze door een onafhankelijke, internationale jury werd gemaakt, staat haaks op een cultuurbeleid dat alles afweegt op een communautaire balans.
De partisane uitval van de cultuurminister verbaasde, want men zou toch kunnen verwachten dat ze de lof zingt van het werk van directeur Paul Dujardin. Die heeft in enkele jaren tijd het wat ingedommelde Paleis voor Schone Kunsten omgevormd tot een dynamisch kunstencentrum. Onder zijn impuls kreeg het gebouw zijn vergane glorie terug en de opeenvolgende tentoonstellingen waren van een internationaal niveau.
Maar voor Laanan gaat het net daar mis. Het is haar niet te doen over die internationale uitstraling of over de kwaliteit van de kunstenaars. Haar analyse is ondubbelzinnig : 'De Vlamingen worden beter bediend in Bozar dan wij'. Blijkbaar zou Bozar eerder een bazaar moeten zijn waar de gemeenschappen van dit land gelijk 'bediend' worden.

Voor haar is Luc Tuymans niet een artiest van wereldklasse van wie het werk te zien is van New York tot Tokio. Neen, Laanan kruist zijn naam aan met een 'V'. Daar moet een 'F' tegenover staan. En als er geen Franstalige kunstenaar van het niveau van Tuymans is, heeft Bozar een probleem in de logica van Fadila Laanan. Tuymans mag dan allerminst als flamingant geboekstaafd staan, dat maakt voor de communautaire hardliners van de partij van Laanan niets uit. Overal zien ze Vlaamse Trojaanse paarden. Als Daan morgen een concert geeft in Bozar, zullen zijn virulente stellingnames tegen het Vlaams-nationalisme niet meetellen in hun rekeningen. Dan wordt hij voor de PS weer een Vlaming die de plaats van een francofoon usurpeert en slechts een pion is in het strategische plan van de Vlamingen om de macht in Brussel te grijpen.

Lanaan is net als vele andere Brusselse PS-coryfeeën slechts Belgicistisch als ze er hun voordeel bij doen. Als ze hun politieke invloed voelen verminderen, nemen ze zonder schroom standpunten in die men eerder van nationalistische partijen verwacht.

VLAAMS VIRUS
Laanan had twee jaar geleden ook het Vlaamse virus bespeurd in dat andere Brusselse kunstencentrum, Wiels. Ook daar kwamen volgens haar te weinig Franstaligen aan bod. Ondertussen is Wiels net als Bozar uitgegroeid tot een instituut met internationale uitstraling. Laanan zegt nu dat het beter gaat met Wiels. Misschien komt dat omdat de tentoonstelling van Francis Alys zo'n groot succes was. Alys gaat in België door voor een Franstalige. Dat hij geboren is in Antwerpen, in Mexico woont en voor Newsweek bij de artistieke top tien van de wereld hoort, is voor de minister waarschijnlijk minder belangrijk dan zijn communautaire etiket.

Nu is er in Wiels een evenwicht tussen de gemeenschappen bereikt, zegt Laanan. Het is in ieder geval een merkwaardig evenwicht. De Vlaamse Gemeenschap geeft jaarlijks vier keer meer geld aan Wiels: 600.000 euro tegen 150.000 euro. Tegen dat soort vervlaamsing van de financiering heeft minister Laanan blijkbaar minder bezwaren. De uitspraken van de cultuurminister zeggen veel over haar beperkte inzicht in de artistieke werking van kunstencentra als Wiels en Bozar. En vooral over het totaal gebrek aan enige visie op de mogelijkheden die ze bieden aan Brussel voor het internationale imago van de stad. Het lijkt wel of Laanan terug wil naar de tijd dat de artistieke keuzes op kabinetten gemaakt werden. Dat maakt cultureel dienstbetoon mogelijk, waarbij de kwaliteit van de kunstenaar ondergeschikt wordt aan politieke en communautaire evenwichten en bevriende kunstenaars bediend kunnen worden. Dat de minister in haar interview zelfs niet blijkt te weten wie haar vertegenwoordiger is in de Raad van Bestuur van Bozar, zegt alles over haar subjectieve benadering van het dossier. Niet een voorbeeld geeft ze van de vermeende achterstelling van Franstalige kunstenaars. Daar vroeg La Libre ook niet naar. Dat is een andere vaststelling: wie met de vlag van de vervlaamsing zwaait, kan altijd rekenen op kritiekloze Franstalige media-aandacht.

Wagner in de provincie : Die Walküre in Enschede

2011-09-27T23:09:00.003+02:00

Telkens wanneer er sprake is van de Ring die de Nationale Reisopera produceert in Enschede, klopt Nederland zich op de borst. Ook vandaag niets dan lof in de Nederlandse pers naar aanleiding van de première van Siegfried, zondagnamiddag in het Wilminktheater van Enschede. Dagblad Trouw spreekt over een "onnavolgbaar goede enscenering" en een muzikale uitvoering waar "menig internationaal operahuis met jaloezie naar zal kijken". De Volkskrant vindt dat het bewijs is geleverd dat Wagners kolossale vierluik ook gedijt bij "inventieve eenvoud" waarbij "menig heilig Wagnerhuisje omver wordt geschopt". De als Siegfried debuterende Estse tenor Mati Turi zou "het uithoudingsvermogen van een tienkamper" bezitten en een "zinderende intensiteit veroorzaken die de aandacht tot de laatste minuut gevangen houdt." "Mati Turi is een fantastische vondst", beweert De Telegraaf. "Er is weer iets geweldigs gerealiseerd in Enschede, voor een fractie van wat het elders kost".

Het lijkt wel alsof Nederland plots alle realiteitszin verliest telkens als de Twentse Ring ter sprake komt. En omdat die ondertussen goed op weg lijkt om cultstatus te verwerven trok ik vorige zaterdag naar Enschede om de gefilmde versie van Die Walküre te bekijken.

Antony McDonald koos voor een letterlijke tekstinterpretatie : een zwaard is een zwaard en een glas mede is een glas mede. Eens die keuze gemaakt (en ik veroordeel die geenszins, gezien de irritante vormen van vervreemding waarmee het Duitse Regietheater ons tegenwoordig opzadelt) heeft een regisseur mijns inziens slechts twee dingen te doen : zorgen dat zijn acteurs het beste in zichzelf naar boven halen en de illusie verschaffen dat zij handelen vanuit een innerlijke noodzaak. In tweede instantie moet hij samen met zijn scenograaf een beeldentaal ontwikkelen die voldoende fris en origineel kan worden genoemd opdat hij zich kan onderscheiden van datgene wat elders reeds op de planken heeft gestaan. Dat laatste is, gezien de schaarse middelen waarover de Nationale Reisopera beschikt, natuurlijk onmogelijk en dus hoef ik de productie op dit punt niet eens te beoordelen, anders zou ik mij verplicht voelen om een heel laag cijfer te geven. Wotan's vertrekken in Walhalla zijn nog net niet van bordkarton maar wel behoorlijk "shabby". De scenografische impressie waar McDonald naar streeft is die van een zekere burgerlijke huiselijkheid, een beetje zoals Jossie Wieler dat deed in Stuttgart maar McDonalds decors kunnen de vergelijking met Anna Viebrocks geniale ontwerpen geenszins doorstaan.

Met de acteursregie heeft McDonald gelukkig meer succes. Dat is dan in eerste instantie te wijten aan Kelly God. Die heeft als Sieglinde zoveel persoonlijkheid te koop dat ze haar dominante echtgenoot tot een bleke figuur reduceert. Gregory Frank als Hunding is een saai, ambtelijk boswachtertje, compleet met een lachwekkende aangeplakte snor. Onnodig te vermelden dat het dramatisch gegeven van het eerste bedrijf daarmee meteen erg scheef is getrokken. Dat deze Sieglinde het langer dan één dag met haar boswachter zou uithouden, dat gelooft geen mens. Met haar ogenspel beheerst ze het hele eerste bedrijf en dat kan in de zaal nooit even duidelijk zijn geweest als in deze gefilmde versie.

De weinig charismatische Michael Weinius is haar Siegmund. Zijn meest dramatische daad stelt hij door seconden lang wezenloos te staren in het uitnodigende decolleté van zijn opgewonden zusje. Deze Sieglinde weet precies hoe je een kerel op temperatuur moet krijgen maar Weinius kan daar niet het gepaste antwoord op geven. Jammergenoeg kan Kelly God dat vocaal niet in dezelfde mate waarmaken. De stem wordt regelmatig eerder dun. Ook al is het engagement er wel, en zelfs voor het volle pond , het voluptueuze geluid dat bij een naar extase smachtende Sieglinde hoort, ontbreekt regelmatig.

Dat Harry Peeters niet tot de topliga van de internationale Wotan-gilde kan behoren, zal wel niemand verbazen. Peeters heeft Wagner ervaring maar als bariton heeft hij de uitrusting niet voor een 24-karaats Wotan. Een bariton met beperkte slagkracht kan nooit meer dan de helft waarmaken van een partij die uiteindelijk bedoeld is voor een basbariton of een hoge bas. En voor Die Walküre is deze partij cruciaal, toch ?
Wanneer hij de speer uit een kist tevoorschijn haalt om ze vervolgens in de vloer te ploffen en zijn frustratie kracht bij te zetten tijdens zijn grote monoloog dan heeft dat iets heel artificieels. Tegelijk krullen dan je tenen want als je de speer op zo'n manier uitpakt dan moet je "all the way" gaan en de dramaturgie van de speer in het spel betrekken zoals John Tomlinson dat deed in de Harry Kupferproductie voor Bayreuth. Op zo'n momenten besef je dan dat je in de provincie staat en niet in Bayreuth. Anne-Marie Owens zong een verdienstelijk Fricka en wist in haar voordracht ook een zekere climax in te bouwen.

Regie, scenografie en videodirectie steken een tandje bij om het derde bedrijf tot het meest geslaagde te maken. Terwijl in sportuitrusting schermende heren een slagveld simuleren, galopperen fraaie witte schimmels op een videowand. Ook al gaat de prelude haast ten onder door het wapengekletter, het voegt een beweeglijkheid toe aan de scène die ik met enige moeite een originele regiedaad zou durven noemen. Later zal Brünnhilde de winterslaap aanvatten in een klassieke vuurkring, afgezet met zwaarden, en omringd door een video-sneeuwlandschap. Fraai maar niets nieuws onder de zon dus maar op dit punt aangekomen heeft de scène ook niet veel anders meer nodig dan dit soort eenvoudige middelen.

Judit Németh levert de beste vocale prestatie van de avond. De "hojotoho's" neemt zij loepzuiver en haar finale tussenkomsten hebben stamina en voldoende overredingskracht om Wotan moeiteloos op de knieën te krijgen. Voor de slopende partij die haar als Brünnhilde te wachten staat in Siegfried laat dit het allerbeste verhopen.

Ed Spanjaard is een dirigent van het grote gebaar. Met zijn heel fysieke manier van dirigeren weet hij zijn manschappen van het Gelders Orkest op te tillen tot een meer dan uitstekend niveau. Hier is echt niets op af te dingen. Is hiermee weer eens het bewijs geleverd van de superieure orkestcultuur van Nederland?
Guus Mostart en De Nationale Reisopera hoeven zich m.a.w. nergens over te schamen maar een grote Wagneravond, beste lezer, dat is nog iets anders !

Cinema Concordia vertoonde de opname met een beamer met een erg lage contrastverhouding. Daar durf ik in Cinema Zuid niet eens mee uit te pakken. Foei !

Richard Wagner krijgt biopic in Duitsland

2011-09-19T13:18:00.005+02:00

Scheur 50 willekeurige bladzijden uit één van Wagners biografieën en je houdt voldoende stof over voor het draaien van een boeiende film. En dat niet alleen omdat Wagner één van de spannendste kunstenaarslevens heeft geleefd maar ook omdat zijn biografie verweven is met alle thema's die zijn tijd hebben bepaald. De best mogelijke soundtrack die maar denkbaar is (denk aan Lars von Trier en "Melancholia"), krijg je er dan alshetware gratis bij. Toch gebeurt dit uiterst zelden. Waarom toch die koudwatervrees?

Wagner zou nu zijn biopic krijgen van de Duitse filmproducent Bavaria. De plannen zouden al in een ver gevorderd stadium verkeren. Bavaria draait momenteel een biopic over Koning Ludwig II, een prent waarin ook Wagner een essentiële rol speelt. Edgar Selge neemt hierin de rol van de componist voor zijn rekening.

Als dit project door Duits geld wordt gefinancierd mogen we ons dan eindelijk eens aan een idiomatisch correcte Wagner verwachten in de cinema?

Hoofdsponsor Siemens verlaat de Bayreuther Festspiele

2011-09-08T12:11:00.002+02:00

Sinds 2008 financiert Siemens de public viewing op de Bayreuther Volksfestplatz en de transmissies via internet. Ze injecteren het festival daarmee jaarlijks met ca. 1 miljoen euro. Daar komt nu een einde aan, volgens een bericht in Die Welt, en wel met onmiddellijke ingang. Dat laatste is niet onbelangrijk. Ook al wil Siemens het niet met zoveel woorden gezegd hebben, mijns inziens wijst deze beslissing erop hoe groot de onvrede wel is met de artistieke keuzes van de festivalleiding. Allicht is het fiasco van Tannhäuser de spreekwoordelijke druppel geworden. Daarmee komt ook de voor 2012 geplande transmissie van Parsifal in het gedrang, tenzij er snel een nieuwe sponsor wordt gevonden.

En Die Welt besluit : "Wenn jetzt der wichtigste Sponsor von der Fahne geht, ist das ein fatales Signal. Es verstärkt den Eindruck, dass die Marke Bayreuth durch die vielen Pleiten an Attraktivität verloren hat. Der Mythos hat gelitten. Die gute Nachricht lautet: Schon bald gibt es die Gelegenheit, ihn wieder aufzupolieren. 2013 steigen die großen Jubelfestspiele zum 200. Geburtstag des Meisters, und wenn die erfolgreich sind, ist alles andere schnell vergessen. Die schlechte Nachricht ist: Noch so ein Pannen-Jubiläum wie in diesem Jahr werden viele Fans und Mäzene den Urenkelinnen des Komponisten kaum verzeihen. "

Waar Die Welt het vandaan blijft halen om nog te geloven aan een mogelijk positief scenario voor 2013 is mij een raadsel. Volgens mij zullen er koppen rollen. En dat zal niets te vroeg zijn.

Koop eens een viool !

2011-09-07T13:25:00.002+02:00

Bruno Van Mieghem is de trotse eigenaar van een viool van de vermaarde Parijse vioolbouwer Jean-Baptiste Vuillaume. Ze dateert uit 1842 en draagt het officiele nummer 1544. Bruno stelt deze viool nu te koop voor 110.000 euro. Waarde en authenticiteit werden bepaald door Vuillaume-specialist Vatelot-Rampal te Parijs op 4 april 2008.

Verdere vragen en gegevens:
- bij huidige ontlener-violist: Dirk Gabriels,
gsm: 0032495206933, e-mail: dirk@dirkgabriels.be
- bij de eigenaar:
gsm: 0032486087113, e-mail: bruno.van.mieghem@telenet.be

Meer info : Curriculum

Opera in de cinema

2011-09-06T23:03:00.003+02:00

Het verschijnsel "opera in de cinema" neemt steeds maar uitbreiding, ook in ons land. Onder de noemer "Viva L'Opéra" gaat UGC Brussel nu ook van start met haar eerste seizoen operavoorstellingen. Daaronder twee live registraties vanuit de Munt: de herneming van Médée van K. Warlikowski en de première van Il Trovatore van D. Tcherniakov, later op het seizoen. De samenwerking met de Munt lijkt verankerd in de programmatie: wordt dit een trend die volgend jaar wordt voortgezet?
Uitschieter in de programmatie is de nieuwe productie van Don Giovanni uit de Scala met een stellaire bezetting : Anna Netrebko, Elina Garanca en Peter Mattei. Regie voert Robert Carsen.
Info & reservatie : Viva l'opera

Utopolis Mechelen/Turnhout herneemt "Tristan und Isolde" van Chéreau/Barenboim vanuit de Scala op 9 september. De rest van het programma is erg zwak met uitzondering van de hierboven vermelde Don Giovanni uit de Scala.
Info : naar Utopolis

Voor de voorstelling van Siegfried op 5 november in Kinepolis zijn er geen goede plaatsen meer in Antwerpen en Gent. Die zijn er wel nog in Brugge en Oostende. Wellicht zal in Antwerpen nog een extra zaal worden geopend.
Met Stephen Gould als Siegfried is dit een niet te missen voorstelling, zou ik denken. James Levine, zopas slachtoffer geworden van een ongelukkige val, laat zich vervangen door de nieuwe muziekdirecteur Fabio Luisi.

Götterdämmerung in Bayreuth ?

2011-08-31T22:49:00.012+02:00

Vanaf 15 september zou je voor het eerst online tickets kunnen bestellen voor de Bayreuther Festspiele en dat op het volgende adres : Tickets online, dat uiteraard nog niet functioneert. Wie reeds in de database zit krijgt een login en een activeringscode. Die staan vermeld op het formulier dat bij reeds geregistreerden één dezer dagen in de bus zal vallen. Nieuwe geïnteresseerden moeten een account aanmaken. Ik mag veronderstellen dat het systeem op deze manier rekening zal houden met de opgebouwde wachttijd.

Het festival van 2012 opent met "Der Fliegende Holländer" op 25 juli 2012. Jan Philipp Gloger (van Staatstheater Mainz) regisseert and Christian Thielemann dirigeert. Evgeny Nikitin maakt zijn debuut als de Hollander, Adrianne Pieczonka is Senta, Franz-Josef Selig is Daland, Michael King is Erik en Benjamin Bruns de stuurman. Nikitin acht ik in staat tot een heel interessant debuut.

Wie de regisseur van de Ring 2013 wordt is nog steeds niet officieel meegedeeld geworden. Dat dit een ramp zal worden dat staat dus nu wel vast.

Niet Sebastian Baumgartners Tannhäuser maar Stefan Herheims Parsifal zal volgend jaar op 5 augustus worden opgenomen om live te worden uitgezonden, ditmaal met Philippe Jordan in de orkestbak. Dat was oorspronkelijk zo niet voorzien en dat heeft ongetwijfeld alles te maken met de massale afkeuring die de productie van Baumgartner in zijn eerste jaar heeft genoten. In tegenstelling tot vroegere berichten zal er dus allicht wél een dvd van Herheims Parsifal worden geproduceerd.

In Bild pleit Nike Wagner ervoor om Baumgartners Biogas-Tannhäuser gewoon af te voeren. Ze gaat er ook van uit dat binnen afzienbare tijd een ideeënrijke externe kunstkenner de leiding van het festival zal overnemen. "Het dynastieke principe heeft zijn zwakke kanten intussen al genoeg laten blijken", zegt ze fijntjes. Overigens is de dynastieke voortzetting van het festival geen idee van Wagner maar van zijn weduwe Cosima. Ook Placido Domingo liet zich opmerken in dezelfde zin: "It's incomprehensible to me. As the director of an opera house I would never allow anything like that. In Germany and Austria, controversial productions have unfortunately become the norm."
Wie had gedacht dat het ooit nog zover zou komen dat we inzake operaregie Placido Domingo nog gelijk zouden moeten geven?

Wat nog het meest verrast is de ronduit verschroeiende wijze waarmee vaktijdschrift Opernwelt de Bayreuthse Tannhäuser afbrandt: "Joep van Lieshout, hat für die Neuinszenierung alte Kamellen seines Ateliers aufgetischt. Regisseur und Dramaturg liefern dazu angegraute Attitüden der Berliner Volksbühne. Schon seit Jahren hat sich die Suche nach dem lezten Kick dort totgelaufen, dominieren Autismus und Selbstgerechtigkeit. Und nun soll Bayreuth davon profitieren? Die Wagner-Schwestern glauben das offenbar. Denn sie verhandeln ausgerechnet mit Frank Castorf für den Ring des Jahres 2013. Vor 20 Jahren wäre das eine Idee gewesen..."

"Ein Irrläufer das Ganze, dem nur zu wünschen ist, dass er schnellstmöglich vom Spielplan verschwindet. Dass er überhaupt bis zur Premiere kam, bleibt erstaunlich genug. Gibt es denn niemand im Festspielhaus, der hört und sich dagegen wehrt, dass bei diesem Bühnenaufbau alle Stimmen (einschliesslich des Chores) verzwergen und verzerrt werden, dass sich Orchester und Bühnenklang nicht mischen, das der akustische Grundgedanke des Hauses torpediert wird?"

En, zo besluit hoofdredacteur Stefan Mösch: "Verantwortlich dafür ist die selbstverliebte Bedeutungshuberei, die die Produktion von vorne bis hinten durchzieht."
Waarbij ik mij dan de vraag stel of het deze Tannhäuser was die de heer Mösch van het paard heeft gebliksemd en tot zulke Paulinische inkeer heeft gedwongen want in die "Bedeutungshuberei" is Opernwelt de afgelopen 20 jaar tot mijn grote ergernis wel een heel eind meegestapt!

Voor de 57000 festivalplaatsen waren er dit jaar ca. 320.000 aanvragen, bijna de helft minder dan vorig jaar. Het zal volgend jaar nog een pak minder zijn.

De Ring van de Nationale Reisopera : nu ook in de bioscoop !

2011-08-19T17:53:00.002+02:00

In afwachting van de première van Siegfried kunnen de eerste twee delen van de Ring van de Nationale Reisopera nu ook worden bekeken in de bioscoop. Daarvoor moet je wel helemaal naar Concordia Cinema in Enschede en gewapend zijn met een ticket voor Siegfried. Je mag er dan zelfs gratis in.
Zelf bezoek ik de voorstellingen van 23 en 24 september. Reportage volgt.

Info en reservatie : Naar Concordia

Van de ratten besnuffeld : Lohengrin in Bayreuth, live via Arte

2011-08-15T11:52:00.010+02:00

Met Hans Neuenfels heb ik het nooit kunnen vinden. In Stuttgart zag ik zijn door Opernwelt bejubelde "Entführung aus dem Serail", een halfslachtige enscenering met spuuglelijke kostuums en decors. In Salzburg vond ik zijn "Cosi Fan Tutte" zo geweldig dat ik er mij niets meer van herinner behalve een beeld van Fiordiligi die tijdens haar grote aria twee halfnaakte mannen als honden aan de leiband hield, geen onaardig beeld als provocatie maar wel in de verkeerde opera. Zijn bewerking van Die Fledermaus voor Salzburg, door Gerard Mortier bedoeld als regelrechte provocatie aan het adres van het reactionaire deel van het Oostenrijkse publiek, moet zowat het artistieke dieptepunt geweest zijn van al de jaren dat ik opera volg. Het vergt een bijzonder talent om een sprankelend meesterwerk zo fel van zichzelf te vervreemden dat het onherkenbaar wordt en transformeert in een stomvervelende, navelstaarderige vertoning die stijf staat van de pretentie.

Wat moest die Neuenfels in Bayreuth komen uitvreten? Allicht niet om het in blauw licht badende sprookje te vertellen dat Richard Wagner voor de geest had gestaan. Terwijl Lohengrin een outsider is met aanpassingsproblemen draait Neuenfels de zaken gewoon om en maakt van Lohengrin het enige normale personage in het stuk. De Koning is een volslagen neuroot, de edelen van Brabant zijn vestimentair gedefinieerd als ratten. Met rugnummers nog wel. Dat het hier gaat om een laboratoriumexperiment, is de onderliggende boodschap. En wie voert het onderzoek dan wel? Een idee dat meer vragen oproept dan dat het vragen beantwoordt, is niet direct het uitgangspunt voor een geslaagde regie. Wat Neuenfels daarmee kan hebben bedoeld is aantonen hoe kneedbaar, manipuleerbaar een massa kan zijn. Alsof we dat al niet wisten. Was het nodig dat we dat in onze maag gesplitst kregen op zo'n directe en onesthetische wijze die onwillekeurig onze weerzin opwekt? Die weerzin probeert Neuenfels enigszins af te zwakken door momenten van slapstick in te bouwen. Behalve het feit dat die niet erg grappig zijn verhullen ze vooral dat hij geen koor kan regisseren want met een ter plaatse trappelend stel ratten ben je snel klaar.

Neuenfels voert Heinrich der Vogler op als een koning zonder ruggegraat. Niemand heeft Lohengrin meer nodig dan deze koning en Georg Zeppenfeld heeft het talent om dat idee ook om te zetten. Alleen zou je dan voor de geloofwaardigheid en als contrast een grotere vocale krachtpatser wensen als Klaus Florian Vogt.
De acteursregie is zwak. Zelden zo'n zwak duet gezien als dat van Ortrud en Telramund en ook het bruidskamerduet staat stijf van de clichés. Hoogst irritant waren de als video vermomde puberale stripverhalen van Björn Verloh met ratten in de hoofdrol, die zich heel pretentieus aankondigden als Waarheid 1, 2, & 3. Het is toch echt onwaarschijnlijk hoe weinig regisseurs in staat blijken om op een artistiek verantwoorde wijze met video om te gaan in de opera. Filmregisseurs met naam en faam, die daar wel oog voor zouden hebben, worden door Bayreuth de laan uitgestuurd. Bayreuth gaat liever plat op de buik voor het Duitse Regietheater.
Het meest indringende beeld vind je aan het eind van het tweede bedrijf als Lohengrin zich door middel van een kruis de rol van Messias aanmeet. Het stuk valt dan in een zwart gat want worden Ortrud en Telramaund nu niet de goeden in het stuk, de enigen die weerstand hebben geboden aan het bedrieglijke, sluipende gevaar ? Zulke toestanden krijg je als een regisseur geen vertrouwen heeft in Wagner. Is Werkstatt Bayreuth eigenlijk geen laboratoriumexperiment voor geschifte regisseurs die nooit in het reine zijn gekomen met hun onverwerkte oorlogsverleden? Bayreuth, zo lijkt het mij, heeft dringend vers bloed nodig van buiten de landsgrenzen.

Andris Nelsons dwingend expressieve lezing werd door het publiek van Bayreuth niet echt naar waarde geschat. Toch liet ze behoorlijk wat dynamische contrasten horen en tempi die James Levine aan het duizelen zouden brengen. De prelude tot het tweede bedrijf en de transformatiemuziek van 3e bedrijf vond ik heel geslaagd. Het koor heeft de reputatie het beste van de wereld te zijn. Onder Eberhard Friedrich deed het die reputatie weer alle eer aan.
Klaus Florian Vogt leverde een exacte kopie af van zijn prestatie in Baden-Baden, genoegzaam bekend van dvd. Het mag duidelijk zijn dat Klaus Florian Vogt geen zwaargepantserde heldentenor is maar elegant en welsprekend in de frasering een haast geslachtsloze, angelieke Lohengrin neerzet die het wereldvreemde karakter van het personage grotendeels tegemoet komt maar ook teleur stelt op die momenten, wanneer hij als heldentenor de illusie moet kunnen verschaffen dat hij met één uithaal van het strottenhoofd de lucht in twee zou kunnen klieven. Bij Vogt blijft het steeds bij lammetjespap.Voor Vogt, zichtbaar ontroerd door de jubel in Bayreuth, moet dit het hoogtepunt van zijn carrière zijn. Meer zit er voor hem echt niet in.
Voor Annette Dasch is Elsa een grenspartij. Af en toe kampt ze met intonatieproblemen. Erger is dat ze een saaie voordracht aflevert waarin ik geen spoor van persoonlijkheid kan herkennen. Technisch en interpretatief is zij zondermeer de mindere vergeleken met Anja Harteros. Als koppel zijn Dasch & Vogt beslist geen match voor Harteros & Kaufmann, het ideale Lohengrinkoppel van het moment.
Georg Zeppenfeld beschikt over een gecultiveerde bas/bariton. Hij articuleert juist en op een boeiende manier. Maar voor Wagners koning is hij een maatje te klein. Voor Neufenfels' koning zit hij juist.
Jukka Rassilainen kan zijn partij geen dramatisch profiel geven. Daarvoor ontbreekt het hem aan inzicht, aan muzikaliteit en persoonlijkheid, een euvel dat we wel vaker aantreffen onder Finse zangers. Petra Lang doet niet veel beter. Ze probeert zich allerlei mannelijk poses aan te meten maar komt niet verder dan een eendimensionale grijns die snel gaat vervelen en waarmee ze haar partij voortdurend overspeelt. Het enthousiasme van het publiek voor deze hoogdramatische maar ongenuanceerde prestatie deel ik absoluut niet.

Deze Lohengrin gaat nooit onder de huid. Opus Arte zal zich zijn deal met Bayreuth nog gaan beklagen. Veel dvd's zullen de Britten nog niet hebben verkocht van de registraties die de laatste jaren op de Groene Heuvel zijn gemaakt. Dat zal met deze Lohengrin niet anders zijn.

P.S. Heeft iemand het telefoonnummer van Rentokil?

Einstimmig ausgebuht : Tannhäuser in Bayreuth

2011-08-03T13:40:00.006+02:00

Hoeveel artistieke flops kunnen de halfzusjes Wagner zich nog veroorloven vooraleer hen de leiding van de Bayreuther Festspiele wordt ontnomen ? Dat lijkt mij de meest voor de hand liggende vraag na het lezen van al de vernietigende perscommentaren bij de première van Sebastian Baumgartners Tannhäuser. Begint het Duitse Regietheater niet steeds meer op een karikatuur van zichzelf te gelijken als zelfs de niet-conservatieve Eleonore Büning van de Frankfurter Allgemeine spreekt van een "altbackenen, ärgerlichen, überflüssigen" Tannhaüser-enscenering die haar oprispingen ontlokt als "Ja liebe Kinder, ihr alt und auch schon ein bisschen grau und langweilig gewordenen Kindeskinder des sogenannten Regietheaters, fällt euch denn gar nichts anderes mehr ein als Regale, Labore, Fabriken, Handgestricktes, Videos und Schleim?"

Stefanie Friede, de eigenares van een vaardige sopraan met een steeds wakkelender vibrato, kreeg heel de zaal over zich heen wanneer zij haar "applaus" in ontvangst kwam nemen. Je moet het je een beetje proberen voor te stellen : de arme drommel heeft zich geen tweede keer meer durven vertonen. Een festivalpubliek kan behoorlijk onbeschoft zijn. Hoe groter de Rolex aan de pols, hoe geringer het inlevingsvermogen ten aanzien van iemand die het beste van zichzelf staat te geven. Dat zo iemand niet op zijn plaats is, is de verantwoordelijkheid van de casting directeur. Die blijft mooi buiten schot. Eva Wagner-Pasquier laat zich niet zien. Vorige week dreigde ze nog met de sluiting van het Festspielhaus als de overheid niet snel over de brug komt met geld voor een nieuwe repetitieruimte. Ik zou zeggen, doe vooral zo verder en de sluiting komt vanzelf wel in zicht. Denk maar niet dat het haar laatste blunder zal zijn. Of wat te denken van het geweldige idee om Angela Denoke als Brünnhilde aan te werven voor de Ring van 2013?

Algemene conclusie : "Für den Alltag ist Wagner zu groß", zo luidde één van de perscommentaren. Ik ken een klein legertje regisseurs die hier eens goed over zouden mogen nadenken. En verder concludeert de FAZ: "Trostreich daran ist nur, dass man heute außerhalb von Bayreuth überall Besseres sehen und auch hören kann. Dieser Hügel lebt van der Aura und von seinen Wiedergänger". Ja, alsof wij dat ook niet al jaren in de smiezen hadden.

Die Meistersinger in Salzburg

2011-07-24T17:37:00.000+02:00

Aan de artiestieke impasse waarin de Salzburger Festspiele na het verdwijnen van Gerard Mortier verzeild zijn geraakt komt nu hopelijk een einde. Met het aantreden van Alexander Pereira als nieuwe artistieke directeur, komt opnieuw iemand aan het roer die tijdens zijn Zwitserse periode in Zürich blijk heeft gegeven heeft van visie en smaak, daarbij een netwerk van relaties met uitstekende artiesten heeft opgebouwd en een onmiskenbaar talent heeft getoond voor het werven van extra financiële middelen.

Tussen Salzburg en Bayreuth heerst al jaren de ongeschreven wet dat Salzburg tijdens de zomer geen vliegen afvangt van Bayreuth en dus geen Wagner programmeert. Het Wagner-feestjaar 2013 lijkt voor Pereira echter een voldoende reden te zijn om die traditie te doorbreken want hij heeft een nieuwe productie van "Die Meistersinger" op de affiche gezet. De regisseur is mij nog niet bekend maar er wordt druk gefluisterd dat Thomas Hampson er zijn debuut als Hans Sachs zal geven. Het is altijd goed nieuws te vernemen wanneer een intelligente zanger zich een grote Wagnerrol lijkt te gaan toeëigenen.

Wordt Frank Castorf Ring-regisseur in Bayreuth ?

2011-07-24T17:32:00.000+02:00

Frank Castorf, monument van het Duitse theater en artistiek leider van de Berlijnse Volksbühne, wordt door Der Tagesspiegel genoemd als mogelijk regisseur van de Ring in 2013.
Werk van Castorf was regelmatig te zien in De Singel. Het maakt veelvuldig gebruik van live video is daardoor verwant met het werk van Ivo van Hove en Guy Cassiers. Op minder dan 2 jaar voor de première is dat misschien wel de enige mogelijkheid om nog een Ring in elkaar gebokst te krijgen...

Lars von Triers kamikaze persconferentie

2011-07-05T13:52:00.006+02:00

"Ik begrijp Hitler en ik sympathiseer zelfs een beetje met hem". "Ik ben te weten gekomen dat ik eigenlijk een nazi ben". "Ik ben voor alle joden, zelfs Susanne Bier, enfin niet alle joden want Israel is a pain in the ass". "Ik bewonder Albert Speer". Met deze uitspraken tijdens de persconferentie van MELANCHOLIA schokte Lars Von Trier Cannes zodanig dat excuses ("Ik ben geen nazi en geen antisemiet") voor de organisatoren achteraf niet volstonden. De voormalige festivallieveling werd persona non grata.

Zo vat het cinefiele magazine Filmmagie het schandaalmoment samen dat half mei te beleven viel op het festival van Cannes. Aanvankelijk nog 'cool' toen hij tijdens de photo call poseerde met 'FUCK' op zijn vingers, kreeg Von Trier na zijn kamikaze persconferentie iedereen over zich heen. Het festival veroordeelde zijn "ontoelaatbare, trieste en lamentabele uitspraken" en de pers had het over "zijn zin voor provocatie die hem deden terugvallen naar de adolescentie" (Le Monde), "een onvergeeflijke dwaasheid" (Liberation) en "een obscene ontsporing" (Nice Matin).

Filmmagie geeft echter een veel objectiever relaas over de gebeurtenissen :

Maar daar waar de aanwezige journalisten, die Von Trier (en zijn Joodse vrouw) wel kennen, alles zagen als een domme provocatie en vooral een flauwe misplaatste grap, gingen de beelden van de persconferentie de wereld rond en werden zijn uitspraken letterlijk genomen. "Bij ons zou zijn carrière voorbij zijn" klonk het in de VS, verwijzend naar extremist Mel Gibson, die uitsluitend nog met handpoppen kan spelen.

Waarbij ik dan de bedenking maak of ik dit niet beangstigend moet vinden. En zegt dit niet genoeg over wie de touwtjes in handen heeft in Hollywood? En is er eigenlijk wel veel veranderd sinds de dagen van Wagner?

Filmmagie vervolgt:

Feit is dat de filmmaker niet enkel het slachtoffer werd van zijn eigen domheid maar ook van zijn eigen imago. Ruim 25 jaar speelt Lars Von Trier al de rol van provocateur, van uitdagende kunstenaar die afwijkende esthetiek en het film-als-vuistslag concept verdedigt. Dat is zijn roeping, zijn kruis en ook de basis van zijn cultstatus. Maar ook de reden waarom zijn films verkeerd bekeken en slecht begrepen worden. Bij Antichrist ging alle aandacht naar de `schandalige' horrorscènes terwijl de mediatieke hara-kiri die Von Trier pleegt bij MELANCHOLIA de aandacht afleidt van het feit dat dit apocalyptisch drama via de figuur van een depressieve diva (personage van Dunst) het zelfportret is van een enfant terrible (Lars himself). "Het is jammer dat hij zijn eigen film heeft kapotgemaakt" besluit Thierry Frémaux,artistiek directeur van het festival. Waarbij hij vergeet dat Lars Von Trier eigenlijk de rol speelde die Cannes hem graag ziet vertolken, namelijk die van mediagenieke clown. Alleen schreef die clown zijn eigen scenario of improviseerde hij knullig. En bleef het schandaal niet beperkt tot de veilige zeepbel 'cinema', wat wel het geval was met opschudding in het verleden rond films zoals Breaking the Waves, The Idiots, Dancer in the Dark, Dogville en Antichrist. Wie eerlijk is, beseft dat eigenlijk de schandaalmarketing 'non grata' zou moeten worden verklaard, de tirannie van de provocatie is schokkend uit de hand gelopen.

Von Trier zelf reageerde aanvankelijk geamuseerd op het tumult en zijn outcaststatus. In de Deense krant Ekstra Bladet liet hij optekenen trots te zijn want "dit is de eerste keer in de filmgeschiedenis dat zoiets gebeurt. Ik denk dat één van de redenen het feit is dat de Fransen zelf de Joden slecht behandeld hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarom ligt het zo gevoelig. lk respecteer het festival van Cannes, maar ik begrijp dat men nu heel boos is op mij. Ik ben Mel Gibson niet, en ik wil opnieuw aan iedereen mijn spijt betuigen".

Toen de Iraanse minister voor film Javad Shamagdari (in een poging zich te wreken omwille van de pro-Panahi-acties in Cannes?) Von Triers uitsluiting omschreef als "fascistisch gedrag" en "misschien een nieuwe definitie voor vrijheid van meningsuiting" voelde de cineast zich verplicht om te reageren: "Vrijheid van meningsuiting is een basismensenrecht, maar mijn uitspraken tijdens de persconferentie waren onverstandig, ambigu en nodeloos kwetsend. Het punt dat ik wou maken was dat het potentieel voor extreme gewelddadigheid, of het tegengestelde, in ieder mens zit, wat ook zijn nationaliteit, ras, positie of geloof is. Wanneer we historische rampen slechts verklaren via de wreedheid van individuen dan vernietigen we de mogelijkheid om menselijke mechanismen te begrijpen. En dat is net nodig om toekomstige misdaden tegen de menselijkheid te vermijden".

En dat is allang geen dwaze, obscene ontsporing meer van een adolescent. De zich moreel superieur wanende critici van Von Trier zouden dit in koeien van letters boven hun bed mogen hangen als dagelijkse reminder voor de eigen hypocrisie. Eigenlijk zegt Von Trier precies hetzelfde als wat de Britse hersenwetenschapper Kathleen Taylor, auteur van "Cruelty, human evil and the human brain" onlangs in Knack onthulde. Op de vraag waarom zoveel Duitsers zo gemakkelijk meegingen in de gruwelijkheden van de holocaust, was haar antwoord van een ontnuchterende, schokkende eenvoud :

DE MEESTE MENSEN ZOUDEN DAT GEDAAN HEBBEN! Zoals je een hele kleine minderheid hebt die verslaafd raakt aan de gruwelijkheden, heb je een hele kleine minderheid die zich verzet tegen de gruwelijkheden. De grote meerderheid van de mensen zit daar ergens tussen en doet mee, al dan niet met veel enthousiasme.
Moreel ongewenst gedrag associëren we altijd met de out-group, met de anderen. Wij zouden nooit in staat zijn om zulke verwerpelijke daden te stellen. Het zijn de anderen, de rotte appels, de slechterikken. Het is wat we wegduwen, we willen er niets mee te maken hebben. En dat is de verkeerde houding. We zouden net moeten leren om te begrijpen hoe het werkt, waarom iedereen er vatbaar voor is. Alleen dan zouden we het beter kunnen voorkomen.

Leg dat maar eens uit aan de zich moreel superieur wanende linkerzijde.

Von Triers identificatie met Wagner gaat nu erg ver, bijna tot in het biografische. Want wie anders als Wagner heeft zich zo vaak in de voet geschoten door uitspraken die zijn carrière lange tijd hebben geschaad, steeds volgens het adagium "Ich suche Streit mit niemandem, aber über was mir in den Mund kommt, sage ich meine Meinung, rücksichtslos."
Ook Lars zal dit nu zelf moeten uitzweten.

MELANCHOLIA is bij ons te zien in de bioscoop vanaf 10 augustus, naar verluidt zijn beste film sinds "Breaking the waves". Voor zijn nieuweling heeft Von Trier zich aan opera gespiegeld want hij laat zijn film beginnen met een soort ouverture waarin hij enkele van de thema's van zijn ondergangsvisioen exposeert. De muziek daarbij komt uit "Tristan und Isolde". In Denemarken zeggen ze dan: "Jeg kan ikke vente!"

Ondertussen in Bayreuth...

2011-06-28T10:57:00.002+02:00

1. Voor het feestelijke jaar 2013 zal de opera van Leipzig i.s.m. Bayreuth Wagners jeugdwerken "Die Feen", "Das Liebesverbot" en "Rienzi" via een gezamelijke inspanning opnieuw voor het voetlicht brengen. Geweldig idee! Daar zaten we nu net op te wachten. Terwijl er geen geld was voor een 3D-film van De Ring...

2. Het Bundesrechnungshof heeft de verdeelpolitiek van de tickets doorgelicht en daarbij de aanbeveling gedaan om de meeste van de ondoorzichtige contingenten af te schaffen. Het blijkt immers dat 60% van de kaarten niet in vrije verkoop belanden maar in de zakken van gepriviligieerde groepen: die Freunde von Bayreuth (14000 tickets),sponsors, vertegenwoordigers van locale en regionale besturen, solisten, dirigenten, regisseurs en pers (ca. 1000 tickets). Staatssecretaris Bernd Neumann heeft beloofd om dit te onderzoeken.

3. Hans Neuenfels' Lohengrin zal op Arte te zien zijn op 18 augustus. Het zal de eerste keer zijn in de geschiedenis van de Festspiele dat een productie live zal worden uitgezonden.

Met Klaus Florian Vogt als Lohengrin en Annette Dasch als Elsa. Andris Nelsons dirigeert.

Pech ist kein Wachs: Die Meistersinger in Glyndebourne

2011-06-27T22:14:00.006+02:00

Behalve via internet streaming was de live transmissie van de Glyndebournese Meistersinger gisteren ook te beleven in een handvol Duitse multiplexen. Daarvoor moest je dan wel helemaal naar het Ruhrgebied. Ik ging de productie bekijken in Münster.

Cineplex Münster leverde een magnifiek beeld af en dat zonder de minste onderbreking en met een uitstekende klank. Die was voor één keer zelfs ruimtelijke gedifferentieerd zodat de trompetfanfares op de feestweide langs alle kanten in de zaal te horen waren, zoals het allicht ook in Glyndebourne zal hebben geklonken. De klankbalans leek in het voordeel van de solisten te zijn afgesteld. De preludes vond ik daardoor niet luid genoeg. Vladimir Jurowski had voor mij geen enkele reden om zijn manschappen zo in te tomen. Of was dit zijn bewuste keuze om een dynamische climax in te bouwen naar het derde bedrijf toe want op de feestweide werden alle zeilen bijgezet en kon koor en orkest op volle sterkte worden waargenomen. Laat dat nu mijn enige puntje van kritiek zijn. U begrijpt het al : dit was een grote Wagneravond!

Het strijdpunt in de Engelse krantencommentaren gold ten aanzien van regisseur David McVicar. Die bleek Wagner erg letterlijk te hebben genomen en niets te hebben binnengesmokkeld dat niet in het libretto stond. Kortom, hij had zich weer eens laten verleiden tot een traditionele enscenering. Sommigen hadden daardoor een bloedloze voorstelling gezien. En was Die Meistersinger niet meer dan een provinciale comedie filosofisch opgeleukt met straffe statements rond het belang van kunst in de maatschappij ? Best mogelijk, maar eens een legitieme artistieke keuze is gemaakt lijkt het mij dat een regisseur moet worden beoordeeld op zijn acteursregie. Met 9 camera's in de buurt kon nu worden vastgesteld hoe gedifferentieerd de acteursregie van McVicar wel was en aan hoeveel details er zorg was besteed. Meteen was duidelijk dat er van een vermeende saaiheid in het spel van deze goed geleide acteurs geen sprake kon zijn. De meesterzangers zijn zelden zo individueel gekarakteriseerd geworden. Meer nog, in heel de voorstelling is er geen enkel gebaar, geen enkele blik van geen enkele participant die misplaatst, redondant of geforceerd lijkt. Je hebt een camera nodig om dat allemaal te zien. Gelukkig is de productie in al zijn kostelijke details bijzonder smaakvol in beeld gebracht door François Roussillon. Bloedmooi zijn zowat alle shots van Jentsch, Finley en Kränzle

McVicar koos voor een tijdvak dat hem meer mogelijkheden gaf als de middeleeuwen en belandde opnieuw in het begin van de 19e eeuw. Daardoor krijgt zijn productie een Biedermeier look, precies zoals zijn Nozze di Figaro voor Covent Garden. Engelsen gaan dan al snel aan het fantaseren en vergelijken Hans Sachs met Mr Darcy uit Pride and Prejudice. Hoe het ook zij, Sachs is een weduwnaar in volle mid-life crisis. Zijn jeugdige looks, zijn vocale autoriteit maken hem tot de gedoodverfde winnaar van de zangwedstrijd. Gerald Finley laat er dan ook geen twijfel over bestaan hoe moeilijk de beslissing voor hem is geweest om Eva op te geven ten voordele van Walther. Tot tweemaal toe zal Eva in tranen uitbarsten uit ontroering voor het grootmenselijke gebaar van Sachs. Menig toeschouwer zal het ook niet onberoerd laten.

De kritiek op Marco Jentsch onderschrijf ik niet. De hondenblik waarmee hij de dochter van de goudsmid binnendoet is ook voor mij ontwapenend en met zijn meesterliederen is echt niets aan de hand.

Topi Lehtipuu zet al zijn lenigheid en Mozart-expertise in als David. Anna Gabler als Eva is uitstekend maar laat geen blijvende indruk na.

Johannes-Martin Kränzle, stilaan niet meer weg te denken uit het Wagnervak, leverde een superbe Beckmesser af. Je vraagt je af hoe we getalenteerde acteurs maar halfslachtige zangers als Dale Duesing zo lang hebben kunnen verdragen in deze rol. Kränzle zingt de partij steeds met volle stem en beschikt daarbij ook over het nodige komische talent. De pantomime in het derde bedrijf, wanneer hij het lied van Sachs meent te stelen, is hilarisch en geïnspireerd door slapstick uit de stomme film. Kan ik het helpen dat ik er Meyerbeer in herken?

Door de jaren heen hebben we Gerald Finley leren kennen als een lyrische bariton met een grote muzikale intelligentie. De stem heeft duidelijk aan resonantie gewonnen en we zijn benieuwd naar wat dit zwaardere repertoire met zijn stem zal aanrichten. Het was een vlekkeloos debuut dat hij zonder een spoor van vermoeidheid wist af te werken al kan je voor deze partij natuurlijk wel een bas-bariton verkiezen. De partij van Hans Sachs zal altijd wel te paard blijven zitten tussen bas en bariton.

Deze productie is sterk verwant met die van Götz Friedrich uit Berlijn, de referentie op dvd tot nog toe. Ze overklast de Berlijnse versie op verschillende fronten met name door de superieure cast en de visuele aantrekkelijkheid. Daarmee is het laatste woord over Die Meistersinger niet gezegd. Natuurlijk moeten we blijven proberen om het werk te illumineren met ideeën die onze tijd beter tegen het licht houden maar wie het probeert verliest al snel elke grond onder de voeten en eindigt met campy trash zoals de hogepriesteres van Bayreuth. Het is daarom lichtjes misdadig dat de productie van Richard Jones voor ENO met een naar verluidt sensationele Bryn Terfel niet werd ingeblikt.

Nur eine Stunde : Tristan und Isolde in Lyon

2011-06-22T22:06:00.003+02:00

Bruno Van Mieghem stond vorige zondag oog in oog met de Lyonese "Tristan und Isolde" en zag dat het goed was. Verslag van een ooggetuige.

Er is mij een opmerkzaam weekend in de schoot geworpen, het voorrecht van door mijn Franse kennis, lid te zijn van de Franstalige Wagner Genootschap, die zelf een heel hechte band heeft met de Wagner Vereniging van Lyon.
Als ik zie wat een fantastisch programma Lyon had uitgestippeld voor de diverse “Cercles” vanuit heel Frankrijk en ook die van Brussel, welke verwelkoming er heerste, welke familiale sfeer dat creëerde, welke broederband en welke Wagner spirit en overtuiging er gans het weekend hoogtij vierde, dan kan ik het enkel maar betreuren dat Jos Hermans zo weinig reacties krijgt op zijn reis voorstellen en hoe dat in godsnaam mogelijk is.
Spijtig want de wervelwind aan impressies die mij overviel was niet alleen te danken aan de prachtige voorstelling van de Tristan en Isolde van de opera van Lyon, maar vooral door de gezamenlijke betrokkenheid en de “ambiance” die ontstond. Er zijn daar banden ontstaan voor het leven, de uitwisseling van blikken na afloop van de opera sprak boekdelen, iedereen verliet de zaal hevig onder de indruk, niet alleen door het meesterwerk maar ook door de meestervertolking!
De receptie achteraf voor de aanwezige leden van de diverse genootschappen, in aanwezigheid van zangers en zangeressen, die iedereen bereidwillig en enthousiast te woord stonden, zich mengden in de feeststemming en waar menig glas wijn en hapje naar binnen werden gespeeld om de emoties door te spoelen en dan spreek ik alleen maar van zondag avond, er waren nog vrijdag en zaterdag die bol stonden van de activiteiten!

Deze inleiding om de lezers ervan, Jos Hermans blijvend aan te moedigen om ons voorstellen te blijven doen en erop in te gaan! De sfeer die men als groep kan beleven, dat is mijn boodschap!

“Nur eine Stunde” is mijn smeekgebed, waarin ik Isolde vervoeg om een herhaling van het zalige gevoel van deze “mise en scène”, de magie van decor, haarfijne personenregie, geniale videotechnieken, oerdegelijke impressievolle klankweelde van het orkest met aan het hoofd een wonderkind van een dirigent ( hij gaf al pianoconcerten op zijn tiende! ) Deze intimistische, sensuele, verbazingwekkende gevoelswereld in detail beschrijven, ik begin er niet aan, het is het geheel van facetten, dat me heeft verbluft met enkele topmomenten. Maar naarmate dat de herinnering mij meer en meer in beslag neemt ook deze interne branden van beelden al maar talrijker worden.
De Isolde spreidt een sterk staaltje van persoonlijkheid ten toon, bij momenten zo intiem maar met een fenomenale daadkracht. Het liefdesduet in de tweede akte waarin Tristan onvermijdelijk ingaat op de “strelingen van haar gemoed” en het einde, de Liebestod, vurig intiem uitgebeeld en met de constante projecties op het decor, verbeten uitgesponnen door het orkest, het was van een zeldzaam toetreden tot een uitgesponnen cocon! Men geraakte er door geabsorbeerd. De aanwezigen waren muisstil, getransformeerd, getransfigureerd als ik iedereen zowat in de ogen keek bij het buitenkomen! De woelige geprojecteerde golven van de zee tijdens de eerste akte, men zou er zeeziek van worden, zo echt dat Isolde daadwerkelijk moest overgeven...

Ik ging nog de belichting vergeten, de soli van de scène-muziek, kortom ieder detail klopte, zelfs de geweerschoten stoorden niet!

Dan enkele namen waar in de toekomst nog meer zal worden mee rekening gehouden: de verrassing van de namiddag de Isolde van Ann Petersen, klik haar naam maar eens in op google, er staan fragmenten van haar zangkunst op een website, Kirill Petrenko, als dirigent al voorzien voor de nieuwe Ring te Bayreuth, Alex Ollé, de regisseur, de Marke van Christof Fischesser in het kielzog van René Pape, Jochen Schmeckenbecher als Kurwenal, de zusterlijke bekommernis van een Stella Grigorian als Brangäne.

Bizar, geen vermelding voor de Tristan van Forbis. Ach qua stem over zijn limiet maar als performer, puur lichaamstaal, een zeer kwetsbare Tristan uitbeelding.

“Nur eine Stunde”, het allemaal nog eens te mogen herbeleven is mijn ultieme wens, die ik tracht te vervullen door mijn herinneringen te koesteren!

Bruno Van Mieghem

Parsifal met Pasen in Salzburg 2013

2011-06-09T10:05:00.004+02:00

Ondertussen hebben de Osterfestspiele in Salzburg de samenwerking met de inderhaast uit de hoed getoverde paashaas Christian Thielemann bevestigd. Thielemann heeft getekend voor 4 jaar, van 2013 tot 2017. Als GMD van Dresden neemt hij alle producties mee naar de Semperoper.

En ja, ook de Parsifal zal doorgaan. Regie voert ene Michael Schulz (?). Zelfs de cast werd gedeeltelijk bekend gemaakt : Johan Botha (Parsifal), Stephen Milling(Gurnemanz) en Wolfgang Koch (Amfortas).

In die omstandigheden is het niet verwonderlijk dat er van enige Parsifal in Baden-Baden geen sprake meer is. De Osterfestspiele aldaar openen in 2013 met Die Zauberflöte. In 2016 staat Tristan und Isolde op het paasmenu.

Rest dus nog de vraag : zal Gerard Mortier, die nooit enige affiniteit met Thielemann heeft laten blijken, nu co-produceren met Salzburg of met Baden-Baden ? Wordt vervolgd.

Minnebrand in een kokosnoot : Tristan in Lyon

2011-06-08T16:31:00.003+02:00

Eigenlijk had Jossi Wieler de Tristan van Lyon moeten regisseren maar omdat Wieler ondertussen promoveerde tot intendant van de Staatsopera van Stuttgart diende hij af te haken waarop Serge Dorny de regie in handen gaf van Alex Ollé, de braafste (wellicht ook de interessantste) van het beeldenstormersduo van La Fura dels Baus. Voor Ollé was het de eerste Wagner : "Maybe I put in a few too many things, but this is my first Wagner (opera), and for me it is all about the passage of time," zegt Ollé . Dat zal wel meevallen want in tegenstelling tot collega Carlus Padrissa, die grote delen van de Ring door technologie en video kapot regisseerde, lijkt Ollé eerder op de vlakte te zijn gebleven en een naar verluidt eerder matte maar werkingsvolle scenografie afgeleverd te hebben (eveneens met video van Frank Aleu). Allicht iets in de aard van het schitterende "Le Grand Macabre" in de Munt.

Over de verbluffende prestatie van Kirill Petrenko (toekomstig GMD van München en dirigent van de Bayreuthse Ring van 2013) zijn alle commentaren het eens. Evenveel lof valt er te rapen voor het Isolde- debuut van de Deense Ann Petersen. Ook Christoph Fischesser als Marke presteerde goed.

"Un Tristan et Isolde sensuel et incarné, presque au plus haut des cieux, bloklettert LE MONDE die verder ook in de wolken is van het Isolde-debuut van Ann Petersen: " La jeune soprano danoise s'y révèle d'emblée étonnante de naturel, avec sa silhouette de belle grande femme à la Karita Mattila et ses cheveux coupés courts à la Waltraud Meier. Phrasé souple, ductilité coloriste de la voix, facilité de projection sur toute la tessiture, indéniable présence scénique, la Danoise a tout pour être l'une des grandes Isolde de demain."
En verder : " On a rarement entendu Wagner aussi contrasté et passionnel. Même les écueils acoustiques de la petite fosse de l'Opéra de Lyon, qui dilue si souvent les pupitres de cordes, sont ici effacés comme par miracle. Le directeur de la maison, Serge Dorny, peut se réjouir à juste titre d'avoir su s'attacher ce phénomène de la baguette juste avant qu'il n'explose."

The FINANCIAL TIMES houdt het bij "A truly gripping musical experience" en "Soaring above the perfect balance Petrenko engineers between stage and pit, Ann Petersen’s first Isolde is youthful and fresh but every bit the spurned princess. There is no edge to her voice, no shrieking for effect, simply gorgeous singing throughout. A revelation."

"Das eigentliche Ereignis findet jedoch im Graben statt, wo Kirill Petrenko das um etliche Streicher reduzierte Lyoner Opernorchester zu Spitzenleistungen animiert. Was noch ein wenig unscheinbar im ersten Aufzug anhebt, steigert sich bald zum schieren Ereignis. Petrenko zaubert viel an diesem Abend, schafft wunderbare Übergänge und intensivste Steigerungen, doch er vollbringt ein ganz besonderes Kunststück: Alle Momente musikalischen Überwältigungstheaters sind da, trotzdem klingt jeder noch so wilde Klangrausch transparent und wird aufs Genaueste ausbalanciert. Dafür gab's nicht nur vom Publikum, sondern auch von den Musikern ausgiebig Applaus.", schrijft DEUTSCHLAND RADIO. Clifton Forbis, aan wie ik zelf ook slechte herinneringen heb uit Stuttgart en Parijs, krijgt ervan langs:: "Clifton Forbis wuchtet sich mit aufgekratztem, die Ohren beleidigendem Organ durch seine Partie, man muss eine unerträgliche Knödelorgie über sich ergehen lassen, die ihresgleichen sucht - und hoffentlich lange Zeit nicht finden wird."

Ook MERKUR is in de wolken over Petrenko: "Berechtigt ist all der Hype auf jeden Fall, wie diese Premiere an der Oper Lyon vor Ohren führte: Wagners „Tristan und Isolde“ möchte man fortan nur noch à la Petrenko hören. Dabei passt der Abend schwerlich in eine Schublade: Weihevoll? Aufrührend und aufrüttelnd? Klangästhetisch? Petrenko, der das Orchester mit bestechender Schlagtechnik lotst, bedient all das gleichermaßen – ein souveräner Extremist.
In den Kulminationspunkten setzt der 38-Jährige sogar noch ein paar zusätzliche Megawatt frei. Der erste Akt rast mit schneidiger Bläserattacke und sich überstürzend aufs Ende zu. Und im zweiten Aufzug, beim so verhängnisvollen Treffen des Liebespaares, reißt Petrenko das musikalische Geschehen in einen Furor, bei dem das Orchester gleichsam den Turbo zuschaltet und abzuheben scheint."

De Berliner verlaten de Osterfestspiele in Salzburg

2011-06-06T14:50:00.002+02:00

Nog maar pas was de inkt opgedroogd van het nieuws omtrent de samenwerking tussen de Salzburgse Osterfestspiele en de opera van Madrid of de Berliner Philharmoniker liet weten, na jarenlang te hebben getwijfeld, de door Herbert von Karajan opgerichte Osterfestspiele te zullen verlaten vanaf 2013.

Dit bericht had ook "Hebzucht in de opera (4)" kunnen heten want 1.2 miljoen € (voor het orkest) en 135.00 € (voor de dirigent) volstonden niet om de Berliner en zijn chef-dirigent Simon Rattle 8 avonden lang aan boord te houden. Het moet zijn dat Andreas Mölich-Zebhauser een lucratiever voorstel heeft gedaan want Rattle en de Berliner wijken met hun plannen uit naar Baden-Baden. Bij dit alles is het goede nieuws dus dat er met Pasen een nieuw festival op topniveau zal bijkomen. Naar verluidt zouden de engagementen met de opera van Madrid verder worden nagekomen zoals voorzien en zou de Parsifal van 2013 niet in het gedrang komen. Die zal dus niet in Salzburg maar in Baden-Baden zijn première houden. Oef!

Lang heeft het niet geduurd om een oplossing te vinden voor Salzburg. Het is zo goed als zeker dat Christian Thielemann en de Dresdner Staatskapelle de lacune, ontstaan door het verdwijnen van de Berliner, zullen invullen. Rest dus nog de vraag : zal er nu anno 2013 een Parsifal te beleven zijn in Baden-Baden én in Salzburg ? Spannend!

Decca releast Tannhäuser op dvd

2011-05-26T20:40:00.007+02:00

Wist u dat Tannhäuser gehuwd was met Elisabeth en met haar een zoontje heeft? Neen? Dan heeft u Kasper Holtens Tannhäuser blijkbaar nog niet gezien. Die stond einde 2009 op de planken in Kopenhagen. Holtens Tannhäuser gaat over de spanning tussen een kunstenaarscarrière (een kunstenaar wiens dromen door Venus worden bevolkt) en het leven met een vrouw en een gezin. Interessant toch ?
Maar net zoals de Holten-Ring is deze productie grotendeels onopgemerkt gebleven in de pers. Echter toen de dvd's van de Holten-Ring verschenen bleek het om één van de spannendste en meest doordachte Ringen te gaan van de laatste 20 jaar.

Zal Holten opnieuw weten te verrassen? Het antwoord volgt na 6 juli wanneer de dvd verschijnt bij Decca.
In de cast vinden we : Stig Andersen, Tina Kiberg, Susanne Resmark, Tomi Hakala en Stephen Milling.

P.S. Kasper Holten zou een nieuwe film gemaakt hebben over Don Giovanni, gezongen in het Engels en met een fenomenaal scenario, zo vernemen we uit de mond van Peter de Caluwe in De Morgen.

Pre-order bij Amazon FR

Die Walküre in Kinepolis (3)

2011-05-25T12:56:00.002+02:00

Omdat ik het vorige week te druk had met vakantie nemen wil ik nog even terugkomen op Die Walküre. Het is moeilijk te beoordelen of de technische storingen die de voorstelling in Kinepolis Gent ondermijnden aan de instabiliteit van de satellietverbinding lagen dan wel aan de slordigheden van het locale technische personeel. Wat wel zeker lijkt is dat het om een geïsoleerd geval gaat. Zelf zag ik de voorstelling in Nîmes en daar heb ik behalve een zeer korte microcoupure tijdens de Feuerzauber nergens van te klagen gehad : het beeld was magnifiek en door de aard van de belichting steeds bijzonder scherp. De balans tussen solisten en orkest was uitstekend, het geluidsniveau perfect. Van ruis heb ik niets gemerkt. Technische onvolkomenheden als deze zijn echt niet de regel en het is jammer dat op die manier afbreuk wordt gedaan aan de reputatie van de live transmissies die tenslotte niets minder zijn dan een technisch huzarenstukje.

De technische aspecten van de voorstelling hebben mij in geen enkel opzicht gehinderd om de artistieke merites van de productie te waarderen. Zowat alle kranten hadden hun redenen gehad om de premièrevoorstelling van saaiheid te betichten maar daarvan viel in de cinema nu eens lekker niets te merken. Het leek wel of de journalisten een andere voorstelling hadden gezien. Hoe valt dit te verklaren ? Wel, heel eenvoudig. Moest er nog een bewijs geleverd worden dat gefilmde opera veel beter kan overkomen in de cinema dan in het theater zelf, dan is dat bij deze nog maar eens gebeurd. Natuurlijk had de Canadese wizzard zijn acteurs weer eens aan zichzelf overgelaten en was de productie ondanks zijn veelbesproken "Machine" in feite niet verschillend van datgene wat reeds 150 jaar tot de geplogenheden van de Met behoort. In technologisch opzicht was "The Machine" grotendeels inert, zij stoorde de bewegingsvrijheid van de solisten eigenlijk nooit en herleidde zich in feite tot een bijzonder duur canvas voor de projectie van videobeelden. Die waren op het naïeve af maar altijd gepast en zelfs bloedmooi zijn zoals in de finale. Als de solisten dan op zo'n olympisch niveau staan te presteren met een camera in de buurt die elke nuance genadeloos registreert dan ontstaat vanzelf een dwingende dramaturgie, die de cinemabezoeker besluipt en naar de keel grijpt maar die grotendeels onzichtbaar blijft voor de argeloze theaterbezoeker die, gekluisterd aan zijn theaterzetel , genoegen moet nemen met zijn unieke "camerastandpunt". Op zo'n moment is het goed te beseffen dat de toekomst van opera zich gedeeltelijk in de cinema zal afspelen en dat die toekomst 3D zal zijn.

Dat Jonas Kaufmann zijn debuut als Siegmund niet zou missen zal wel niemand hebben verbaasd. Door zijn baritonale timbre zit de partij hem als gegoten en ik kijk nu al uit naar zijn Tristan. Van het onaangename, kelige geluid dat hij bij hoger liggende partijen soms produceert viel nauwelijks iets te merken. Ontwapenend was het zelfvertrouwen waarmee hij de partij te lijf ging, alsof hij ze al 10 jaar achter de kiezen heeft en de Wälse-roepen waren meer dan OK. Eva-Maria Westbroek presteerde op haar gekende hoge niveau, als gevolg van haar succesvol debuterende collega misschien zelfs een tikkeltje hoger dan ooit. Was Hans Peter König iets te flets als personage, vocaal presteerde hij voortreffelijk.

Zonder twijfel kwam de grootste verrassing van Bryn Terfel. Wat is die man gegroeid in het Wagner vak! Terfel smeet zich in de Walküre-Wotan met een van hem nog nooit geziene overgave. Dat resulteerde in een erg zinnelijke voordracht. Niet zelden ontwikkelde hij een spannend rubato en de monoloog, de lakmoesproef voor elke Walküre-Wotan, was grandioos van nuancering en dynamiek. Kortom, een prestatie die haar plaats zal opeisen in de interpretatiegeschiedenis van de laatste 50 jaar . Eat your heart out, Bayreuth! Een Walküre-Wotan op dat niveau is sinds John Tomlinson in Bayreuth niet meer te horen geweest. In zijn aan de kitsch grenzende borstkuras zag hij er bovendien fantastisch uit, in elk frame van elke close-up.

Stephany Blythe kon de hele scala aan emoties van Fricka's innerlijke wereld afwerken zonder één millimeter te bewegen. Deborah Voigt leverde de zwakste prestatie af, haar vibrato was niet steeds even fraai, haar dictie te benaderend. Vooral wist ze onvoldoende blijf met haar personage. Laat dat nu net iets zijn waar ze nog kan in groeien.

Mogen wij dit document op blu ray verwachten a.u.b. ?

Bayreuth lectures 2011

2011-05-24T13:49:00.001+02:00

De Wagner Society of New York houdt haar jaarlijkse lezingen in Bayreuth deze zomer in het Arvena Kongress Hotel telkens. Lector John J.H. Muller is sinds 30 jaar lid van The Juilliard School music history faculty.
De lezingen gaan door op volgende data, telkens om 10u30 :
24 Augustus : Die Meistersinger
25 Augustus : Tannhäuser
26 Augustus : Lohengrin
27 Augustus : Parsifal
28 Augustus : Tristan und Isolde

Die Meistersinger von Nürnberg in Glyndebourne

2011-05-24T11:33:00.005+02:00

Met "Die Meistersinger von Nürnberg" heeft Glyndebourne zich aan haar meest ambitieuze productie gewaagd uit haar geschiedenis. Het is geen onverdeeld artistiek succes geworden, althans dat is de teneur in de eerste perscommentaren. Glyndebourne heeft zelfs de casting niet goed onder de knie gekregen : voor de solisten is er enkel lof voor Gerald Finley als Sachs, Johannes Martin Kränzle als Beckmesser en Michaela Selinger als Magdalena.

David McVicar plaatst het werk in het post-napoleontische Duitsland van het begin van de 19e eeuw, de vroegromantische era van Goethe en Schiller, de tijd waarin Wagner werd geboren en die aan de basis ligt van zijn geestelijke ontwikkeling.

"If commercially it was a preordained success, artistically it barely registered. In 35 years’ acquaintance with Meistersinger, this was by far the slowest, dullest, most insipid I have seen", schrijft The Financial Times. "Did McVicar direct this idea-free Meistersinger in his sleep? There is not the slightest attempt to probe beneath Wagner’s deceptively benign surface. (..). The show is so inoffensive as to be tasteless."

Bloomberg: "David McVicar’s production is handsome, slickly stage managed, and full of fascinating details that illuminate the relationships between characters. On the downside, it feels a tad safe and decorative. (..) Finley’s vocal triumph is matched by Johannes Martin Kranzle as his comical nemesis Beckmesser. "

Soms is David McVicar's regie erg origineel, bekent Barry Millington in de London Evening Standard maar "too often it's routine". "Interviewed in advance of the opening, McVicar acknowledged the clear anti-semitic undertow of the work but his promise to subvert its message was not kept. Beckmesser (excellently played and sung by Johannes Martin Kränzle) remains onstage, sobbing, after his humiliation at the song contest, thereby attracting some sympathy, while a mood of non-triumphal bonhomie is suggested by the Masters linking arms in a kind of Bavarian Auld Lang Syne. But a bit of circus juggling and a knees-up hardly constitute a radical reappraisal of the work. German directors have been tackling the difficult issues raised by Meistersinger for three decades now; for some reason British directors won't bite the bullet."
(..) Gerald Finley, in his role début as Hans Sachs, marshals his vocal resources to perfection, with a text-responsive line and beauty of tone.

Heelwat positiever klinkt The Independent: "Some might call David McVicar’s first Glyndebourne staging “traditional” but that’s something of a dirty word in opera nowadays and to imply dullness rather than due diligence would never do. McVicar is better than that and when, as here, he is the soul of discretion there is a very good reason for it. "
"Wagner’s entire score is songful, pouring forth benevolent counterpoint from prelude to final chorus. And perhaps the greatest joy of this evening was in hearing Vladimir Jurowski and the London Philharmonic Orchestra weaving so rich and detailed a narrative. The playing was at times extraordinarily beautiful with solo oboe and clarinet distilling and elevating so many special moments. "
"It was also a significant night for Gerald Finley whose Hans Sachs could well prove to be the pinnacle of his career. I had thought him unlikely casting but the beauty and intelligence of his singing, the clarity of his words and toughness and charisma of his persona dominated the stage. He was also for once credibly attractive to Eva (Anna Gabler) and the perfect counterpart to Johannes Martin Kränzle’s brilliant and believable Beckmesser."

The Guardian meent Giacomo Meyerbeer te herkennen in de figuur van Beckmesser. Toch lijkt McVicar van de finale geen antisemitisch tractaat te maken: "Holy German art, as the staging reminds us, embraces Dürer, Bach, Goethe and Schiller. But during his final paean, Sachs also indicates that the Beckmessers and, by implication, the Meyerbeers of this world, also have their rightful place in any list of "masters". His gesture goes unheeded by the crowd, and a chill creeps into the final scenes of jubilation.
(..) Finley, silencing concerns that the role would defeat him, is extraordinary both vocally and dramatically. There are no problems here with slips in intonation or a lack of lustre in his tone that marred some of his work last year. Few interpreters, meanwhile, have registered quite so vividly Sachs's intense feelings for his late wife, or the emotional pain involved in his realisation that a relationship with Anna Gabler's Eva could only result in disaster for them both. (..) Kränzle - prissy, funny, and heartbreaking at the end - is very much Finley's equal in subtlety."

De Frankfurter Algemeine Zeitung vindt de productie eerder braaf :
"Im kanadischen Bariton Gerard Finley, der mit dieser strapaziösesten aller Rollen erstmals eine Wagner-Oper in Angriff nimmt, hat Glyndebourne einen nuancierten und klar artikulierenden Hans Sachs, der den Anforderungen durchaus gewachsen ist, was ihm das begeisterte Publikum mit einer stehenden Ovation bescheinigte.
(..)Den musikalischen Höhepunkt bietet Johannes Martin Kränzles wunderbar agiler, pingelig-süffisanter Beckmesser, ganz in Schwarz aufgemacht wie ein Kinderfänger. Grandios auch der Chor und der strahlende Orchesterklang, trotz Vladimir Jurowskis überraschend uninspirierter Leitung. "
De FAZ besluit : "Mit einer Fülle von glanzvollen Inszenierungen des Opernrepertoires hat Glyndebourne in den letzten Jahren frische Interpretationen gewagt, die ganz im Sinne von Hans Sachs eine auf den Säulen der Tradition ruhende Erneuerung darstellten. Ausgerechnet bei den „Meistersingern“ ist dies nicht gelungen."

De laatste voorstelling van "Die Meistersinger von Nürnberg" zal te zien zijn via live streaming op guardian.co.uk en glyndebourne.com op 26 juni vanaf 13u40. Gratis uiteraard.

Laten we deze voorstelling maar eens afwachten. Nicholas Hytners "Cosi fan tutte" werd ook erg lauw onthaald in de pers. Op dvd bleek het achteraf een klein juweel!

Alain Badiou : Cinq leçons sur le cas Wagner / Five lessons on Wagner

2011-05-23T22:40:00.010+02:00

Van Freddy Mortier ontving ik volgende bespreking van het Wagnerboek van Alain Badiou :

Alain Badiou is niet de eerste de beste. Hij doceert sinds 1999 filosofie aan de Ecole Normale Supérieure (ENS) te Parijs, en heeft een indrukwekkend en omvangrijk oeuvre bij elkaar geschreven, dat behalve fundamentele filosofie ook een heleboel politieke traktaten omvat. Als zoon van de burgemeester van Toulouse bezocht hij Bayreuth vanaf 1952, toen Wieland Wagner er zijn revolutionaire ensceneringen bracht. De passie van Badiou voor Wagner is sindsdien gebleven. Eind 2010 heeft de ondertussen 73-jarige filosoof eindelijk een boek gepubliceerd over Wagner. Het is tezelfdertijd uitgebracht in het Frans (onder de titel Cinq leçons sur le ‘cas’ Wagner, uitgegeven bij Nous) en in het Engels (onder de titel Five lessons on Wagner, uitgegeven bij Verso). De Franse versie meldt dat de tekst vertaald is uit het Engels en de Engelse stelt dat de tekst vertaald is uit het Frans. De twee verhalen blijken te kloppen. De Engelse versie is namelijk gebaseerd op notities van Badiou in het Frans en is dan terugvertaald naar het Frans. Onbelangrijk is dit niet. De Franse tekst heeft namelijk een helderheid, en vooral een natuurlijkheid, die de Engelse mist. Ik heb mij blauw geërgerd aan het gekunstelde Engels, dat op zich wel correct is, maar Franse uitdrukkingen en stijlelementen al te vaak letterlijk probeert te benaderen, waardoor de ene tekst geen “vertaling” is van de andere, maar een geweldpleging erop (vergelijk ”What I would like to try to do now is represent the defence in this new trial of Wagner” met “Je vais donc entreprendre de me faire l’avocat de la défence dans un nouveau procès intenté à Wagner”). Toch heeft de Engelse versie iets belangrijks voor op de Franse: zij bevat een ronduit schitterend nawoord van Slavoj Zizek. Ook Zizek, een tijdlang de collega van Badiou aan de ENS is namelijk een verwoed Wagner-liefhebber, zodat de Engelse versie het spektakel geeft van twee onfatsoenlijk extreem linkse denkers – hardleerse communisten zelfs - die de verdediging van de meester opnemen tegen het anti-wagnervulgaat, dat zich overigens over het hele politieke spectrum heen uitstrekt (Badiou herinnert gepast aan het anti-wagneriaanse van Heidegger, die “gewone” nazi, zoals Ernst Nolte hem verontschuldigend betitelde).

De lessen één tot vier van Badiou hebben een grote interne coherentie: zij beantwoorden de fundamentele esthetische vragen in verband met Wagner die door Nietzsche, Adorno en Lacoue-Labarthe zijn opgeworpen. De vijfde les gaat over de betekenis van Parsifal en staat een beetje apart. Ik vind dit ook een minder interessante bijdrage, die een gissing toevoegt aan de vele die er al zijn.
Het uitgangspunt van Badiou’s reflecties in de vier kernessays is het Wagnerbeeld dat Lacoue-Labarthe schetst in zijn Musica Ficta: figures de Wagner van 1991, een boek dat al even fascinerend is als Adorno’s Versuch über Wagner. Lacou-Labarthe vond Adorno namelijk nog te véél gebiologeerd door het gevaarlijke in Wagner. Musica Ficta verscheen na de ensceneringen van Wieland Wagner en Patrice Chéreau, die de nationalistische mythe in Richard Wagner omzetten in een universalistisch mytheem. De ware en essentiële Wagner werd daardoor gemaskeerd, meent Lacoue-Labarthe. Wagner is namelijk een hoogtepunt in de esthetisering van de politiek. De “grote kunst” die hij bracht, zijn esthetiek van het sublieme, is tegelijk nationalistische mythologie: intrinsiek gevaarlijk, reactionair en zelfs crimineel. Hij is de stichter van de eerste massakunst. De effectzoekerij waarvan Nietzsche Wagner al betichtte is niet alleen uitgelopen op Hollywoodmuziek, maar vindt men vandaag terug in de omnipresentie van muziek in het leven van jongeren (muziek die via de iPod overal en dus nergens is). Die musicolatrie tegengaan kan alleen als men weggaat van de grote kunst, in de richting van bescheidenheid.

Het boek van Badiou is, tegen Lacoue-Labarthe in, één lang pleidooi voor het behoud van een “grote kunst”, waarbij hij probeert aan te tonen dat wat men voor “gevaarlijk” houdt in Wagner, wel aanwezig is in diens kunst, maar niet essentieel.
De “gevaarlijke” elementen in Wagner liggen in de lijn van wat we al kennen uit Nietzsche en Adorno. Zo zou Wagner aan nationalistische mythevorming doen en aan effectjagerij door technologisering van de muziek en geluidsversterking. Het Gesamtkunstwerk zou zich ook schuldig maken aan totalisering van de kunsten en door de instelling van de “oneindige melodie” bijdragen tot een unificatie die muzikaal verarmend is, doordat zij de effectiviteit van de muzikale parameters eigenlijk afschaft.
De argumentatielijn van Badiou hiertegen is dat die verwijten wel kloppen met wat Wagner over zijn eigen werk dacht, maar niet met wat hij in werkelijkheid deed. Kortom: er zit iets in wat Lacoue-Labarthe zegt, maar het berust op de Selbstverständnis van Wagner en die correspondeert niet aan de realiteit.

In de derde les ontwikkelt Badiou die kritieken van Lacoue-Labarthe verder door er die van Nietzsche, Heidegger, Adorno, Mallarmé en Baudelaire aan toe te voegen. Het tweede punt, de rol van technologie, wordt gecompleteerd met het verwijt van Nietzsche dat Wagners muziek in haar diepste structuur eigenlijk theater is, het werk van een tovenaar die op het gemoed van mensen speelt en hen meesleept in verhalen waarvan de uitkomst al van tevoren vast staat. Hij maakt een grote show van de afwezigheid van de duif, verwoordt Badiou het met een verwijzing naar Lohengrin en Parsifal, om die aan het eind, tot grote opluchting van het uitgeputte en geënerveerde publiek, toch nog uit zijn hoed te toveren. Bij Adorno werd dit het verwijt dat Wagner alleen geïnteresseerd is in de geste: de muziek staat in dienst van het drama en het effect, waardoor de diepe eenheid van zijn muziek buitenmuzikaal is, en dus helemaal niet muzikaal. De muziek versterkt het beeld en het woord, maar kent geen eigen ontwikkeling.

Die opvatting over Wagner vindt men, terzijde, bij heel wat mensen, zelfs bij grote Wagner-dirigenten zoals Wilhelm Furtwängler, die meende dat Wagner puur muzikale vorm zoveel mogelijk vermeed en dat zijn motieven hun diepe betekenis ontlenen aan de dramatische handeling. Die muziekvreemde logica zou zich vertalen in specifieke muzikale technieken en vormen, zoals het uitstellen van de finale, de afwezigheid van écht wachten en twijfelen in Wagner, de afwezigheid van écht lijden (want de verlossing staat steeds reeds voor de deur), en de uiteindelijke resolutie van alle chromatiek in klassieke diatonische akkoorden (zoals in Tristan waar al die dissonantie gewoon leidt naar de oplossing van alle spanning, of in Parsifal waar de pas tot koning verheven zuivere kenner van de waarheid aan het eind verdrinkt in muzikaal suikerwater, of nog: het einde van de Ring, waar die zogenaamde verlossing door de liefde wordt gedragen door een sentimenteel motief dat maar één keer eerder te horen was in de hele cyclus en waarvan de betekenis dus in volledig in het maximale effect lijkt op te gaan).

Al die protocinema staat bovendien in dienst van een nationalistische en racistische ideologie, die kan omschreven worden als protofascistisch. Dat is uiteindelijk de waarheid achter de keuze voor de mythe (het eerste punt van Lacoue-Labarthe): de constructie van de eenheid van het Duitse volk door het echt Duitse muziek te geven. De lessen één tot en met drie construeren het negatieve Wagnerbeeld met groot geduld en leggen het uiteen in tal van ramificaties.

Het tweede essay is heel stevig wijsgerig werk. Badiou neemt er Adorno’s Negative Dialektik (1966), waarin nauwelijks over muziek gesproken wordt, om de grondslagen te vinden van de kritieken op Wagner neergeschreven in Versuch über Wagner (1952). In Negative Dialektik ziet Adorno de Auschwitz-ervaring als de uitkomst van het verlichtingsrationalisme, dat zijn hoogste vorm bereikte in het Duitse idealisme, bij Kant en Hegel. Dat idealisme heeft twee zijden: de positieve of totaliserende (de opheffing van verschil en tegenstelling in grotere gehelen) die uiteindelijk berust op het identiteitsbeginsel; en de negatieve of kritische, die de grenzen van de totalisering weergeeft (Kant) of die de diversiteit, het anders-zijn, en het verschil tot zijn recht laat komen. Auschwitz – een metafoor die uiteraard niet alleen naar het vernietigingskamp Birkenau verwijst - is de triomf van het identiteitsbeginsel, van de positieve dialectiek, van het universalisme, en dus van de strijd tegen het authentieke, niet-reduceerbare verschil en het anders-zijn. Adorno wil die negatieve dialectiek weer haar volle gewicht geven: de grenzen van de totalisering en het universalisme moeten worden gedacht. Zingen na Auschwitz moet dus een heel ander soort zingen worden dan dat ervoor.

Adorno – die tegelijk componist, muzikant en musicoloog – zag in Wagner de totalisator, de verzoener, en dus de identiteitsprofeet, die alle verschil verdronk in de waarheid en de tirannie van het grote geheel: het Gesamtkunstwerk, de muziek van de toekomst neemt in de muziekgeschiedenis dus – extrapoleert Badiou - de plaats in van Hegels’ filosofie in de filosofiegeschiedenis. Het is een eind- en hoogtepunt. Bij beiden is het echte verschil verdronken in een absoluut iets (het absolute weten bij Hegel en het absolute drama bij Wagner). Badiou leidt uit Adorno af wat muziek zou kunnen betekenen die het verschil wel respecteert en die dus niet zou berusten op een unifiërende muzikale taal, op structuren die (zoals de sonatevorm of de symfonie) de verschillen onderdompelen in de dwang van een formele totaliteit. Wat nodig is om negatief-dialectische muziek te maken, is een informele structuur, een structuur met open eindes en onherleidbaar vreemd-zijn. Er moet fragmentatie in de muziek zitten. Hetzelfde geldt voor wat er “uitgebeeld” wordt. Er moet echt lijden in zitten en niet alleen lijden dat uitloopt op verlossing; echt wachten in plaats van wachten dat uitloopt op de komst van Isolde-die-altijd-al-zou-aankomen.

In de vierde les – de langste – geeft Badiou de voorbeelden waaruit moet blijken dat er een Wagner is die wel degelijk ontsnapt aan de bezwaren die die reeks critici hebben geformuleerd. Hij geeft toe dat de bezwaren ook correct zijn, maar relatief aan de constructie van een beeld van Wagner (dat behalve uit de programmatische teksten van Wagner zelf, ook is afgeleid uit de wijsgerige tenets van Nietzsche, Adorno, Heidegger, Lacoue-Labarthe, enzovoort). Het is een heel mooi hoofdstuk, zonder enige musicologische techniciteit, dat toch beantwoordt aan de bevindingen van min of meer recent musicologisch onderzoek (Sandra Corse, Deryk Cooke, Robert Bailey, Patrick McCreless, en sindsdien vele anderen). Dat onderzoek heeft het beeld van de potpourri van losse Leitmotiven grondig omver gehaald en zowel de aanwezigheid van grote vaak symfonische structuren aangetoond in Wagners werken, als de enorme flexibiliteit van de Grundthemen en hun bij nader toezien vaak opzienbarende want nauwelijks hoorbare verwantschap.

In dit hoofdstuk toont Badiou aan dat Wagner wel degelijk vormen construeert die niet gebaseerd zijn op de idee van de unificatie, dat zijn vormen de elementen van hun eigen desintegratie bevatten, dat Wagner werken niet uitlopen op oplossing, voltooiing, sluiting en culminatie, en dat zijn muziek haar eigen anders-zijn wel degelijk presenteert en confronteert. De observaties van Badiou in dit essay zijn scherp en penetrant. Aan de hand van voorbeelden uit Lohengrin, Tannhäuser, de Ring, Tristan, Meistersinger toont hij aan dat er bij Wagner wel plaats is voor echt verschil en gaten in de structuur, net als voor echt lijden en wachten en voor de-totalisering en afbouw van het Gesamtkunstwerk in de richting van “pure” muziek. Ik meen dat dit beeld klopt met wat de meer recente Wagner-Forschung heeft blootgelegd. Interessant is dat Badiou bij zijn analyses niet alleen de tekst betrekt, maar ook de muziek en de ensceneringsgeschiedenis van Wagner, die hij behandelt als een reservoir waaruit de-totaliserende betekenissen kunnen worden geput.

Hoewel hij zo argumenteert dat Wagner ontsnapt aan de bezwaren van Adorno (etcetera) tegen de grote, nationalistische, ideologische kunst, betoogt hij tevens dat Wagner een ander soort “grote” kunst voorafspiegelt. Typisch voor de kleine kunst is namelijk dat zij de verschillen tussen poëzie en proza vervaagt, tussen vaste vormen en vluchtige performances, de narratieve totalisering van de roman verwerpt, alleen informele, atonale, athematische (etc.) muziek aanvaardt. Wagner gaat tegen die eenzijdigheden in en heft die tegelijk ook op. Badiou besteedt heel weinig bladzijden (een drietal) aan wat die nieuwe grote kunst zou kunnen zijn waarvan hij meent dat wij die nodig hebben. Zeker is dat hij op de achtergrond aangeeft dat Wagner een model is voor een grote kunst die ontsnapt aan de “positiviteit” waarvan men Wagner steeds heeft beschuldigd – een authentieke synthese van positieve en negatieve dialectiek, een model van bescheiden grandeur en van gelukkig mislukte totalisering.

Ik kan dit niet besluiten zonder iets te zeggen over het nawoord van Zizek. Het is, zoals al aangekondigd, schitterend, maar het heeft niets speciaals te maken met het boek van Badiou en het heeft ook geen eigen coherentie over de hele tekst heen. De opeenvolging van de thema’s is associatief, voor zover ik dat kan uitmaken. Maar Zizek is er toch in geslaagd een hele reeks parels aaneen te rijgen die elk afzonderlijk een grondig onderzoek met de loep verdienen, ook al is de conclusie meestal dat de auteur gewoon een briljant spel speelt en soms dat hij erin slaagt om clichés te vermommen als originele vondsten (zoals zijn opmerking dat in “romantische” opera de muziek liegt over de banaliteit uitgedrukt in de actie, waardoor “ik verlaat je” muzikaal gesublimeerd wordt, terwijl in Cosi fan Tutte de muziek de waarheid achter het dramatisch gebeuren uitdrukt. Dat is gewoon zeggen dat romantiek romantisch is, maar Zizek weet dat wel te doen als ging het om een diep inzicht.) Wie wil weten waarom de Ring een christelijk, ja een paulinisch drama is, met als eindpunt de geboorte van de Heilige Geest, moet het nawoord beslist ook lezen. En zeker ook wie gewoon eens mateloos plezier wil beleven aan briljante vondsten die dwars tegen de gevestigde meningen ingaan en meteen ook de ogen openen (al is meestal onduidelijk wat er dan wel te zien valt).

Alain Badiou:
CINQ LECONS SUR LE CAS WAGNER
Te Koop bij Amazon FR

FIVE LESSONS ON WAGNER
Te Koop bij Amazon UK

Die Walküre in Kinepolis (2)

2011-05-16T22:47:00.001+02:00

Van Johan Vereertbrugge ontving ik volgende recensie:

"Ik vertrok met eerder lage verwachtingen, zeker na de negatieve commentaren in de pers. Achteraf was ik evenwel blij dat ik deze Walküre heb gezien. Wat een schitterend technologisch hoogstandje, om dit alles Live in HD wereldwijd uit te zenden.

Placido Domingo gaf live commentaar - soms ongewild grappig met zijn spaans-duitse uitspraak - en de rechtstreekse interviews met de zangers maakten het een erg directe ervaring. Het documentaire stukje over de leitmotieven bij de blazers mocht er ook zijn.

Dus ... de regie van Lepage, met gebruik van "de veelbesproken "Machine" is in het theater van de Metropolitan Opera eerder saai overgekomen volgens vele media. Maar in de cinema, met een treffende beeldregie - close-ups, bird-views, full-scenes - kwam het meer tot leven dan verwacht.

Ook wordt Lepage -terecht - aangewreven dat hij nauwelijks aan personen-regie doet : maar misschien heeft de cast van wereld-zangers niet zo veel regie nodig en weten deze zangers wel hoe ze dit op scène moeten zetten ?

De kostuums en de attributen - tja, schilden, zwaarden en harnassen - blijven me wel storen en zijn soms ronduit lelijk.

De video-beelden die geprojecteerd werden op de Machine moesten soms een woud voorstellen, dan weer een berg of Hundings woonst.

Het geluid - soms toch wat aan de luide kant - maakte een erg directe ervaring mogelijk, ook al heeft het een onvermijdelijke hardheid in de klank.

Een aantal scenes waren in staat om meeslepend te werken :

In Acte I natuurlijk het sterke duo van Siegmund en Sieglinde met Kaufmann en Westbroeck. De cinema-regie maakte het ontluiken van hun verboden liefde mooi zichtbaar in kleine details. De regie-vondsten waren niet opzienbarend, maar het geheel werkte wel.

In Acte II viel de "ronde" Fricka mee : vanuit haar ram-gehoornde troon verwachtte ik een eerder statische regie (zoals die van Fura dels Baus, waarbij de goden op kranen verplaatst worden). Maar de doorleefde voordracht van deze Fricka bracht een sterke en aangrijpend vervolg teweeg van de gekwelde god Wotan.

De geroemde "Wotan-monoloog" was de moeite waard, vooral door het engagement van Bryn Terfel, want het virtuele reuze-oog, wat illustreerde wat hij opbiechtte, bracht niet zo veel bij : enkele treffende beelden, maar verder deed het niet ter zake : had Lepage hier schrik dat het zonder deze opsmuk saai zou worden ?

Op een vroeger moment had hij ook al een soort schaduwspel gebruikt om het verhaal van Siegmond en Wölfe bij te kleuren, maar dit kon me evenmin bekoren.

De "Todes-verkündigung" is zoals steeds een aangrijpend moment in Die Walküre en dit was goed gedaan, zonder meer. Het duel was goed en hier werd op het gevoel gespeeld door Siegmund haast in de armen van Wotan te laten sterven.

In Acte III wekte de Walküren-rit een spontaan applaus op van de zaal. Onze onverschrokken halfgodinnen "bereden" de Machine, maar deze bewoog toch vrij traag en bleef iets statisch hebben. Toch een goede vondst om de Machine op deze manier te gebruiken. Het effect taande wel wat en bereikte niet echt een climax.

En dan nog het slot : wat te denken van een Brünnhilde die ondersteboven op de rots hangt ? De manier waarop Wotan zijn geliefde dochter doet inslapen en waarop hij haar naar de rots brengt kon mij niet bekoren : hij sleept haar als het ware voort met behulp van twee speren ... dit moment, wat in Wagners muziek zo gloedvol wordt verbeeld, miste gewoon veel tederheid en warmte.

De zangprestaties : schitterend ! zo mooi .... met een licht voorbehoud voor Deborah Voigt, wiens timbre en uitspraak af en toe storend waren, vooral in het begin. Ze miste ook nogal wat juistheid in de tekst-vordracht en in haar mimiek. Bryn Terfel kon het waarmaken als Wotan.

Het orkest presteerde over het algemeen goed, met enkele licht valse noten in de blazers op cruciale momenten : één keer was het zwaard-motief ronduit vals en tijdens de Todes-verkündigung was het een paar keer op het randje. Het Hunding-motief werd dan weer glansrijk geblazen : chapeau !

In Acte I nam James Levine zeker tijd genoeg, dit sleepte toch wel wat.

Tijdens Wotans Abschied hoorde ik de kijker naast me luidop snikken, zo aangegrepen was hij. Misschien een bewijs dat deze Walküre - natuurlijk geholpen door Wagners glorieuze partiuur - meeslepend was.
Al bij al een memorabele uitvoering, die in zijn directheid en in zijn zang-prestaties misschien wel de recente productie van Milaan overtrof.

Die Walküre in Kinepolis (1)

2011-05-15T22:03:00.006+02:00

Van Bruno Van Mieghem ontving ik volgende recensie van de live transmissie van "Die Walküre" zoals die vorige zaterdag te zien was in Kinepolis.

Omdat ik zelf momenteel op verlof ben in Zuid-Frankrijk maar de familie Bert in Nîmes ook een Kinepolis uitbaat heb ik de voorstelling zaterdag toch kunnen meemaken. Misschien hebt u de voorstelling gerateerd omdat u zich hebt laten afschrikken door de persberichten van de première. In dat geval zou ik u aanraden om de reprise morgen maandag te gaan bekijken want het is echt de moeite waard. Misschien was dit in het theater een saaie avond, in de cinema was het dat geenszins. Vocaal was dit écht topniveau. De grootste verrassing kwam dan nog wel van de Wotan van Bryn Terfel, één van de grootste Wotans van de laatste 50 jaar! Ik kom daar later nog op terug.

EEN DIEPMENSELIJKE GEVOELSTRAGEDIE

Een diepmenselijke belevenis van de gevoelswereld van alle protagonisten staat op het voortouw van de Walküre van Lepage's MET voorstelling op grootscherm in de reeks "Opera in de Cinema"!

Een 40 min uitstel van het begin van de voorstelling bezorgde me een klein hartje, toch geen afzegging zeker op het laatste moment maar nee allen waren ze er met Domingo als aangename gastpresentator. Zelfs de fel gehandicapte Levine wrong zich met moeite op zijn aanvoerderszitje.

Ik moet zeggen dat ik van bij de aanvang van het orkest en de mooie klank in de zaal onmiddelijk werd meegetroond in een andere gevoelswereld, een andere dimensie, een HD omgeving die mij als gegoten om lijf en leden zat, mijn geest zou het erg te verduren krijgen door de fenomenale inzet, speldimensies, gevoelsuitdrukkingen, psychologische gewrochte kwellingen van de hoofdpersonen.

Een opzienbarende aanwezigheid van de protagonisten vooral in het werk gesteld door het heel eenvoudige decor, een totale afwezigheid van toneelattributen en diverse moderne voorwerpen en ingredienten die de aandacht alleen maar afleiden, in sommige gevallen dan, van een gebrek aan daadkracht van de zanger!

In deze productie moet de zanger, de tekst, de muziek, het psychologisch even- of tegengewicht in de vingers hebben, iets wat alleen maar kan met de groten onder hen en die waren duidelijk aanwezig.

Ik begin met de ragefiguur van het moment, een staande ovasie vanuit de zaal was zijn deel, Kaufmann.

Wat een weergaloze stem, wat een kracht, wat een finesse, zijn "Wälse" was als een explosie maar zijn spel was wat op de achtergrond.

Hij miste als het ware bij momenten soms zijn plaats in het geheel. Misschien was het welbewust gespeeld, was hij de onzekere Siegmund die hij uitbeeldde, je zou voor minder, ook de trage tempi hielpen ook niet aan een fel bevochte plaats in het geheel. Maar de zwaardscène was dan weer fenomenaal van aanwezige kracht en de de zeer discrete liefdesbetuigingen hier en daar vertoond vanuit een heel diepe ontroering, de mond op het bekertje waarvan Sieglinde had gedronken, een vluchtige handberoering, wat een romantiek zeg, en daar ga ik voor. Ik voel dergelijk onhandig "geflirt" zalig!

Westbroek van haar kant speelde het spel iets of wat gelijkaardigs, de onderdanigheid in de belevenis van haar rol ten opzichte van de doorslechte "boer" van een Hunding en vervolgens haar ontstuimige pad dat ze bewandeld met als top of the bill, de zwaardscène, als roldebuut in de Met kan het tellen. En stemtechnisch de top!

Het dekor is hier dus bijkomstig geworden, bedoeld bewust of onbewust, ik weet het niet maar dat stelt ons dus in staat volop te kunnen genieten van de diepmenselijke intrige.

De Wotan van Terfel is een hoofdstuk uit een ander vaatje getapt. Terfel is na zijn akkefietje van Covent Garden duidelijk terug en hoe!

Hij is nog duizendmaal verbeterd, zijn présence barst uit al zijn poriën, zijn zin- en spraaktechnische superioriteit speekt hij soms letterlijk uit, zijn wee, zijn getormenteerd geweten barst uit zijn voegen, zijn blik kan soms des duivels zijn en dan weer die vlijmscherpe weeën van zijn gemoed uitvergroot door de magistrale zang van het orkest, ik heb het nooit zo mogen ervaren. Ik sidderde soms in de plaats van Brünnhilde die de perfecte tegenspeelster was en al haar duivels ontbondt in haar haarscherpe gevoelswereld en deze ook volop tot hun recht deden komen. Jawel, Voigt is er nog altijd en hoe, eigenlijk ook een droomduo, samen met Kaufmann en Westbroeck zijn ze met vier om de bakens van een geweldig doordacht spel te verzetten. De geest van het werk van grootmeester Wagner tenvolle tot zijn recht doen komen!

De monoloog was dan ook hartverscheurend pijnlijk en de Fricka van Blythe de gezegende echtgenote in haar samenspel met Wotan. Haar opkomst met rammen en al impressionant. De projectie van het oog van Wotan op het dekor een subtiele vingerwijzing naar zijn alwetendheid.

Wat dienen we nog te vermelden, het vitalisme van de Walkürenrit en ook, tijdens de derde akte op het dekor weergegeven in twee schijven een soort ingesneeuwde "rots" met de gedachtenwereld van Wotan en Brünnhilde die een lawine veroorzaakt, zo zag ik het tenminste.

Het einde was prachtig, in samenspraak met de grandioze orkestklank en de omlaaghangende Brünnhilde door "vuur" omgeven en een eindcadrage die op MIJN netvlies zal gebrand blijven.

Tot slot, nederig decorum, de noodzakelijke vingergevingen in het theaterbeeld en de stormachtige zangerdistributie van de bovenste plank.

Meer heb ik er niet meer aan toe te voegen! En nu maar wachten op een herneming?

Wagner in de concertzaal

2011-05-12T15:03:00.000+02:00

Met C(h)oeurs staat in Brugge een nieuwe productie op het programma van Alain Platel rond koorwerken van Verdi en Wagner. Het is Platels meest grootschalige productie tot nog toe, met meer dan 160 man op het podium. Gerard Mortier stelt koor en orkest van de opera van Madrid ter beschikking en dat 3 avonden lang. Niet te missen, zou ik denken!

Data : 12,13 & 14 juni 2012

De huidige intendant van de Vlaamse Opera waagt zich nog steeds niet aan Wagner. Ter compensatie voorziet het nieuwe seizoen dan maar een portie concertante Wagner: de Wesendonck Lieder en fragmenten uit Lohengrin, Tristan und Isolde en Parsifal. Met Ian Storey, Hans Tschammer en de geliefde sopraan N.N. Chef-dirigent Dmitri Jurowski dirigeert. "Wagnerfans kunnen hun hart ophalen aan deze ultieme opvoering van het Duitse repertoire", zegt het programmaboek. Hoezo? Wordt het Duitse repertoire daarna begraven of zo ?

Data: 7 april 2012 in Antwerpen (De Singel), 10 april in Gent(Bijloke)

Pina is awesome !

2011-05-09T16:50:00.007+02:00

James Camerons Avatar had een doorbraak van state-of the-art 3D-technologie in de cinema moeten veroorzaken. Hoewel de film niet slecht was heb ik die bioscoopervaring aan mij laten voorbijgaan en omdat ik nooit een fan van U2 ben geweest heb ik ook hun spraakmakende concertfilm in 3D gemist. Was 3D immers geen gimmick bedoeld om tegemoet te komen aan het onvolwassen kunstgevoel van adolescenten die hun zaterdagavonden plegen op te vullen met popcorn en leeghoofdige spektakelfilms uit Hollywood?

Met Pina van Wim Wenders wordt dat debat nu voorgoed opengetrokken naar de volwassen kunstbeleving van genieters van "high brow art". Wij dus. Niet alleen is Pina één van de mooiste kunstdocumentaires aller tijden, het is ook de meest geslaagde hommage aan de grande dame van het Duitse danstheater die maar denkbaar is. Vooral werpt het een blik op de cinema van de toekomst. Want als Wenders een niet-commerciële film als deze gefinancierd krijgt, ligt dan de weg niet open voor een nieuwe,spannende manier om onze theateravond te registreren? En, zoals Wenders bewijst, spannender dan je hem zelf in het theater kan meemaken?

Eens die vervelende 3D-bril op je neus staat en je je verzoend hebt met een minder scherp en minder helder beeld, stap je in een andere werkelijkheid. Het is verbluffend vast te stellen hoe het dieptezicht de illusie van het theater versterkt, je innerlijk oog te grazen neemt en een intensere beleving mogelijk maakt. Als toeschouwer voel je je eigen betrokkenheid meteen stijgen met zowat een factor 10.
Halverwege de film zie je een fragmentje met archiefbeelden. Die laten je het verschil met 2D nog eens aanvoelen, je ondergaat ze haast als een schok.

Vanzelfsprekend zijn de buitenopnamen, die Wenders speciaal ensceneerde om de mogelijkheden van 3D te demonstreren, de meest spectaculaire. Maar het spektakel ligt niet noodzakelijk in voorbijrijdende treinen. Zo is er een scène waarin een danseres de spitzen aanbindt, na eerst een half pondje kalfsvlees in de schoenen te hebben gestoken, om vervolgens enkele pirouettes te draaien in het overrompelende barokke decor van een roestige fabriek in het Ruhrgebied. Wat op het eerste zicht banaal lijkt ziet er hier echt fantastisch uit!
Na Pina verlaat je de bioscoop met het ongemakkelijke gevoel dat je wellicht nooit nog een 2D-film zal kunnen waarderen zoals voorheen. Dat is, wat mij betreft, de beste garantie dat 3D daarmee voor een echte doorbraak staat. Dat makers van artfilms de nieuwe technologie lijken te zullen omarmen bewijst alvast niemand minder dan Takashi Miike die deze maand nog de eerste 3D artfilm op het festival van Cannes zal aanbieden.

Gaat dit zien, niet alleen om te proeven van de cinema van de toekomst maar ook om goed te beseffen welke kans de Bayreuther Festspiele met het vertrek van Wim Wenders hebben laten liggen. Terwijl de Duitse economie boomt als nergens anders in Europa, ga je mij toch niet wijsmaken dat er geen geld zou zijn gevonden om het 3D-Ringproject van Wenders te financieren? Met een visitekaartje als dit? Welk verjaardagscadeau had de jarige meester van Bayreuth zich beter kunnen wensen? Welk project van de laatste 30 jaar is ooit dichter bij het festivalidee van de meester zelf gekomen als dit?

Tony Palmers WAGNER op dvd

2011-05-05T13:12:00.005+02:00

Tony Palmers biopic over Richard Wagner (starring Richard Burton) is vanaf nu verkrijgbaar in de definitieve versie (7u 46min) zoals de auteur het bedoeld heeft.

Het beeld werd gere-mastered vanaf een Hi-Definition digital tape, gemaakt van het originele 35mm negatief, hetgeen doet vermoeden dat dit de beste release is geworden die alle vorige overbodig maakt.

Jammergenoeg gaat het slechts om een dvd release en na al die frustrerende releases, eerst op op video en daarna op dvd met een inferieure beeldkwaliteit, had ik mij toch wel aan een blu ray versie verwacht. Door mij hierover gepolst antwoordde Tony Palmer: "Blu Ray is out of the question for the forseeable future. All the audience research we have done suggest that there would not be a sufficient volume of sales to justify the expense. Remastering the film in hi-Definition has cost almost $100,000, and that is enough."

Te koop op de website van Tony Palmer

Die Walküre in New York : persoverzicht

2011-04-30T12:09:00.009+02:00

De wipplanken-Ring van Robert Lepage is met zijn 26 miljoen dollar niet alleen de duurste Ring uit de geschiedenis, hij zal allicht ook de geschiedenis ingaan als één van de saaiste. Want als zelfs de oerconservatieve Amerikaanse pers zich in die termen uitdrukt, dan moet er toch écht wel iets aan de hand zijn. Met de bezetting zijn de meeste kranten wél in de wolken. Ze roemen het uitstekende roldebuut van Jonas Kaufmann maar maken ook ernstige kanttekeningen bij het andere roldebuut, de Brünnhilde van Deborah Voigt. Verder ook grote instemming voor Bryn Terfels Wotan en Stephanie Blythe’s Fricka. Eva-Maria Westbroek was ziek en moest zich bij de première voor het tweede bedrijf laten vervangen.

“Wagner’s Cycle loses its shine in Robert Lepage’s timid, visionless production“, bloklettert The New York Observer. “A sure sign that Mr. Lepage doesn't quite trust the text he's been given to interpret is that the most effective of Wagner's radically extended monologues are the ones with which he feels most compelled to interfere. (..) Mr. Lepage might justify his emphasis on visual splendor at the expense of a deep reading of this rich text as a post-ideological reaction to the grandly charged Ring stagings of directors like Patrice Chéreau. But it looks more and more like he just doesn't have any ideas.”

The Huffington Post : “LePage's production, though it does not reflect the work as profoundly as the Schenk production it replaced, does not intrude on it. It isn't even controversial, merely dull.” Hoe je de Schenk-Ring dan niet als saai kan ervaren is mij evenwel een raadsel.

The Financial Times : “Last autumn, Robert Lepage inaugurated his would-be revolutionary Ring at the Met with a (per)version of Das Rheingold that courted theatrical disaster. On Friday, he added a Walküre that turned out to be just a mighty irk. Call that progress.”

"Where’s all the wizardry we surely could expect from Lepage and his many millions?", vraagt Bloomberg, sponsor van de MET Live Transmissions zich af. "Lepage, a lauded man of avant-garde theater and Cirque du Soleil, seems puzzled by opera. What to do with all those singers! As little as possible, apparently. Vicious Hunding, for example, is sung by rotund Hans-Peter Koenig who stood around amiably like jolly old Falstaff hoping for a pint. "

"So why is his Ring, which continued Friday night with the premiere of the second of the four operas, Die Walkure, so far such a disappointment? ", vraagt The Washington Post zich af. De vraag blijft grotendeels onbeantwoord al komt men wel tot het inzicht dat "it isn’t enough just to sing the notes and put on a spectacle; it takes more to bring a piece to life." Slotconclusie: "a well-intentioned but ultimately hollow evening".

The New York Post is de enige krant die kanttekeningen maakt bij de prestatie van de door allerlei gezondheidsproblemen ondermijnde James Levine : "A more serious problem was James Levine’s erratic conducting, unfocused in the first act and glacially slow in the second. Even a superbly paced final act couldn’t dispel concerns about the maestro’s health as he tottered out, frail and exhausted, to a standing ovation. " En verder ook geen bloemen voor Lepage : "But director Robert Lepage’s obsession with eye-popping visuals showed little concern for the work’s complex intellectual and moral dimensions. "

The New York Times levert de slapste recensie af want ze stoort zich vooral aan de technische mankementen van The Machine : "No imagery is worth having to endure the sounds of creaking gears and looks of nervousness on the faces of singers." Straffer nog wordt het als Bryn Terfel ter sprake komt: "He may not have the noble, sonorous voice of Wotans in the Hans Hotter lineage. But his muscular singing crackled with intensity, incisive diction and gravelly power." Alsof Terfel de vocale mogelijkheden niet zou hebben van Hans Hotter. Het tegenovergestelde zal wel waar zijn, zeker? Wat hij niet heeft is diens nuanceringsvermogen.

De Oostenrijkse krant Kurier bericht: "Was sich davor in historisierenden Kostümen, angelehnt an die Wagner-Zeit, abspielt, ist biederstes Rampentheater, das nur davon lebt, dass teils exzellente Protagonisten ein Maximum aus ihren Rollen machen. Steinzeit trifft auf Hightech - ein absurder Mix. (..) Eine Personenführung, Kernaufgabe der Regie, ist nicht erkennbar. Lepage hat offenbar sehr viel Zeit investiert, damit seine Spielereien funktionieren, die Walküre jedoch ist weder interpretiert, noch gestaltet."

De Frankfurter Algemeine Zeitung gaat op de knieën voor Bryn Terfel: "Wie aufregend Wagner doch ist, wenn ein Sänger weiß, was er singt! Und wenn er uns das nicht nur begreifen, sondern spüren lässt. Es geht da um weit mehr als Wortverständlichkeit. Bei Bryn Terfel, dem walisischen Wotan der Met, ist buchstäblich jeder Buchstabe eines jeden Worts klar zu verstehen. Aber das Wunder, das er als menschlich und übermenschlich fehlender Gott vollbringt, besteht darin, wie sich aus seinem singenden Sprechen und sprechenden Singen das gesamte Drama entfaltet." Je weet niet wat je leest. Dit gaat dus over Bryn Terfel. Eerst zien dan geloven!

Ondertussen moet het stilaan duidelijk zijn dat het met de door Peter Gelb beloofde vernieuwing aan de Met maar pover gesteld is. Een blik op het nieuwe seizoensprogramma zegt genoeg. Alle Europese regisseurs presteren ver onder hun niveau en als er dan toch iemand min of meer zichzelf blijft, zoals Luc Bondy in Tosca, dan is er gelijk sprake van een schandaal.
Een nog treffender voorbeeld ? De transmissie van Il Trovatore vorige zaterdag. Een stuk dat nauwelijks nog te redden valt was zaterdag in handen van één van de beste operaregisseeurs van het laatste decennium, David McVicar. Dan mag je wel eens iets verwachten. Niet dus. Deze Trovatore was één grote leugen, in heel het stuk was er geen 5 seconden te bekennen die getuigde van enige dramatische urgentie. De kluns Dimitri Hvorostovsky haalde clichégebaren uit de kast waar zelfs Placido Domingo zich voor zou schamen. Zelfs Herbert von Karajan deed het 40 jaar geleden nog een stuk beter, een een goed verstaander begrijpt wellicht dat dit geen compliment is. McVicar viel nergens te bespeuren tijdens de pauze en ik kan mij niet voorstellen dat hij dit schouwspel zou hebben durven verdedigen. Wat mij dus verleidt tot de vraag: welke reactionaire krachten bepalen hoe de scène er moet uitzien in populaire opera's van het ijzeren repertoire aan de Met? Welke decision makers trekken hier finaal aan de touwtjes?

Opera heeft vele gezichten maar het gezicht dat zij in New York het vaakst toont is dat van een ordinaire hoer.

Funny Games : wordt Michael Haneke de Ringregisseur van Bayreuth ?

2011-04-22T10:17:00.005+02:00

De Oostenrijkse filmmaker Michael Haneke zou in gesprek zijn met Eva Wagner-Pasquier voor de Ring in Bayreuth, zo meldt de Duitse zakenkrant "Handelsblatt". Na Wim Wenders lijkt Bayreuth opnieuw in te zetten op een filmregisseur. Het gerucht zou vernomen zijn uit kringen van de Wagnerfamilie, officieel wordt het door Bayreuth (nog) niet bevestigd.

Haneke heeft bij mijn weten slechts één operaregie gedaan: een naar verluidt zeer geslaagde Don Giovanni voor Mortier in Parijs. Haneke zou niet eens een onlogische keuze zijn : al zijn meesterlijke films ("Das weisse Band", "Caché, "La Pianiste", "Code inconnu", "Funny games"), reflecteren op één of andere manier over geweld, niet toevallig het hoofdingrediënt van de Ring.

Andere geruchten spreken dan weer van Florian Henckel von Donnersmarck. Dat lijkt eerder onwaarschijnlijk want die haakte vroeger reeds af voor de Ring in Baden-Baden. Ook operaregisseur Christoph Loy wordt genoemd. De beslisssing zou moeten vallen voor het einde van de zomer.

Le massacre du printemps : Die Walküre in Berlijn

2011-04-20T10:45:00.008+02:00

"Die Walküre" van het Vlaamse team rond Guy Cassiers ging deze week in premère in Berlijn tijdens de glamoureuze Festtage van de Staatsopera. In de Berlijnse pers uiteraard niets dan lof voor Daniel Barenboim en voor het Wotandebuut van René Pape, voor Anja Kampe en Simon O'Neal, iets minder voor Iréne Theorin die Nina Stemme verving. Zelden echter heb ik het journaille in koor zo neerbuigend weten doen over regie en scenografie. Voor Guy Cassiers en het Vlaamse team is dit Wagner-avontuur stilaan een nachtmerrie aan het worden...

Der Tagesspiegel noemt Cassiers' regie "hundsmiserabel" en besluit met : "Waren die ersten beiden Teile dieses neuen „Ring des Nibelungen“ Übernahmen aus der koproduzierenden Mailänder Scala, so sollen „Siegfried“ und „Götterdämmerung“ in den kommenden beiden Spielzeiten nun direkt in Berlin erarbeitet werden. Was zumindest die Chance eröffnet, dem mit hiesigen Sehgewohnheiten so wenig vertrauten Guy Cassiers für seine weiteren Regietaten eine helfende Dramaturgenhand entgegenzustrecken."
Naar recensie Der Tagesspiegel

De Berliner Zeitung hekelt de "Ratlosigkeit der Personenregie" en spreekt van "peinlich-provinziellen Operngesten der Sänger". De derde akte wordt vergeleken met "ein Abend im Mädchenpensionat" en besloten wordt met volgende sneer : "Als ob es Jahrzehnte einer kritischen und intelligenten Wagner-Regie, die das Musiktheater insgesamt zu einer heutigen Kunst machten, nie gegeben hätte."
Naar recensie Berliner Zeitung

Der Tageszeitung komt behoorlijk arrogant uit de hoek wanneer ze schrijft: "Barenboim produziert mit der Scala in Mailand seinen eigenen Ring, geplant, als in Berlin noch alles im Argen lag, und deswegen mit einem Regisseur, der Guy Cassiers heißt, in Antwerpen ein Theater leitet, das er für kreativ und avantgardistisch hält. Was Barenboim davon hält, ließ sich seiner Körpersprache beim Schlussapplaus entnehmen. Als Cassiers am anderen Tag unter heftigen Buhrufen des Publikums schließlich doch noch auf die Bühne kam, sah sich Barenboim nicht einmal nach ihm um."
Naar recensie Der Tageszeitung

De Berliner Morgenpost legt de vinger op de wonde als volgt: "Die Regie beschränkt sich weitgehend auf die richtigen Effekte, Cassiers verzichtet auf Personenregie."
Naar recensie Berliner Morgenpost

De Frankfurter Rundschau noemt het werk van Cassiers "bloße Illustration" en verder "Das Schlimmste aber sind die Kostüme von Tim van Steenbergen. Von Graugrün bis Schwarz changierende Monstergewänder müssen die Sänger am Körper dulden.(..)
Um die Zeitlosigkeit des Stoffes herzustellen, wäre es zwingend nötig, sich um die Feinzeichnung der Charaktere zu kümmern oder darum, wie man dem opernimmanenten gestischen Gehabe entkommen kann, was ja besonders im „Ring“ stetig droht, weil hier alles drei- bis viermal erzählt wird.
Cassiers kümmert es wenig. Er kreiert Kunstwerke aus Licht und Farben und Dunkelheit und zitiert dabei munter die Kunstgeschichte. Die Sängerdarsteller lässt er im Stich. Die ringen die Hände (Verzweiflung!), greifen sich immer wieder ans Herz (Gefühlsüberschuss!), rennen planlos nach links, rechts, vorne oder hinten (kann ich, darf ich nicht?), und wissen nicht, wie ihnen geschieht. (..)
Naar recensie Frankfurter Rundschau

Als Guy Cassiers niet begrijpt waar al deze smalende kritiek over gaat dan ziet het er voor zijn verdere internationale carrière als operaregisseur niet goed uit. Bij verdere afwezigheid van een dwingende acteursregie kan de kritiek op wat nog moet volgen (Siegfried / Götterdämmerung) alleen maar toenemen.

De Münchense Walküre concertant in Parijs

2011-04-18T22:43:00.005+02:00

Van één deel van de Münchense Ring 2012 zal in het Théâtre des Champs Elysées in Parijs een concertante versie te beleven zijn met name van Die Walküre op 24 april 2012.
Parijs biedt dezelfde topbezetting aan als in München : Anja Kampe, Lance Ryan, Nina Stemme, Juha Uusitalo, Michaela Schuster, Ain Anger. Kent Nagano dirigeert het orkest van de Beierse Staatsopera.

Wij overwegen om hiervoor een uitstap naar Parijs te organiseren. Details volgen binnenkort.

Parsifal strijkt neer in Madrid in 2013

2011-04-18T19:59:00.005+02:00

De Salzburger Nachrichten maakten het nieuws bekend dat de première's van de Osterfestspiele in Salzburg voortaan ook in Madrid te zien zullen zijn. De Osterfestspiele, dat is de speeltuin van Simon Rattle en de Berliner Philharmoniker. Het goede nieuws is dat er met Pasen 2013 een nieuwe Parsifal gepland staat. Parsifal met Rattle en de Berliner, dat is niet niks!

Over regisseur of bezetting is nog niets bekend. Wat wel bekend is dat zijn de prijzen en die zijn zoals steeds : peperduur!
Maar omdat Gerard Mortier deze coproducties in Madrid zal brengen mét Rattle én de Berliner én tegen betaalbare prijzen én met quasi dezelfde bezetting, kan er hier sprake zijn van erg goed nieuws. Of heeft u zelf al ooit een betere reden gehad om Madrid eens te bezoeken?

Siegfried in De Scala van Milaan

2011-04-16T09:54:00.001+02:00

De nieuwe Siegfried van Guy Cassiers en Daniel Barenboim is uitstekend bezet: Lance Ryan (Siegfried), Nina Stemme (Brünnhilde), Juha Uusitalo (Wanderer), Johannes Martin Kränzle (Alberich), Peter Bronder(Mime), Dean Peterson (Fafner), Anna Larsson (Erda).

Aangezien Lancy Ryan in Valencia reeds heeft bewezen dat hij in staat is een door tamme acteursregie verlamde Siegfried volledig naar zijn hand te kunnen zetten, dreigt deze productie (zoals zo vaaak!) het beste luik te worden van de Vlaamse tetralogie in Milaan.

Speeldata : 23,27,31 oktober en 4,18,22,november 2011

Romeo Castellucci doet het weer

2011-04-12T14:28:00.001+02:00

Was ik niet enigszins verrast toen ik vorige vrijdag een brief van De Singel tussen mijn post vond waarin Jerry Aerts te kennen gaf nogal wat feedback te hebben gekregen van boze en gefrustreerde bezoekers naar aanleiding van Romeo Castellucci's laatste theaterstuk "The Minister's Black Veil" ?

Iedereen had toch wel kunnen aanvoelen dat de voorstelling niet tijdig was klaar geraakt en dat de samenhang met het literaire gegeven zoals steeds - maar nu dus nog meer dan anders - ver zoek was. Wat er te zien was, was even verbluffend als altijd: een simulatie van een tsunami, een stoomlocomotief die het auditorium dreigde binnen te rijden en de zaal in een mistdikke stoomwolk hulde, een naakte Christusfiguur die zijn aars met een scherp stuk glas penetreerde. Nee, Castelluccis's beeldentheater ben je niet zo gauw vergeten.

Peter de Caluwe, die aanwezig was op "Meeting Wagner", bevestigde de geruchten dat ook de Parsifal in De Munt niet was afgeraakt. In het derde bedrijf zouden er solisten over de hoofden van de stappende figuranten hebben moeten vliegen, een idee dat wegens akoestische problemen en tijdsgebrek moest worden afgevoerd. De Caluwe bevestigde ook dat er in De Munt een nieuwe Lohengrin in de steigers staat waarin oorlogsrhetoriek een plaats zal krijgen. Met drie regisseurs wordt nog onderhandeld. Eerder Warlikowsky dan Jan Fabre, zo lijkt het..

Der Ring des Nibelungen : München 2012

2011-04-12T14:05:00.004+02:00

Het Wagnerzwangere jaar 2013 nadert stilaan en dus neemt ook het aantal nieuwe producties toe van “Der Ring des Nibelungen”, het prestigeproject bij uitstek voor elk operahuis. Wagnermetropool München bijt de spits af met een Ring die reeds volgend seizoen te zien zal zijn en binnen een tijdsspanne van slechts 4 maanden tijd volledig op de planken zal hebben gestaan. Vervolgens zal de Ring in de vorm van 2 cycli te zien zijn tijdens het zomerfestival van 2012. Een heruitgave van de oude rivaliteit tussen Bayreuth en München? Het Ringloze Bayreuth zal in de zomer van 2012 toch wel een beetje op zijn tandvlees moeten lopen.

Nikolaus Bachler legde deze morgen op de persconferentie (die per streaming kon worden gevolgd op de website : ook een première!) uit dat er 4 jaar aan gewerkt is geworden. Geen avontuurtje dus zoals er in Bayreuth weer ééntje op stapel staat. Regisseur is de mij onbekende Andreas Kriegenburg. Zijn cv als theaterregisseur o.a. bij Thalia-Hamburg boezemt mij vertrouwen in. Kent Nagano, nog steeds muziekdirecteur tot na de zomer van 2013, dirigeert. Daarna zal hij de dirigeerstaf overhandigen aan Kirill Petrenko. Nagano belooft een ambachtelijk vervaardigde Ring, verankerd in een rijke traditie, zonder technologische ballast en zonder ideologische focus. Gaat München het evenwicht vinden tussen museale traditie en de ontsporingen van het Regietheater? Ik zou het durven hopen.

Problematisch is de bezetting enkel bij Catherine Nagelstad, en Klaus Florian Vogt. De rest is eersteklas:

Wotan : Johan Reuter (R) , Juha Uusitalo (W/S)
Alberich: Wolfgang Koch
Siegfried: Lance Ryan (S), en Stephen Gould (G)
Brünnhilde : Katerina Dalaymann/Nina Stemme (W), Catherine Nagelstad (S), Nina Stemme (G)
Hagen: Hans-Peter König
Loge : Stefan Margita
Mime: Ulrich Ress (R), Wolfgang Ablinger-Sperrhacke(S)
Erdfa : Catherine Wyn-Rogers
Fricka: Sophie Koch/Michaele Schuster
Siegmund: Klaus Floran Vogt/ Lance Ryan
Sieglinde : Anja Kampe
Hunding: Ain Anger
Fafner: Philip Ens

Ring-Cyclus I : 3, 4, 6, 8 juli 2012
Ring-Cyclus II : 10, 11, 13, 15 juli 2012

Hymne aan de muzikale leefwereld

2011-04-11T12:10:00.024+02:00

Van Bruno Van Mieghem ontving ik volgend bericht :

Zelden werden mijn vragen naar mijn muzikale beleveniswereld, meer bepaald naar de intens zo diepe gevoelens voor de muziek van Wagner, zo verhelderend beantwoord als door het boek "Le cerveau mélomane de Baudelaire" door Bernard Lechevalier.

Professor Lechevalier is een neuroloog, gespecialiseerd in de neuropsychologie en de herinnering (mémoire). Hij is tevens de organist titularis van een kerk en ook schrijver van “le Cerveau de Mozart”!

Tijdens het lezen van het boek was de uitgebreide muzikale kennis dan ook geen verrassing, eerder een gedeeltelijk ingetogen perspectief van een weide wereld, voor mij redelijk onbekend want geen muziekopleiding.
Maar in een subliem frans schuift hij ons niet aan de kant, maar nodigt ons hartelijk uit om deel te worden van wat wordt genoemd: de melomanen of hartstochtelijke muziekliefhebbers.

De inhoud resumeren is een onmogelijke opdracht, zo gedetailleerd zijn de hoofdstukken van het boek, zo verscheiden ook, zo divers zijn aanpak met als grondfiguur Baudelaire, de waarschijnlijk meest inventieve grootmeester als het gaat om de beschrijving van zijn Wagner verering en meer bepaald zijn inhoudelijk werk over de Tannhäuser.

Baudelaire was ook geen onderwezen musicus, totaal geen kennis van notenleer maar met een enorm potentieel aan kunstreportages en interpretatie, geschriften en natuurlijk zijn onvergelijkbare poëzietechniek, ingrediënten die dicht aanleunen tegen muziek bevatting en beheersing.

Ik kwam in aanraking met het boek tijdens een voordracht georganiseerd door mijn Wagner vrienden van de Franstalige genootschap waar ik ook lid van ben en een verwoed toehoorder.

Ik zat met een enorm aantal vragen en ook een heel merkwaardige belevenis op een avond tijdens het beluisteren van de Liebestod van de Tristan en Isolde waar ik, volgens Lechevalier, een muzikale extase heb beleefd die mij deed ontstijgen uit mezelf. Niet schrikken, deze belevenis heeft Baudelaire in zijn weergaloze stijl beschreven en wordt in het boek volledig weergegeven. En het bleef niet bij één ervaring maar een resem aan impressies, diepe ervaringen!

Kortom Baudelaire en Wagner is maar de aanleiding, de beginfase van een leerproject van onze muzikale opname, een lexicon van een gedetailleerde beschrijving van wat er zich afspeelt bij kunstervaringen, met een nadruk op muziekbelevenis. Dat zijn de hoofdingrediënten van het boek!

Alles wordt haarfijn bijna microscopisch uitgelegd met een veelvuldigheid aan bronnen en diverse onderzoeken, een merkwaardige bespiegeling van mijn ervaringen en deze van alle muziekliefhebbers!
Ik stond werkelijk getransfigureerd door wat beschreven staat, een ontzettende schat aan beschrijvende ontledende ervaringen. Dissectaties!

Ik ga eerlijk toegeven dat slechts 75 % van het boek werkelijk tot me doordrong, soms is het nodig enige diepere kennis te hebben van anatomie van de hersenen en notenleer of specifiekere muziekkennis maar dan nog loont het boek de moeite waard van het aanschaffen, heel eenvoudig via amazone.fr zonder verzendkosten!

Ik voel me nu een pak wijzer en dieper dankbaar voor het enorme voorrecht van mijn muziekbelevenis, die ik ook de uwe denk te zijn, met al haar vraagstukken waarvan nu de uitkomsten!

Bruno Van Mieghem

LE CERVEAU MELOMANE DE BAUDELAIRE: musique et neuropsychologie door Bernard Lechevalier, ed. Odile Jacob, ISBN: 9 782738 123824.

Te Koop bij Amazon FR

"Pourquoi certains sont-ils musiciens et d’autres pas ? Pourquoi certains savent-ils entendre la musique comme des musiciens professionnels, alors qu’ils ne l’ont jamais apprise ni ne jouent d’un instrument ? Pourquoi d’autres, en revanche, n’y entendent-ils rien, malgré tous leurs efforts ?"(Notes de l'éditeur)

Wim Wenders verlaat de Ring

2011-04-06T22:10:00.008+02:00

Wat één van de spectaculairste cultuurprojecten van de komende jaren had kunnen worden is mislukt: Wim Wenders trekt zich terug uit de Jubieum-Ring van Bayreuth. Met Bayreuth kon hij niet tot overeenstemming komen. Wenders zag zijn enscenering in Bayreuth eerder als een hulpmiddel voor een filmproject in 3D dat hij in Bayreuth meende te kunnen realiseren, in navolging van zijn succesvolle 3D-homage aan de Duitse koningin van de dans, Pina Bausch.

Bayreuth moest daarvoor 3.5 miljoen ophoesten en de film zou pas in 2015-16 afgewerkt zijn. Eerlijk gezegd, ik zie het probleem niet maar Katharina Wagner noemde Wenders arrogant toen hij te kennen gaf geen zin te hebben om anderhalf jaar van zijn leven op te offeren aan alleen maar een operaenscenering.

Of er nu nog een Wendersfilm komt van de Ring is zeer twijfelachtig. Wat wel zo goed als zeker is, is dat er in 2013, met nog slechts 2 jaar voor de boeg, weer geen fatsoenlijke Ring op de Groene Heuvel te zien zal zijn.

Misschien zal die Jubileum-Ring wél te zien zijn in Baden-Baden, in co-productie met de Semperoper van Dresden en o.l.v. Christian Thielemann. De naam van de regisseur is nog steeds niet vrijgegeven.

Parsifal in Copenhagen

2011-04-05T23:08:00.002+02:00

Een nieuwe productie van Parsifal staat op stapel in de opera van Kopenhagen. Keith Warner tekent voor de regie, het orkest is in de Parsifaldeskundige handen van Hartmut Haenchen. In de cast treffen we aan: Stig Fogh Andersen als Parsifal, John Lundgren als Amfortas en de geweldige Stephen Milling als Gurnemanz. Van Kundry nog geen spoor : Tina Kiberg ? Anna Larsson?
De speeldata zijn: 22,26 maart, 11,14,18,22,30 april & 4,8,13 mei.

Wij overwegen om een trip te organiseren naar deze productie.

De waarheid omtrent Robert Lepage

2011-03-31T20:21:00.001+02:00

Zelden heb ik een regisseur zo de mantel uitgeveegd geweten als Robert Lepage in The New York Observer. Volledig terecht overigens. Enkele fragmenten :

“The result of all of this spending and innovation, though, was a Rheingold dull and shockingly out of touch with Wagner's intricately drawn characters and plot. The singers seemed genuinely undirected, lost in front of the set's imposing mass. The production team working down to the wire to get the technical aspects right (the climactic effect malfunctioned on opening night), but it appeared that relatively little attention was given to the acting. There were no relationships; there was no drama. No one, not even the powerful bass-baritone Eric Owens as Alberich, made much of an impact.”

“It was only when the massive set was moving that you had a sense that the director was engaged, that you got a whiff of the cycle's dramatic stakes and the epic scope that frames its intimate narratives. But in neither Rheingold nor Nightingale were you much aware of the human emotions at the heart of both pieces; in both, as much as possible, Mr. Lepage avoided dealing with humans at all.”

“The director consistently creates productions in which it is nearly impossible for an actor to form a character. Indeed, Rheingold, with a plot full of effects and gimmicks, should have been the opera in the Ring cycle that most rewarded the limitations of Mr. Lepage's vision; the rest of the Ring contains an awful lot of hours of people essentially standing around and talking to one another. This can be beautiful, and moving, and fascinating, but not if it's shaped by a director uninterested in people.”

“He has shown himself adept at the stunning, characterless, largely plotless spectacles of the contemporary circus and rock show, giving those tired genres a bit of high-culture sheen. But when it comes to great works of art, which are never really about special effects and which demand interpreters alert to their subtleties and possibilities, his tricks fall flat.”

“Underlying the Met's choice of Mr. Lepage and the plans for his Ring cycle is a fundamental misunderstanding of Wagner's operas. These works are not about the sets, be they "traditional" or "modern"; not about spectacle; and not about instilling some sense of childlike wonder or "enchantment." As directors from Wieland Wagner to Patrice Chéreau to Francesca Zambello have shown, the Ring is a work of profound intellectual and aesthetic rigor, certainly (if done well) a deeply entertaining experience but just as certainly not a kids' show. These are operas for grown-ups; if he wants his cycle to rebound after Rheingold, Mr. Lepage will have to prove that, for once, he's more than a child.”

Hallo, Peter Gelb ?

Der Fliegende Holländer in Luik

2011-03-31T15:47:00.004+02:00

De Opéra Royal de Wallonie biedt in het komende seizoen een nieuwe productie aan van Der Fliegende Holländer. Het gaat om een co-productie met San Francisco die eerst in Luik zal worden uitgeprobeerd om daarna in San-Francisco te worden vertoond gedurende het seizoen 2012-2013.

De enscenering is in handen van Petrika Inesco, muziekdirecteur Paolo Arrivabeni dirigeert. In de cast treffen we Manuela Uhl aan, die zopas nog een voortreffelijke Chrysothemis neerzette in onze Elektra in Cinema Zuid. Mark Rucker zingt de Holländer.

Speeldata: 25, 27, 29 november en 1, 3 december 2011.
Locatie : Palais Opéra de Liège
Het seizoensprogramma verschijnt op 27 april aanstaande.

Wij overwegen om een trip te organiseren naar deze productie.

John Eliot Gardiner en Les Troyens : een recensie

2011-03-30T11:36:00.005+02:00

Van Lucrèce Maeckelbergh ontving ik volgende recensie die zij maakte voor Klara:

"Deze zeer gestileerde enscenering toont in het eerste deel een spiegelwand die voor prachtige reflecterende effecten zorgt en een antieke stad evoceert. In het vijfde bedrijf suggereert de spiegel de zee waarop Aeneas vertrekt als hij Didon achterlaat. De scène ziet er groots en ruim uit, de kleuren van decor en kostuums zijn overwegend in zwart, wit en blauw – een blauw dat in het Carthago-deel de nabijheid van de zee suggereert, waarbij ietwat infantiel getekende witte scheepjes een minder geslaagd detail zijn. Voor het binnenhalen van het paard op het einde van het eerste bedrijf – ook een lastig element om te visualiseren – heeft Kokos een heel mooie oplossing gevonden met openschuivende wanden en een indrukwekkend paardenhoofd dat verschijnt – zoals het te zien is op de DVD-hoes.

Met solisten die een heerlijke theaterverschijning zijn zoals Anna Caterina Antonacci (Cassandre), Susan Graham (Didon), Gregory Kunde (Aeneas) en Laurent Naouri (Narbal) is kijken puur genieten. Daarbij zijn de genoemden ook vocaal schitterende vertolkers van hun rol. De passionele stem van de bezwerende Antonacci, die niet overkomt als de boze waarzegster, maar als een radeloze geloofwaardige vrouw, die iets fatalistisch over haar heeft. De warme stem van Susan Graham moet voor Enée onweerstaanbaar zijn en haar Frans is bovendien onvoorstelbaar goed. Wat een magie in het liefdesduet – ze is gewoon magnifiek!
Ook bij het afscheid straalt de woede en de wanhoop van haar af. Heel extreem, bijzonder expressief.

Voor dit romantische repertoire van de 19de eeuw heeft John Eliot Gardiner de juiste aanpak. Zijn visie is overtuigend en meeslepend. Slank, ontvet, fris, waar nodig monumentaal. Opvallend dat het opnieuw een Engels dirigent is die het opneemt voor deze Franse volbloedromantiek.
Prachtige solopassages zijn heel present en bepaalde fragmenten met trompetten, harp en tamboerijn laat hij op de scène spelen. Een enkele valse noot in de blazers van het Orchestre Révolutionaire et Romantique vergeef je grif bij zoveel kleurenrijkdom, (dreiging, duisterheid, hoop en vreugde), scherpte en meeslependheid. De (soms massale) koren zingen flexibel en dramatisch en ze moeten vele verscheidene emoties weergeven, van treurend over strijdend.
Gardiner maakt een vier uur durend klankfresco van deze prachtige partituur, een passage uit de mythologie die klinkt als een nooit gehoord verhaal."

Het Vlaams Wagner Genootschap vertoont deze productie in Cinema Zuid op :
23 april om 20u00 : Deel 1 - La prise de Troie
07 mei om 19u00 : Deel 2 - Les Troyens à Carthage

Die Walküre van Tankred Dorst (Opus Arte)

2011-03-29T16:13:00.006+02:00

De regisseur is een bejaarde dilettant, de tenor is te dik en de bas is te klein. Ziedaar in een notendop de pijnpunten van Walküre I. Gelukkig is er nog Edith Haller. Toen zij voor het eerst de partij van Sieglinde zong in de Vlaamse Opera, schreef uw dienaar : “Gans vooraan op het ereschavot: de Sieglinde van Edith Haller, de enige stem van de avond met het potentieel van een internationale carrière op het Wagnertoneel. Haar spel was vrouwelijk en sensueel, haar voordracht onberispelijk.” Ondertussen staat ze in Bayreuth en over haar prestatie aldaar zou ik exact hetzelfde kunnen herhalen. Haar lichaamstaal verraadt dat zij in de handen van een echte regisseur tot veel meer in staat zou zijn.
Over die regie kan ik kort zijn. Er is er geen. Tussen de decoratieve maar levenloze beelden die scenograaf Frank Philipp Schlössmann heeft bedacht voor deze archaïserende productie is het niet goed vertoeven. De solisten zijn geheel aan hun lot overgelaten. Enkel Haller vindt voldoende inspiratie in zichzelf om haar personage enig profiel te geven.

Waarom Kwangchoul Youn een abonnement heeft in Bayreuth is mij een raadsel. Voor elke van de grote partijen die hij totnogtoe in Bayreuth heeft gezongen is hij vocaal en fysiek een maatje te klein. Interpretatief geraakt hij nooit boven de middelmaat. Dat is met deze Hunding niet anders. Als hij echt forte moet gaan wordt het vibrato allesoverheersend en onaangenaam.

Johan Botha gedraagt zich van meetaf aan als een kleuter in een snoepwinkel.Dat is redelijk irritant als er een camera meekijkt. Lichaamsbeweging gaat de oversizede Zuid-Afrikaan duidelijk niet goed af. Het vocabularium van zijn gebaren is nog kleiner dan dat van een politieagent die het verkeer regelt. Vocaal is er minder aan de hand. Hij heeft krachtreserves, beschikt over een niet onaangenaam baritonaal timbre en zingt met een zekere legato-cultuur. Maar interpretatief blijft het middelmaat. Zoals ik het zie, bestaat de kunst van het zingen erin, door nuancering van de klank, door verbuigingen van de taal, door zinnenprikkelende dosering van de energie, door de charme van de expressie, zeer vertrouwde klanken opnieuw tot leven te wekken. En daarin is alleen Haller geslaagd.

Kunst kan slechts beginnen waar techniek eindigt. En met dat laatste is het droevig gesteld in wat volgt. Een halve Wotan en een onbestaande Brünnhilde domineren het tweede en derde bedrijf. Van daar tot het moment dat Brünnhilde in haar steengroeve op een europallet te slapen wordt gelegd, is het een lange zit.
Met de Wagnercarrière van Mihoko Fujimora gaat het wel erg snel decrescendo. Getuige deze Fricka is ze goed op weg naar de uitgang.

Albert Dohmen, ooit een uitstekende Kasper in der Freischütz, kan maar 50% van deze partij waarmaken. Zijn bas-bariton bezit kern maar de grote persoonlijkheid om deze rol naar zijn hand te zetten bezit hij dan weer niet. Met de speer weet hij zich geen raad en hij stapelt het ene visuele cliché op het andere.

Voor Linda Watson zit de Wagnercarrière erop. Geen enkel frase die zij produceert komt in de buurt van wat het behoort te zijn. Van klankschoonheid is hier allang geen sprake meer. Zelfs de Todesverkündigung gaat gebukt onder een wakkelend vibrato. Herinnert u zich Renate Behle in de Ring van Stuttgart? Zoiets. Wie daar zijn camera’s bij opstelt zou eigenlijk moeten worden opgesloten.

Maar nog is het niet gedaan. Waarom klinkt deze opname (ik beluister ze in PCM-stereo op de blu ray versie) zo slecht ? De stemmen hebben geen présence; op een heel afstandelijke manier zijn ze aanwezig in het klankbeeld. Het orkest klinkt een beetje troebel en modderig, het ontbeert elk detail, zoals we dat hebben leren verdragen van opnamen uit Bayreuth. Wagner verborg zijn orkest in een diepe put omdat hij cinema avant-la-lettre wilde bedrijven. Nu dat zijn werk ook voor het cinemascherm wordt gereproduceerd, is de verzonken orkestbak eerder een obstakel dan een aanwinst voor het bereiken van een goede klank! Resultaat: zelden wordt je meegenomen door de golven van het orkest. Wat een verschil met het transparante, evenwichtige klankbeeld dat Simon Rattle en de Berliner Philharmoniker te horen gaven in Aix !

Christian Thielemann in die omstandigheden beoordelen is dan misschien niet eerlijk. Voor mij rechtvaardigt deze opname in geen geval de euforie die bij pers en publiek rond zijn prestaties hangen in Bayreuth. Hij is goed zondermeer.

Wat blijft er anno 2010 nog over van Wagners kunstproject in Bayreuth als zijn nazaten nog niet eens in staat zijn om een behoorlijke cast bijeen te krijgen? Was het ook allemaal niet de schuld van die manisch-depressieve Deen?

Royal Opera House : seizoen 2011-2012

2011-03-25T10:41:00.006+01:00

Er is werk aan de winkel voor Kasper Holten in ROH Covent Garden! Zo leert ons de eerste inkijk in het allesbehalve overrompelende programma van volgend seizoen :

1. Er is de herneming van Graham Vicks succesvolle "Meistersinger von Nürnberg". Wolfgang Koch, die zo'n uitstekende Telramund was in de Münchense Lohengrin heeft het intussen tot Hans Sachs geschopt. Van ene Bryn Terfel geen spoor in Londen. John Tomlinson, jarenlang de coryfee van deze productie, doet een stapje terug als Pogner. Zijn carrière zit er jammer genoeg op. Spijtig dat zijn Sachs nooit is ingeblikt geworden voor het cinemascherm. En waar blijft Keith Warners Londense Götterdämmerung met zijn fascinerende Hagen? Waar blijft Harry Kupfers Berlijnse Parsifal met de meest bevredigende Gurnemanz die ik ooit heb gezien ?

2. David McVicar voert de regie in een nieuwe productie van Les Troyens. Die is prominent bezet met Anna Caterina Antonacci, Eva-Maria Westbroek en Jonas Kaufmann. Antonio Pappano dirigeert. Na Gardiner/Kokkos en Mehta/La Fura dels Baus wordt dit allicht de derde videoregistratie van het werk.
Berlioz is een componist die nog steeds moet worden verdedigd. Dat merk ik aan de bijzonder lauwe inschrijvingen voor 23 april in Cinema Zuid. Vandaar.

De volksverlakkerij van links (2)

2011-03-23T10:12:00.010+01:00

De afgelopen weken waren schermutselingen tussen linkse actoren uit de cultuursector en de Vlaams-nationalisten weer niet van de lucht. De frietgeur rond het wereldrecord regeringsvorming was nog maar net opgetrokken aan het Gentse Sint-Jacobsplein of NVA-opperhoofd Bart De Wever beet de spits af met “Erfgenamen van Uilenspiegel” (De Standaard 22/02). Daarin verweet hij links te reageren als kleinburgers. Dat had hij niet moeten doen zonder ook maar een begin van argument te formuleren. En dreigen met opschorting van subsidie was ook al geen al te slimme zet van NVA. De culturele wereld moet zich tenslotte op alle maatschappelijke thema’s in volledige onafhankelijkheid kunnen uitdrukken. Maar over de kern van de zaak had hij natuurlijk overschot van gelijk : “De mantra van de Vlaamse geborneerdheid wordt in die middens steevast afgespeeld tegenover iedere uiting van Vlaams zelfbewustzijn. Toen het Vlaams-nationalisme politiek gedomineerd werd door radicaal rechts kon dat probleemloos volstaan. De holle frasen over wereldburgerschap, multiculturele verrijking en solidariteit klinken echter minder overtuigend tegenover een pleidooi voor een inclusieve Vlaamse identiteitsbeleving die complexloos naar de wereld kijkt en die ideologisch gegrondvest is op het streven naar democratisch en doeltreffend bestuur ”

Geert Van Istendael reageerde prompt met “ De Belgische kleinburger slaat andermaal toe” (De Standaard, 25/2). Geert schaarde zich achter Ovidius, Bach, Baudelaire, Garcia Lorca om aan te tonen hoe subversief kunstenaars wel kunnen zijn en hoe hij samen met zijn wapenbroeders die avond in de KVS een traditie had weten hoog te houden. Van Istendael heeft een punt maar vergist zich zoals zo vaak van vijand. Komt de rol van subversieve kracht in deze niet toe aan de Vlaams-nationalisten? Wie anders legt er het vuur aan de schenen van een Belgisch establishment dat al sinds 1830 de Vlaming misgunt waar hij recht op heeft? Je moet al een Amadees zijn om met zo’n kromme redenering naar buiten te durven komen.

Jan Goossens, baas van de KVS, klopte zich in “Ons complexloze Vlaanderen” (De Standaard, 26/02) op de borst door aan te tonen hoe zijn KVS, als bastion van Vlaams zelfbewustzijn, werkt aan haar emancipatorische missie. Alsof we dat nog niet wisten. Hoe hij het achterwerk van Arno daarin kan plaatsen is mij vooralsnog een raadsel. Het punt is : Fabre in Avignon, Cassiers en Lanoye in de Olympia, Luc Tuymans in MoMA, dat zijn evenzoveel manifestaties van complexloze Vlaamse identiteit in het buitenland. Daarin tonen kunstenaars zich absoluut als fantastische Vlamingen. Een slechte Vlaming word je niet door kleurige kevers te plakken aan het plafond van één van de paleizen van onze monarch. Een slechte Vlaming word je door het emancipatiedenken van het eigen volk in woord en daad te bestrijden en dan nog wel op een cruciaal moment als dit.

Nochtans was het ooit anders : “Niet zo lang geleden vonden kunstenaars en intellectuelen de voorhoede van de Vlaamse Beweging een vanzelfsprekende biotoop. Van Conscience tot Vermeylen, van Van Ostajen tot Van de Woestijne: hoe divers hun opvattingen ook, ze waren doordrongen van de gedachte dat hun talent hoorde bij te dragen tot de vorming van een Vlaamse of Nederlandstalig-Belgische natie. “ zegt Kevin Absillis in “Koddig Vlaanderen” (De Standaard, 28/2)”

Daarna ging het fout. Absillis: “ Na 1945 gingen almaar meer auteurs hechten aan ideologische onafhankelijkheid. Deze kunstenaarsopvatting manifesteerde zich internationaal, maar het morele failliet dat een groepje collaborateurs tijdens de oorlog over het flamingantisme had afgeroepen, speelde in Vlaanderen een katalyserende rol. Schrijvers gingen zich voortaan verzettten tegen het idealisme van hun voorgangers, dat ze naïef en gevaarlijk vonden”

Daarmee zijn we weer maar eens bij het nationaal-socialisme aanbeland, dat eeuwige breekijzer van links waarmee zij rechts, zo vaak als zij maar kan, in een moreel inferieure positie tracht te maneuvreren. Als verdedigers van Wagner kennen wij dat procédé maar al te goed. Een typisch voorbeeld: Luc Tuymans bekende vorige week op Klara dat hij ooit eens danig gepakt was geworden door Götterdämmerung en dat hij samen met zijn echtgenote graag eens in de zetels van het Bayreuthse Festspielhaus zou willen postvatten om Der Ring des Nibelungen te consumeren. Tegelijkertijd noemde hij Wagner de “slechtste beste componist”. Waar dat op sloeg kwamen we niet te weten maar we kunnen wel raden wat een schilder met een obsessie voor het Derde Rijk daarmee bedoelt. Altijd dat dubbele. Nooit krijg je eens een eerlijke analyse van links.

Ondertussen zal het duidelijk zijn dat het debat lang niet altijd over inhoud ging maar vaker wel dan niet thuishoorde op de sofa van de psychiater. De Britse hersenwetenschapper Kathleen Taylor, auteur van “Cruelty, Human evil and The human brain” werd onlangs geinterviewd in Knack. Op de vraag waarom zoveel Duitsers zo gemakkelijk meegingen in de gruwelijkheden van het Derde rijk antwoordde zij: “Het antwoord is heel eenvoudig: de meeste mensen zouden dat gedaan hebben. Mensen geven niet graag toe dat ook zij wellicht tot zulke daden in staat zouden zijn. Moreel ongewenst gedrag associëren we altijd met de anderen. Wij zouden nooit in staat zijn om zulke verwerpelijke daden te stellen. Het zijn de anderen, de rotte appels, de slechteriken. Het is iets wat we wegduwen, we willen er niets mee te maken hebben. En dat is de verkeerde houding. We zouden net moeten leren om te begrijpen hoe het werkt, waarom iedereen er vatbaar voor is. Alleen dan zouden we het beter kunnen voorkomen.” Daar kan ik volmondig mee instemmen en zoals ik het zie is het hierboven geschetste gedrag een specialisatie van links. Bovendien is links heel vaak stekeblind voor misdaden van de linkerzijde. Ik ken Amadezen die mij haast te lijf zouden gaan wanneer ik hen vertel dat Jozef Stalin een massamoordenaar was. Het is die hypocrisie, die morele pretentie en dat meten met twee maten en twee gewichten die ik bij links zo uitermate weerzinwekkend ben gaan vinden.

Nog was de bui niet over want Erwin Mortier vond het vervolgens nog eens nodig om in “Land zonder cultuur” (De Morgen, 26/2) te pleiten voor een federaal cultureel niveau, zonder één enkel argument op te dissen en dus enkel bedoeld om de NVA te jennen. Hoe wereldvreemd kan je zijn? Met dank aan Bert Anciaux en Bart Caron om deze kwakkel meteen uit de wereld te helpen. Anciaux/Caron: “Om vele redenen klinkt het bizar plots te pleiten voor een cultuurbeleid op federaal niveau, als noodzakelijk uithangbord voor de grandeur van de Belgische natie. Los van de slechte motivering om cultuur als vlaggendrager te beschouwen, borrelen ook herinneringen aan la Belgique à papa op. Ondertussen draagt het federale niveau al eeuwenlang verantwoordelijkheid voor de eigen culturele en wetenschappelijke instellingen. Even zolang een schrijnende verwaarlozing. Ondanks het prestige van de Munt, PSK en sommige musea, genoten deze instellingen amper investeringen. Een aantal draagt ongetwijfeld de potentie voor internationale faam, sommige maken dat ook waar. Te veel gaat echter verloren door slecht beheer, foute investeringen en politieke versnippering als koppig residu van hautaine francofonie.”

En passant deed ook Etienne Vermeersch (De Standaard 12.03) zijn duit in het zakje : “Voor mij is het vooral een kwestie van rechtvaardigheid. De Vlamingen storten al meer dan 20 jaar zo’n vijf tot zes miljard aan de Walen. Maar omgekeerd zijn de Walen niet solidair. Zeker dertig Nederlandstalige gemeenten zijn de voorbije honderd jaar Franstalig geworden. Dat is geen demografische evolutie, dat is een invasie: een voortzetting van de expansieoorlog met andere middelen.” En over de KVS-kunstenaars : “Die kunstenaars weten willicht niet waarover ze spreken, het lijkt allemaal zo petit bourgeois. Is hun moeder meid geweest bij Franstalige baronnen in Vlaanderen? Heeft hun oom in 14-18 in de loopgrachten gevochten? Mijn onkel Odile ging zich als vrijwilliger aanmelden voor een verkenningsopdracht en ze zeiden hem: parlez au moins une langue un peu plus propre que ce sale flamand.”

En Peter De Graeve in “Ook flaminganten hebben het recht om uitgelachen te worden” (De Standaard, 19/3): “Het grote probleem van België is niet dat de Vlamingen plots met z’n allen onsolidair of egoïstisch geworden zijn, of rechts, nationalistisch, flamingantisch of hoe je het ook wilt noemen. Het grote probleem is dat België fundamenteel ondemocratisch is. Al sinds zijn ontstaan. We hebben allemaal op school geleerd dat België zo verdeeld is omdat er drie breuklijnen doorheen lopen. Vlaams versus Waals, links versus rechts, katholiek versus vrijzinnig. Maar dat is maar het halve verhaal. Onder die breuklijnen, die de jongste jaren trouwens steeds minder uitgesproken zijn, loopt een breuklijn die veel dieper gaat, met name de tegenstelling tussen vrijheid en gelijkheid, de basis van de moderne democratie. In volwassen democratieën houden vrijheid en gelijkheid elkaar in evenwicht. Iedereen mag doen en zeggen wat hij wil – vrijheid- zolang hij daarmee maar geen anderen benadeelt – gelijkheid. Dat principe is absoluut. Je kunt niet een béétje gelijk zijn, net zomin als je een beetje zwanger kunt zijn. Ofwel is iedereen gelijk, ofwel niemand.
Maar in België is dat niet zo. Hier is de vrijheid van een Franstalige elite altijd ten nadele gegaan van de gelijkheid van een Nederlandstalige meerderheid. Dat is het probleem. Daar zou het debat over moeten gaan”.

Het leuke aan zo’n debat is dat je er nog eens wat Vlaams-nationalisten door leert kennen en doorgaans zijn dat mensen met meer cultuur in de bagage dan een troela als Marijke Pinoy of een dronkaard als Arno.

Steun voor NVA kwam er tenslotte geheel onverwacht uit de hoogste culturele kringen, uit Madrid nog wel. Op Radio 1 vertelde kunstpaus Gerard Mortier dat hij Bart de Wever, anders dan veel van zijn culturele vrienden, hogelijk bewondert. "Ik weet dat veel van mijn vrienden hem hebben geattaqueerd, maar hij fascineert mij vanwege zijn intelligentie".De Wevers verkiezingsoverwinning noemde Mortier "zeer positief, omdat we op een moment zijn gekomen dat we beslissingen moeten nemen die verdragend zijn. Als we dat niet doen zal de factuur die iedere burger zal moeten betalen zo enorm worden dat alle politici daarbij zullen verliezen." Naar eigen zeggen zou Mortier twee pagina’s in El Pais geschreven hebben om de Vlaamse Beweging aan de Spanjaarden uit te leggen. Awel, chapeau, mijnheer Mortier!

Als Mortier het gekrakeel van zijn intiemste vrienden als Lanoye, Platel, Hertmans kan overstijgen mogen wij dan misschien hopen dat links haar karikatuur van het Vlaams-nationalisme zou willen staken en het Vlaamse emancipatiedenken niet langer bestrijden? En zouden de Vlaams-nationalisten eens niet laten horen hoe graag zij hun Vlaamse kunstenaars wel zien (als kunstenaar bedoel ik), zelfs al dragen zij het hart ter linkerzijde ?

Kasper Holten wordt "Head of Opera" in Londen

2011-03-21T20:03:00.005+01:00

Kasper Holten is niet in de laatste plaats bekend van zijn uitstekende regie in de Ring van Kopenhagen. Na de zomer wordt hij "head of opera" in Covent Garden. Zal hij meer risico en avontuur brengen in het programma van Covent Garden en gedateerde producties van laffe regisseurs als Elijah Moschinsky e.a. naar de uitgang begeleiden? Het valt te verwachten.

"Head of Opera" is in principe een administratieve beheersfunctie maar de overeenkomst sluit geenszins uit dat Holten de regisseurspet af en toe zelf zal dragen. Overigens is van Holten geweten dat hij in Kopenhagen bijzonder graag samenwerkte met David McVicar en Richard Jones.

En omdat de ROH Covent Garden momenteel het op dvd meest gedocumenteerde operahuis is in Europa, catalogeer ik deze tijding bij de afdeling "goed nieuws".

NTR podium: Jaap van Zweden en Parsifal

2011-03-21T14:37:00.004+01:00

Of bekijk de flash versie.

Vanavond om 23u45 is op Nederland 2 het eerste bedrijf te zien en te horen van de concertante Parsifal die Jaap van Zweden op 11 december dirigeerde in het Concertgebouw (Amsterdam) met het Radio Filharmonisch Orkest. Solisten zijn : Robert Holl, Falk Struckmann, Krister St. Hill, Katarina Dalayman en Klaus Florian Vogt.
Het tweede en derde bedrijf volgt op 28 maart om 00u35.

In het kader van deze opvoering maakte presentator Hans Haffmans bovenstaande documentaire waarin hij ging praten met Hartmut Haenchen en met filosoof Machiel Keestra over de samensmelting van kunst en religie in Parsifal.

Opmerkelijk is dat zowel Haenchen als Keestra zich niet van de wijs laten brengen door de valse, natrapperige kritiek van Friedrich Nietzsche terwijl dat in politiek correcte middens toch nog altijd gebruikelijk is.
Interpretatief komt Haenchen uit bij Wieland Wagner. Hij maakt er een strijdpunt van dat een samenleving zonder vrouwen zeker niet datgene is wat Wagner in zijn utopische toekomstvisioen van Parsifal heeft bedoeld. Juist, ja. Als Haenchen nog geen schouderklop van het VWG heeft gekregen dan is dat bij deze rechtgezet.

Het tweede deel van dit tweeluik over Parsifal wordt uitgezonden op 27 maart in NTR Podium.

Opera in het theater of in de cinema ?

2011-03-09T22:43:00.000+01:00

Wayne Gooding, recensent van "The Wagner Journal" deed volgende proef. Hij ging Robert Lepage's "Rheingold" bekijken in de Met en achteraf nog eens een keer in de cinema. Hij vergeleek beide ervaringen en kwam tot volgende conclusies :

"There's no question but that hearing this Ring in the theatre was a more natural and rewarding listening experience than hearing it in the digitally equipped film theatre. Sound systems and theatre acoustics vary, of course, but it appears that cinemas have not yet learnt when setting sound to make any distinction between the latest blockbuster action movies and opera transmissions. As a result, the Met's Live in HD relays always come with a hard-edged sound reminiscent of the early days of CD. The sound is audibly processed if not amplified, and it's usually too loud. Yet, in the transmission of Rheingold, Terfel and the giants benefited, their tone and projection fuller and more commanding than they were in the theatre. In the case of Terfel, the vocal balance needed for Wotan's place in the hierarchy of characters in this opera was restored. The exchanges with Fricka especially took on an urgency and power that had been lacking in the theatre. But again, this came at the price of a certain sonic artificiality."

"Visually, however, I found Lepage's production more engaging in the film transmission than it was in the theatre, where the viewer's perpective is invariably panoramic, encompassing the full stage without the possibility of varying the focal length. In cinema opera, the long, wide view is used sparingly for effect, and the action unfolds largely through medium and close-up views, short from various angles. What was most striking about the film transmission of Rheingold was the way the camera caught and established the relationships between the characters. The personal interplay of Fricka and Wotan was compelling onscreen, when both were usually in the frame even if not always both in focus. You were privy to a personal drama in a way that isn't possible in the theatre. The intimacy and interaction that Lepage talked about were viscerally evident."

Zo hoort u het eens van een ander...

Die Meistersinger von Glyndebourne

2011-03-08T11:33:00.000+01:00

David McVicars "Meistersinger von Nürnberg" zal in Glyndbourne lopen van 21 mei tot 26 juni. Alle voorstellingen zijn inmiddels uitverkocht.

De bezetting is als volgt: Gerald Finley (Hans Sachs), Marco Jentzsch (Walther), Anna Gabler (Eva), Johannes Martin Kränzle (Sixtus Beckmesser). Vladimir Jurowski dirigeert.

Gezien het beperkt aantal Meistersingers op dvd is de kans wel zeer groot dat deze productie zal worden ingeblikt voor dvd. Alvast bedankt, meneer Christie!

Goede pers voor David McVicars Götterdämmerung in Straatsburg

2011-03-08T10:28:00.007+01:00

Niettegenstaande de goede pers lijkt intendant Marc Clemeur niet van plan om de Straatsburgse Ring, die zijn voorganger Nicholas Snowman nog heeft opgestart, als cyclus te herhalen. Clemeur doet daarmee precies hetzelfde als Aviel Cahn in de Vlaamse Opera. Ook die weigert de Ring van Ivo van Hove te herhalen.

Zoals we weten zijn intendanten doorgaans niet vrij te pleiten van enig narcisme. Is het dan verwonderlijk dat zij met tegenzin het werk van de voorganger op de affiche plaatsen en alles op alles zetten om het einde van de eigen ambstermijn bekroond te zien met een zelf gefabriceerde Ring? Menselijk, al te menselijk, jawel, maar toch ook wel een beetje verspilling van publieke middelen, toch?

Een registratie op dvd van de Straatsburgse Ring had veel goed kunnen maken. Want wie anders als David McVicar heeft de afgelopen 10 jaar blijk gegeven van een constant kwaliteitsniveau in het werken met acteurs op een operatoneel? De ruggegraat van elke Ringproductie is acteursregie en dus valt het ten zeerste te betreuren dat deze productie, van de acteursregisseur par excellence, niet gedocumenteerd is geworden.

PERSCOMMENTAREN:

Diapason
La conclusion d'un Ring historique(ConcertoNet)
McVicar va à l'essentiel (ClassiqueInfo)
L'apothéose poétique d'un Ring d'anthologie(WebThea)
Kultiversum
L'accomplissement (ResMusica)
Fin du monde en apothéose (Altamusica)
Die sieben Samurai (Klassik.com)
Une très belle réussite (L'avant-scène Opéra)

Le Nozze di Figaro in Cinema Zuid : een recensie

2011-02-18T14:00:00.005+01:00

Lucrèce Maeckelbergh stuurde mij volgende dvd-recensie van David McVicars "Le Nozze di Figaro" die wij op 5 maart in Cinema Zuid zullen vertonen.

“One of the miracles of music, this piece”. Zo vat Antonio Pappano in de zeer korte documentaire bij deze DVD "Le Nozze di Figaro" samen, nadat hij aan de piano op de levendige manier hem eigen (heerlijk om hem bezig te zien en te horen) een paar zeer rake persoonlijke ideeën geeft bij een paar hoogtepunten uit het stuk. En deze productie is er wonderlijk in geslaagd dit mirakel tot zijn recht te laten komen: deze Nozze is zeker een van de knapste en interessantste interpretaties die er zijn.

Superlatieven die te danken zijn aan: de regie – we ontmoeten hier David Mc Vicar die in 2006 deze nieuwe productie maakte voor de Royal Opera in Londen ( als bijdrage tot de 250ste verjaardag geboorte Mozart). Hij heeft een indrukwekkende ruimte gecreëerd, die een Franse kasteelzaal jaren 1830 voorstelt, met de voor deze opera nuttige – en geestige – mogelijkheden van zijkamers, deuren en verborgen hoekjes. De maatschappelijke lagen van meesters en dienaars heeft Mc Vicar met zijn psychische onderzoeksgeest boeiend uitgebuit, zonder intellectualistisch pedant te gaan doen. Daardoor worden de grappige situaties die de hele opera door voorkomen ook nooit flauw of plat. De komedie houdt ook steeds een bittere ondergrond, wat de tekst en het stuk des te eerlijker doet overkomen. Natuurlijk kunnen we lachen met de hele verkleedpartij van Cherubino, bij voorbeeld, maar de onderliggende oorzaak waardoor deze grappige situatie zich voordoet, is lang niet zo vrijblijvend. Dat soort dingen laat Mc Vicar in zijn regie aanvoelen. De Graaf is evengoed een autoritaire bij momenten zelfs brute echtgenoot als een oprecht berouwvolle geliefde op het einde.

Gerald Finley is op alle vlakken een groot kunstenaar, en hij wordt omringd door gelijkwaardige collega’s. Miah Persson is een natuurlijke, frisse en kordate Susanna, Erwin Schrott is een grappige en aandoenlijke Figaro met een rijke en soepele baritonstem. Een heerlijk operakoppel. De finale van het eerste bedrijf waar Figaro de Graaf temidden van zijn volk uitdaagt en Cherubino waarschuwt voor de strengheid van het leger is een voorbeeld van de aanpak van Pappano die zijn orkest tot uiterste dynamiek aanspoort en geestig maar steeds precies laat spelen.

Behalve met scherpe en realistische accenten dirigeert Pappano zijn orkest van de Royal Opera House ook met lyrische finesse zoals bij voorbeeld in de verzoeningsscène tussen de Graaf en Gravin op het einde van de opera. De recitatieven speelt hij zelf en hij houdt daarbij – als doorgewinterd theaterman – zeer scherp de scène in het oog en speelt ontzettend goed in op de tekst. Schitterend hoe de recitatieven op die manier bijdragen tot de levendigheid van het stuk.

Dorothea Röschmann is een fijnzinnige en gevoelige Contessa, maar speelt iets meer “opera” – in de pejoratieve zin dan - om zich in deze cast thuis te voelen. Ze zingt haar twee aria’s zeer mooi maar is als figuur toch minder overtuigend.
Ook het laatste bedrijf is werkelijk om van te genieten, met de ontroerende ontknoping, na alle dreigende verwarring en verloochening. Maar eerst geeft Erwin Schrott met hoorbare overtuiging uiting aan zijn verontwaardiging over de vrouwen, terwijl Susanna met spanning afwacht of de intrige het verhoopte resultaat zal hebben.

Een DVD waar het spel/zangplezier van alle deelnemers uitnodigt tot kijken, luisteren en genieten! Meer heeft Mozart niet nodig.

Lucrèce Maeckelbergh

Parsifal in De Munt : een recensie (4)

2011-02-17T16:50:00.002+01:00

Van Johan Verbruggen ontving ik de volgende recensie:

PARSIFAL: LA RECHERCHE DU PARADIS, OU LA FIN DES UTOPIES.

Wat volgt is slechts een persoonlijke interpretatie van Castellucci’s enscenering. Het uitgangspunt van mijn betoog is dat kunst haar aktualiteitswaarde put uit het vermogen stellingen te formuleren over het politiek-maatschappelijk systeem waarbinnen zij funktioneert. Eveneens heeft kunst de taak vragen te stellen naar de legitimiteitsaspiraties van politiek en maatschappelijke evoluties. Binnen deze context moet Castellucci’s enscenering geplaatst worden, wil zij effektief inhoudelijk worden begrepen.

Mijns inziens pikt Castellucci de Chéreau-draad weer op: hij ensceneert ´Parsifal´ als vervolg op de Ring. Zijn uitgangspunt is de problematiek van de nieuwe maatschappij, het hernieuwd natuurlijk evenwicht dat ontstaat na “Götterdämmerung”. Die eindigde immers met een ogenschijnlijk verlossende katharsis, een open vraag en de utopische hoop op een vernieuwde samenleving: Zal Parsifal een bevrijdend antwoord bieden ?

In de geest van Chéreau’s Ring kan Parsifal beschouwd worden als een ecologische parabel over de ondergang van een mythisch tijdperk en het onvermogen van de mens om de utopie van een menswaardige, met de natuur in harmonie levende, maatschappij te realiseren. Dat is althans, mijns inziens, Castellucci’s basisidee. Ik ga daar nu wat dieper op in.

1ste AKTE: LE PARADIS MYTHIQUE.

Het allesverslindend, overweldigend nachtelijk oerbos evoceert de pre-historische begintijd van de oernatuur. de verwijzing naar de Pelasgisch-Griekse scheppingmythe, waar de wereld geboren wordt uit de paringsdans van de oerslang met de wind, creëert de mythische wereldorde: de slang als oerwezen en vrouwelijk scheppende oerkracht die het leven vormgeeft en bezielt is een cruciaal concept in deze voorstelling.

Mens en natuur vormen een harmonische symbiose, een fysieke versmelting tot natuurlijke eenheid tot gevolg: mens en vegetatie zijn één holistisch geheel: de menselijke stem is de stem van de natuur, bijgevolg onzichtbaar. De Graalceremonie is de rituele hereniging van de mens met het allereerste kosmische oerbegin: ze wordt ge-evoceerd als een omgekeerde oerknal, die alle ver- en uitbeelding overstijgt.

De Titurel-vertelling doet het relaas van het verbond tussen mens en natuur, gesymboliseerd in de wolfshond. Een prachtig beeld dat impliciet ook refereert aan oudegermaanse en skandinavische mythen.

Helaas is de ongereptheid slechts schijn. Onrustbarende voortekenen wijzen op nakend onheil. Dit wordt duidelijk in sporadisch vallende bladeren en bomen.

Zoals Wotan zijn wereld corrumpeerde door mateloze machtswellust, verbreekt Amfortas de oerharmonie door zich door de artificiële geneugten van de beschaving te laten corrumperen. Zijn wonde verzinnebeeldt het knagend moreel besef van zijn pakt met een beschaving, waarvan de werkelijke aard pas in de tweede akte zal blijken. Ditzelfde pakt impliceert immers de nakende vernietiging van zijn ongerepte wereld. In deze context krijgt de Graalceremonie een wel zéér wrange betekenis: het is een laatste vertwijfelde poging de kosmisch-mythische eenheid te her-scheppen, terwijl de natuur letterlijk wordt weggekapt. de houthakkers met hun kettingzagen houden halt voor de laatste struiken, hen nog even respijt gunnend. In de verte doemt de skyline van de moderne metropool op, symbool van een Nieuwe Wereldorde.

En Parsifal ? Parsifal is de onwetende indringer, de eco-toerist die in een spiegel de natuur en haar ondergang observeert, nadat hij het vernietigingsproces willens nillens in gang heeft gezet door de zwaan te doden. In tegenstelling tot Amfortas kan hij de gevolgen van zijn handelen niet plaatsen,zodat hij ook niet in staat blijkt de natuur en haar symbolen te begrijpen. Maar evenals Amfortas is hij, als mede-aanstichter van de nakende ondergang, tot machteloosheid veroordeeld; een lot dat ze delen met Wotan in de Ring. Alleen machteloos observeren in een spiegel blijft over...

2e AKTE: LE PARADIS ARTIFICIEL

De tweede akte behandelt de pervertering van de natuurmythes tot steriele beschavingsmodellen. Ontdaan van hun oorspronkelijke betekenis hebben ze nog slechts een funktie binnen een geritualiseerde context. De laatste restanten van de oernatuur, de bloemenmeisjes, behouden hun onzichtbare stemmen, maar fungeren, fysiek aanwezig, nog uitsluitend als willoze lustobjekten. Het Oervrouwelijke is versteend tot tempelattribuut.Kundry, de Oermoeder uit de eerste akte, vervult de rol van hogepriesteres in een artificiële liefdestempel. De slang rond haar arm refereer naar de geritualiseerde slangencultus in de Minoïsch-Griekse beschaving, toen mythen gecanoniseerd werden, en symbolen nog slechts attributen in betekenisloze rituelen waren.

Deze hele akte baadt in een wezenloze, ontzielde, welhaast klinische sfeer, waarin Kundry niet meer dan een rol vervult: de gecanoniseerde godin van de liefde en vruchtbaarheid is niet meer dan een slavin, evenals de bloemenmeisjes dat zijn.

Deze door de mens ingepalmde, getemde en gemanipuleerde natuur wordt door de gekloonde Nietzsche gedirigeerd: een ironische verwijzing naar de grote beschavingscriticus en diens fulminante kruistocht tegen de degeneratieve tendenzen in de moderne samenleving.

Opnieuw: wat met Parsifal ? De onwetend, schuldbeladen eco-toerist ontpopt zich nu tot een misplaatste zendeling, een zelfverklaarde verlosser. Weliswaar weerstaat hij aan de verleiding van Kundry, maar zijn diepste onderbewustzijn spreekt een andere taal: de geprojekteerde verkrachtingsscène maakt dit expliciet duidelijk. De bewustwording van zijn gevoelens en het daaruit voortvloeiend schuldbewustzijn brengen hem tot daden: de Verlosser ontwaakt.Kundry probeert tijdens haar zelfbekentenis haar natuurstaat te herwinnen door een halfslachtige poging tot zelfcamouflage. Parsifal helpt haar hierin geenszins; uiteindelijk verlost hij slechts een van de ingepakte bloemenmeisjes.

Opnieuw faalt Parsifal door onwetendheid: hij bevrijdt een uiting van de natuur, maar niet de Natuur als oerkracht, niet het oervrouwelijke. ‘Das entheiligte Heiligtum’ blijft van echte Verlossing verstoken... en keert hem de rug toe. Onwetendheid is een misdaad.

3e AKTE: LE PARADIS PERDU

Het moment van de waarheid is het voltrekken van de definitieve ondergang van het mythisch paradijs. De band tussen mens en natuur wordt definitief verbroken.

We worden geconfronteerd met een kale woestenij, bevolkt door het slapende meisje en de laatste plant; een laatste glimp van de mythische oernatuur; het mythisch paradijs als voetnoot. Parsifal, de zelfverklaarde verlosser, betreedt een vernietigde natuur en bezegelt haar lot. Met de laatste plant wordt hij gekroond tijdens een Karfreitagsszene waarvan de betovering niet meer bestaat: de gezuiverde natuur is niets meer dan de totaal vernietigde natuur. De betoverende kracht die de laatste plant op Parsifal uitoefent bewerkstelligt zijn definitieve bewustwording: hij is medeschuldig aan de verbreking van de oerband tussen mens en natuur; hij is medeschuldig aan het aan banden leggen van de natuurlijke oerkracht.

De massa zet zich in beweging, een onbestemde toekomst tegemoet. Zal de hoop zich opnieuw installeren; de hoop op verlossing ? Parsifal vervoegt de massa in haar zoektocht naar een nieuwe verbondenheid, maar.... het kosmisch Graalwonder herhaalt zich niet. De vermeende idealist dient zich aan als redder in de nood, maar als lid van een vertwijfeld dolende massa is de enkeling totaal ongeloofwaardig. Net als Siegfried faalt hij en verandert er niets. De massa keert zich van hem af, wijzer na de ervaringen met Wotan, wijzer na de teleurstellende Siegfried, gelouterd met de gelouterde Amfortas. Er blijft niets dan de gapende Leegte... aan de rand van de betonnen woestenij, de menselijke beschaving.

Waar Chereau’s Ring nog een mogelijkheid tot regeneratie leek te suggereren, eindigt Castellucci’s enscenering in totale leegte. Er zijn geen oplossingen, laat staan Verlossing. Parsifals katharsis komt te laat, en wij als toeschouwers zijn evenzeer tot machteloosheid gedoemd. De utopie is dood.

Natuurlijk kan dit niet meer dan een interpretatie zijn. Alleen het onzegbaar onzichtbare is waar...

JOHAN VERBRUGGEN, 17/02/2011

The Met: Live in HD series, seizoen 2011-2012

2011-02-17T11:49:00.003+01:00

15-10-2011 "Anna Bolena" in de regie van David McVicar. Dirigent: Marco Armiliato. met Anna Netrebko,Elina Garanca en Ildar Abdrazakov. (NIEUWE PRODUCTIE)

29-10-2011 "Don Giovanni" in de regie van Michael Grandage. Dirigent: James Levine. Met Marius Kwiecien, Marina Rebeka, Barbara Frittoli, Isabel Leonard, Matthew Polenzani, Ramon Vargas. (NIEUWE PRODUCTIE).

05-11-2011 “Siegfried” in de regie van Robert Lepage . Dirigent: James Levine. Met Gary Lehman, Deborah Voigt, Bryn Terfel. (NIEUWE PRODUCTIE).
Bekijk de trailer

19-11-2011 "Satyagraha" in de regie van Phelim McDermott. Dirigent: Dante Anzolini. Met Richard Croft

03-12-2011 "Rodelinda" in de regie van Stephen Wadsworth. Dirigent: Harry Bicket. Met Renée Fleming, Stephanie Blythe, Andreas Scholl

10-12-2011 "Faust" in de regie van Des McAnuff. Dirigent: Yannick Nézet-Seguin. Met Angela Gheorgiu, Jonas Kaufmann, René Pape

21-01-2012 "The Enchanted Island" ( a baroque pastiche) in de regie van Phelim McDermott. Dirigent William Christie. Met Placido Domingo, Danielle de Niese, Joyce DiDonato, David Daniels, Anthony Roth Costanzo.

11-02-2012 "Götterdämmerung" in de regie van Robert Lepage (NIEUWE PRODUCTIE). Dirigent: James Levine. Met Gary Lehman, Deborah Voigt

25-02-2012 "Ernani" in de regie van Dirigent: Marco Armiliato. Met Angela Meade, Salvatore Licitra, Dmitri Hvorostovsky, Feruccio Furlanetto

07-04-2012 "Manon" in de regie van Laurent Pelly. Dirigent Fabio Luisi. Met Anna Netrebko, Piotr Beczala, Paulo Szot

14-04-2012 "La Traviata" in de regie van Willy Decker. Dirigent: Fabio Luisi. Met Nathalie Dessay, Matthew Polenzani, Dmitro Hvorostovsky

Parsifal in De Munt : perscommentaren

2011-02-10T11:56:00.002+01:00

De internationale perscommentaren komen slechts traag op gang. Dat zou kunnen betekenen dat er over deze productie wordt nagedacht. Vooral de Duitse pers reageert overwegend positief en dat kan gevolgen hebben voor de Wagner-carrière van Romeo Castellucci.

Moet Castellucci zijn kans niet krijgen in een groter theater met een budget op zijn maat? 7 jaar geleden bezocht Wolfgang Wagner Jan Fabre's Tannhäuser in Brussel. Dat bleef zonder gevolg. Hoe vaak moet Brussel Bayreuth de pap nog in de mond geven?

Hallo Katharina? Die Zeit ist da! Dein Meister ruft! Herauf! Ans Werk!

Nordbayerische Kurier
Intl Herald Tribune
Die Zeit
Financial Times
Le Monde
ConcertoNet
WebThea

Apropos, het interview dat Jean-Pierre Rondas deze week in de Knack geeft is fantastisch! Zo schoon, zo juist. Koop de Knack!

Parsifal in De Munt : een recensie (3)

2011-02-08T13:18:00.001+01:00

IT TAKES A WOMAN TO ILLUMINATE A MAN'S WORLD

Romeo Castellucci’s Parsifalproductie begint met een gezicht: het is het portret van Friedrich Nietzsche. De peinzende blik van de filosoof overspant het gehele proscenium, een levende albinoslang kronkelt ter hoogte van zijn oor. Hoewel de dialectische spanning die van dit beeld uitgaat uiterst miniem is, verplicht het mij om even in te gaan op Nietzsche die, zoals nog zal blijken, de makers van deze productie ook daadwerkelijk heeft geïnspireerd.

Met de oren van de grote filosoof was het maar pover gesteld. Voor de muziekgeschiedenis is zijn oordeel van geen tel. Wat hij ons voorhield was de smaak van een dilettant : na de breuk met Wagner, maakt hij zich onsterfelijk belachelijk door zijn voorkeuren uit te spreken voor derderangscomponisten als Peter Gast (de nieuwe Mozart!), August Bungert en een rits Franse operettecomponisten van wie de geschiedenis de partituren ondertussen al lang heeft dichtgeklapt. Alleen van Bizets Carmen heeft hij het potentieel onderkend.

Als het over Parsifal gaat is Nietzsche één van de minst betrouwbare bronnen. Toch wordt hij nog steeds met grote regelmaat geciteerd. Als een vloek rusten zijn woorden op het werk. Meestal citeert men dan uit “Der Fall Wagner” (1888) waarin hij Wagner verwijt “op de knieën te zijn gevallen voor het christelijke Kruis” en “aan te zetten tot tegennatuurlijkheid door de kuisheid te prediken”. Nochtans had hij enkele maanden voordien nog aan Cosima geschreven : "De heerlijke beloftes die in Parsifal worden gedaan moge ons overal troosten, waar wij troost behoeven. "

Aan diegenen die Nietzsche in dit verband graag citeren wil ik even in herinnering brengen dat Nietzsche het werk nooit gezien of gehoord heeft! Hij kende enkel het libretto en de prelude. Wanneer hij die prelude voor het eerst hoort in 1887 hervalt hij terug in de eloges die we van hem kennen van uit de tijd toen de jonge Wagnerliefde nog puur en onversneden en Wagner nog de “dithyrambische dramaturg” was. Waarom was dit alles nu plots zo’n probleem? Het prozaontwerp was hem reeds gedurende de kerstdagen van 1869 voorgelezen, waarbij hij had verklaard "zeer onder de indruk" te zijn. “Een christelijk werk is het geenszins, veeleer een samenbrengen van symbolen uit verschillende religies”, meent Hartmut Haenchen. Waarom was Nietzsche, één van de grootste geesten van de 19e eeuw, niet bij machte om tot zulk een voor de hand liggende conclusie te komen? Het antwoord kan toch alleen maar zijn : omdat het moment van de afrekening was gekomen. Hier was een gekwetst ego aan het woord dat zinde op wraak.

Zoals zo vaak blies Nietzsche koud en warm tegelijk. Ook in zijn meest boosaardige stukken klinkt telkens opnieuw de stem van de geëxalteerde minnaar door, een minnaar waarvan de temperatuur wisselt van ijzige koude tot gloeiende hitte. Dit alles lijkt mij voldoende illustratief als bewijs voor de stelling dat Nietzsche met Wagner nooit meer in het reine is gekomen.

“Nietzsche contra Wagner” van december 1888, is geen officieel geschrift maar een werk uit de nalatenschap, een compilatie uit zijn vroeger werk. Nadat hij het bij zijn uitgever heeft ingeleverd wordt hij overvallen door twijfel en daags voor zijn geestelijke ineenstorting, beslist hij om het niet te laten publiceren. Het is moeilijk om hier geen kapitulatie in te zien. De volgende dag , tijdens een wandeling in de straten van Turijn, stoot hij op een koetsier die zijn oude knol brutaal afranselt. Overmand door medelijden(!) valt Nietzsche het paard om de hals en stort wenend in elkaar : de filosoof met de hamer staakt de strijd, een onvermoede Parsifal heeft zich van hem meester gemaakt.

Datgene wat je niet kapot krijgt, maakt je alleen maar sterker, zei Nietzsche. Het is maar een hypothese en ik zal ze nooit kunnen bewijzen maar volgens mij is Nietzsche bezweken aan die innerlijke tweestrijd omtrent Wagner.

Kunnen wij vandaag, nog voluit en onverdacht aan Parsifals verlossingsritueel geloven? Kunnen wij leven met een kunstwerk dat erotiek met zonde verbindt en met het vijandige vrouwbeeld dat daarmee wordt geschapen? Maakt Wagners pleidooi voor kuisheid het tweede bedrijf van Parsifal niet in hoge mate ongenietbaar voor elke vrijdenker en tot een nachtmerrie voor elke hedendaagse regisseur? Wat heeft Wagner bezield om in zijn oude dag, middels één van de allergrootste muziekdrama's, een hulde aan de kuisheid te brengen ? Nam Wagner in Parsifal de vrouwenhaat over van zijn voorbeeld Schopenhauer ?

Het antwoord op dit alles is : Wagner houdt helemaal geen preek voor kuisheid ! Erotiek als zonde is geen denkbeeld van Wagner maar van Titurel, de “vrome held”. Het duurde wel tot 1951 voor iemand dat in zo’n duidelijke termen vertaalde voor het theater. Wieland Wagners Parsifal-productie heeft decennia lang stand gehouden in Bayreuth. Door Lucy Beckett werd ze ooit de meest bevredigende interpretatie genoemd die je ooit zult te zien krijgen. Hierin staat de wereld van Titurel, gesymboliseerd door de Graal (als kelk, metafoor voor het vrouwelijk geslacht) tegenover de wereld van Klingsor, gesymboliseerd door de Speer (metafoor voor het mannelijk geslacht). De tegennatuurlijke wereld van de graalridders, die alle vrouwen uit hun leven bannen en zich onthouden van geslachtsgemeenschap, staat in oppositie tot de absolute onkuisheid aan de lusthof van de gecastreerde tovenaar Klingsor. Beide werelden zijn uit evenwicht. Parsifal, wereldwijs geworden door het lot van Amfortas én Kundry te doorleven, zal beide werelden verenigen en hun onnatuurlijkheid opheffen door de speer en de graal terug samen te brengen. Of Kundry op het einde sterft, maakt niet veel uit. Het punt is dat mannen en vrouwen zich terug hebben gevonden. Een regisseur die Amfortas laat sterven zou, omwille van de symmetrie, ook Kundry moeten laten sterven en tegelijkertijd andere vrouwen in het slottoneel toelaten.

Ongetwijfeld heeft Wagner Parsifal bedoeld als therapie tegen de almacht van de geslachtsdrift, die vele mensen, vandaag wellicht meer dan ooit, uit hun evenwicht haalt. Heeft Wagner daarmee het sexueel misbruik van kinderen in de kerk niet voorspeld? Terecht stelt Haenchen : “Klingsor weet dat de graalridders zullen falen om het kuisheidsdogma van Titurel op te volgen omdat hij de huichelarij en leugen van zo’n dogma als onmenselijk en niet te verwezenlijken doorgrondt”. Calixto Bieito, zelf slachtoffer van sexueel misbruik door een priester, gebruikte het in zijn Parsifal-enscenering in Stuttgart.

Het was toch weer al een tijdje geleden dat we nog zoveel zinvolle dingen hadden horen vertellen over Wagner door een regisseur als toen Romeo Castellucci zijn eerste interviews gaf in De Munt. Speelde hij niet een beetje theater wanneer hij beweerde een innerlijke tabula rasa te hebben doorgevoerd door wel honderd keer naar het werk te hebben geluisterd? Toch kan je niet twijfelen aan de ernst waarmee hij zijn lectuur voorbereidt. Je kan niet twijfelen aan zijn kennis van de iconografie van onze cultuur, die de basis vormt van zijn beeldentheater. Zijn dialectische omgang met Wagner zit fundamenteel juist, is zuiver op de graat en zadelt Wagner niet op met privé-neuroses zoals Warlikowski dat deed in Parijs.

De verwantschap met Wieland Wagner springt meteen in het oog : er is de vrouwvriendelijke behandeling, de centrale rol van de vrouw als moeder, de focus op de genitale symboliek.
De wonderlijke symmetrie van Wieland Wagners concept zou echter geheel ontbreken want Castellucci had besloten om de “syncretische koek” van mythologische, culturele en religieuze elementen uit elkaar te halen en elk bedrijf te reduceren tot één thema: natuur, cultuur, exodus. Ook speer en graal zouden onherkenbaar zijn en dus stelde zich de vraag of een Parsifalproductie waarin de sacrale symboliek ontbreekt meer kon zijn dan een reductie?

I.
Het eerste bedrijf is veruit het zwakste. Wat we te zien krijgen is en hyperrealistische simulatie van een levend woud waarin de graalsgemeenschap zich verschuilt in camouflagepakken. Die houden het midden tussen de combat dresses van militairen en de heidense outfits van sjamanen. De belichting is schaars en slechts af en toe vangen we een glimp op van de vertrouwde personages. Als toeschouwer kunnen we er niet mee in contact treden. Dat is zo vermoeiend dat de fascinatie voor dit kunstig geconstrueerde scènebeeld niet langer dan een kwartier is vol te houden. Het drama raakt gewoon niet geëxposeerd.

De Graal voorstellen als een gemis, als een leegte die de oorzaak is van het verlangen, is op zich geen onzalige gedachte maar hier gaat de Italiaanse regisseur, die zich uitgedaagd voelt door onmogelijke projecten, plat op de buik. Een wit doek met daarop een komma kan het spirituele (zeg maar sacrale) karakter van de graalsonthulling nauwelijks ondersteunen. Tijdens de transformatiescène geraakt het woud opgeleukt met een feërieke projectie. Dat is niet slecht maar toch ruim onvoldoende.

II.
Het tweede bedrijf had van Jan Fabre kunnen zijn. De Latijnse namen van dodelijke giften worden geprojecteerd op een gaasdoek. Vanaf een sokkel overschouwt de tovenaar zijn lusthof : het is een klinische ruimte, die er even gecastreerd uitziet als hijzelf. Als dirigent in frak slaat hij de maat. Deze Klingsor is in het bezit van de diabolische kracht van de muziek maar krijgt daardoor ook een ongewild komisch karakter. Hij lijkt wel een operettefiguur, het zou het nec plus ultra kunnen zijn voor de late Nietzsche. Wagner als gif, Wagner als ratelslang, Wagner als Klingsor, het zijn epitheta die voortdurend in Nietzsches giftige geschriften opduiken. In het machtsspel dat zich ontwikkelt tussen Klingsor, zijn dubbelganger en een stel naakte bondage-meisjes, is de betrokkenheid van de toeschouwer eerder gering. In deze gedegenereerde wereld is elk gevoel koud gesteld. Minutenlang kijken we recht in het geslacht van een jonge vrouw die, de benen symmetrisch gespreid, het lichaam willoos op een sokkel heeft uitgestald.

Als Parsifal de lusthof betreedt is hij gevoileerd als een maagd. Dat levert een erg mooi beeld op. Terwijl de bloemenmeisjes zich uit de naad zingen, onzichtbaar vanuit de loges, bevraagt hij zichzelf in een spiegel. Kundry is geen icoon van de verleidingsindustrie maar lijkt op de zuster van Fernand Khnopff, door de schilder vereeuwigd in één van de mooiste schilderijen die ik ken. Het mystieke centrum van het hele stuk, de kus van Kundry, krijgt de volle aandacht, met ondersteuning van videobeelden die de psychische worsteling van Parsifal aanschouwelijk trachten te maken. Voor mij werkte dat zeer goed. De voorstelling heeft ondertussen een spectaculair crescendo doorgemaakt.

III.
In het derde bedrijf is de kaalslag totaal. Gurnemanz en Kundry hebben genoeg aan een sfeervolle belichting om te bewijzen hoe weinig er nodig is om het derde bedrijf te laten functioneren. Na jarenlange omzwervingen staat Parsifal terug in het Graalsgebied. Castellucci dwingt hem nu in een ruimere humaniserende rol. Zijn queeste wordt nu ook onze queeste. Tegelijk beklemtoont hij zijn en onze eenzaamheid. Het zal een meesterlijke zet blijken. Omdat al het sacrale uit de voorstelling verbannen is, injecteert hij het stuk nu met een dosis eigentijdse spiritualiteit die dicht bij de religieuze ervaring aanschurkt. Religie betekent immers verbondenheid en in wat volgt wordt dat gemeenschapsgevoel bijzonder tastbaar. Het komt aan de kunst toe om de kern van religie te redden, schreef Wagner. En dat is precies wat hier nu gebeurt : een langzaam toegestroomde massa figuranten zet zich vanaf de Karfreitagszauber op een loopband in beweging. Zo lijkt ze minutenlang naar het auditorium toe te lopen. Het is een beeld dat je niet snel vergeet. Het verliest zijn effect alleen omdat het te lang wordt aangehouden en tijdens het muzikale hoogtepunt -de transformatiemuziek- geen extra visuele ondersteuning meer krijgt behalve van een vage sterrenhemel. Hebben technische problemen verhinderd dat de finale pas echt overweldigend zou worden? Met dat beetje meer had het ongelooflijk goed kunnen worden. Wagner en Nietzsche, “bien étonné de se trouver ensemble”, knikten dat het goed was.

Andrew Richards, de blogger onder de tenoren, was de beste man op het toneel. Hij kan ons doen geloven dat we naar een onbezoedelde, schoolse knaap zitten te kijken. Hij beschikt over een mooie emissie, heeft geen power op overschot maar op de beslissende momenten staat hij er. Anna Larsson zal je Waltraud Meier niet doen vergeten. Ze produceert een mooie warme toon maar stoot ook regelmatig tegen haar grenzen. Haar dictie is verre van ideaal en haar nuanceringsvermogen beperkt. Dat laatste is van nog groter belang voor de partij van Gurnemanz en Jan-Hendrik Rootering is één van de saaiste Wagnervertolkers die ik ken. Een echt goede Gurnemanz moet persoonlijkheid te koop hebben en elke syllabe als het ware illumineren met de kracht van zijn rethoriek. Onnodig te vermelden dat uitstekende Gurnemanzen in mijn opinie erg dun gezaaid zijn. De Amfortas van Thomas Johannes Mayer en de Klingsor van Tomas Tomasson waren goed zondermeer.

Hartmut Haenchen demonstreerde nogmaals zijn feilloos tempogevoel, dat hij verder blijft onderbouwen met zijn musicologische studies. Alleen ezels volgen zijn voorbeeld niet. Tenslotte kunnen we daardoor allemaal een klein uurtje vroeger naar huis ! Ook de dynamische verhoudingen waren heel overtuigend.

Visionairen als Romeo Castellucci zijn noodzakelijk in het theater. We moeten hen voorzien van de middelen om hun dromen en hun nachtmerries waar te maken. In die zin was zijn uitnodiging in Brussel een terechte en juiste keuze. Wie geeft hem zijn volgende Wagner-opdracht?

Parsifal in De Munt: een recensie (2)

2011-02-06T22:08:00.008+01:00

De Parsifal van Romeo Castellucci is een grote ontgoocheling geworden. De gehanteerde werkwijze waarbij “alles” overboord wordt gegooid en een enscenering wordt geconcipieerd vanuit 100 keer naar het werk te luisteren, resulteert in een saaie voorstelling doch met een paar leuke plaatjes. Het knip- en plakwerk (vooral knipwerk) tijdens het repetitieproces kon blijkbaar niet opgevangen worden in een consistente visie van de regisseur. Ik voelde al nattigheid vóór de voorstelling: ik kon kop noch staart krijgen aan de teksten in het programmaboek van Castellucci en Di Matteo. En als de dramaturg dan nog iets poneert in de aard van “de eigenlijke gebeurtenissen komen tevoorschijn in de verbeelding van de toeschouwer”, dan gaan er bij mij, sinds Cassiers gelijkaardige woorden sprak over zijn Milanese Walküre, alarmlichtjes knipperen.

De eerste acte begint fascinerend. Je kijkt naar een bos met schitterende lichteffecten en de muziek is sterk (wat heel de voorstelling zo is). Het zijn magische momenten. Gurnemanz en zijn kompanen krijg je amper te zien. Hun aanwezigheid wordt gekenmerkt door wat lichtbundels uit zaklampen. Zoiets blijft niet boeiend; ook niet wanneer het gekruid wordt met een paar mysterieuze beelden zoals een ontdubbeling van Kundry of graalridders in ontbloot bovenlijf. Maar het idee is niet slecht: een graalgemeenschap die zich uit angst onzichtbaar maakt en daarvoor de techniek van camouflage kiest. Tijdens de Verwandlungsmusik van de eerste acte schudden ze een werkelijk prachtig plaatje uit de mouw wanneer het bos transformeert en je even een blik kan werpen in de diepe kosmos (Zum Raum wird hier das Wald?).Wanneer de graalridders opkomen, wordt gesuggereerd dat het kasplantjes zijn waar al duchtig in gesnoeid is. Kasplantjes die overbeschermd zijn en worden gekweekt, geforceerd tot ze klaar zijn om gesnoeid te worden. Je kan dit allemaal wel als een interpretatie zien die misschien nog wat steek houdt, maar tekst en muziek van deze scène hebben een potentieel tot prachtige sacrale momenten, los van christendom of boeddhisme, en dat wordt in dit concept allemaal ter zijde geschoven ten voordele van wat geklungel met schijven. Enkel het zwarte gat dat uit Amfortas braakt - het wereldwaanse omnachte - is relevant, maar krijgt helaas in tweede of derde acte geen tegenhanger of vervolg.

De tweede acte vangt dubieus aan. Een klinisch wit laboratorium waarin mensen letterlijk in allerlei bochten gewrongen worden. In combinatie met de opsomming van giffen en ander dodelijks, moest ik hier wél meteen aan het labo van Dr. Mengele denken – iets wat Castellucci volgens zijn tekst absoluut niet wilde aanreiken. Wanneer de bloemenmeisjes het veld geruimd hebben en Kundry Parsifals voorgeschiedenis uit de doeken doet, staat hij maar wat rond een spiegel te draaien. Waarschijnlijk te interpreteren als het opdoen van zelfkennis. Maar tegelijk heeft Kundry het symbool van kennis, van de twee zijden van kennis, rond haar rechterarm kronkelen en wordt daar niets mee gedaan. Vlak voor de kus wordt het koppel met projectietechnieken ontdubbeld en de filmbeelden tonen Parsifal en Kundry in een heftig liefdesspel. Maar, nog steeds in die beelden, staat Parsifal na afloop op, kijkt nog eens om en wandelt weg. Mij ontgaat de meerwaarde hiervan totaal. Dat is nu eens iets wat je aan de verbeelding van de toeschouwer kan overlaten en dat krijgen we wel op ons bord. Wanneer de verleidingspoging het hoogtepunt nadert, staat Kundry zeer braafjes achter Parsifal, er goed op lettend dat ze hem niet stoort bij het knoopjes losmaken. “Je moet dit interpreteren in een spirituele ruimte waar andere wetten gelden” zo wordt dit verklaard. Fysieke verleiding gebeurt voor mij nog altijd in deze tijdruimte waar Schopenhauers wil zich op zo een moment op zijn sterkst manifesteert. Als je deze scène naar een “spirituele ruimte” brengt, is het in tegenspraak met de tekst en muziek. En voor meer details rond deze overgang verwijzen we naar Tristan und Isolde.

Met de derde acte waren problemen tot een paar uren voor de generale, leert ons de blog van Andrew Richards. De grote finale die Romeo Castellucci voor ogen had, was technisch blijkbaar niet haalbaar. Dat is natuurlijk jammer. Wat ervoor in de plaats komt, is nogal eentonig. Onze verlosser heeft het graalsgebied weten terug te vinden en wordt er verwelkomd door Gurnemanz. Zo een verlosser brengt altijd wel wat fans mee. De eersten verschijnen wanneer hij in het graalsgebied aankomt. Wanneer hij zijn eerste daad stelt – het dopen van Kundry – is de menigte al sterk aangegroeid. Is het omdat de parallellen met het Nieuwe Testament dan te duidelijk zijn, dat we het op de scène niet te zien krijgen? Op weg dan - veel te vroeg - met de hele bende. Jammer dat de “Karfreitagszaubermusik” geen mars is. Hier laat Castellucci het jammer genoeg na om deze transformatiemuziek te paren aan de menigte die zich in beweging zet. De daarna volgende scènes lijken sterk op elkaar. De protagonisten Amfortas, Gurnemanz en andere graalridders zitten midden in de massa volgelingen. Ze wringen zich naar voren of worden opgetild om wat zichtbaar te zijn. Maar wat doen ze daar in hemelsnaam? (Ik vermoed dat men probeerde op twee niveaus te spelen: op het toneel loopt de massa onder aanvoering van Parsifal en op een platform daarboven situeren zich Amfortas en de anderen. Iemand die weet hoe het er had moeten uitzien?). En dat duurt allemaal zo lang. Gelukkig zijn orkest en zangers in topvorm.Uiteindelijk wordt Amfortas genezen en wordt hij met zijn graalgemeenschap opgenomen in de maatschappij (had zeer mooi kunnen zijn met twee niveaus). Zo wordt deze gemeenschap tenminste verlost. Maar de mensheid (waar ineens het publiek ook bijgerekend wordt)? Nee, daar blijkt ook Parsifal te licht voor. En zo geeft Castellucci “Erlösung dem Erlöser” wel weer een nieuwe interpretatie: Parsifal wordt verlaten door z’n fans – verlost van zijn zelfopgelegde missie. Voor hen heeft-ie gefaald. Op naar de volgende… .Helaas is dit allemaal niet in overeenstemming met de muziek waarin je de onthulde graal triomfantelijk hoort stralen.

Wat moeten we besluiten? Niet vertrouwd zijn met de materie van Wagner komt het werk op de scène niet ten goede. Je mag dan al tabula rasa maken, tekst en muziek staan er en je kan ze niet flagrant tegenspreken. Zelf had ik gehoopt op een voorstelling die onderzocht hoe Parsifal in onze tijd nog relevant is. Een voorstelling die antwoorden gaf of toch ten minste een visie uitdrukte. Wat Schlingensief in Bayreuth op het toneel zette, vond ik in de goede richting gaan.

En nog volgende vaststelling: de keuze van de dirigent werd blijkbaar bepaald door de criteria van de regisseursselectie te inverteren (of omgekeerd, je begrijpt het wel). Hoe meer wagnerervaring een dirigent, hoe beter. Haenchen’s wagnerreputatie is onberispelijk. De man corrigeert de wagnerpartituren en maakt weldoordachte keuzes voor de tempi. Zijn CV is indrukwekkend en in de zaal heeft-ie mij nog niet teleurgesteld, integendeel. Niemand zou het in z’n hoofd halen om dit werk aan een nieuweling in het wagneroevre toe te vertrouwen. Waarom dan wel met de regisseur?

Enfin, Castellucci is een reine dwaas die nu even de Graal gezien heeft, maar nog niets heeft begrepen. Voor mij heeft hij, zoals von Eschenbachs Pazival, geen vraag gesteld. Hij kan nu op weg naar z’n Kundry. Ik kijk ondertussen uit naar wat Pierre Audi met het werk in Amsterdam zal aanvangen.

Parsifal in De Munt : een recensie (1)

2011-02-04T11:58:00.000+01:00

Van J. Vereertbrugge ontving ik volgende recensie:

Zondag was ik in de Munt voor de Parsifal van Castellucci, waar ik erg naar uitkeek : de reportages van Cobra, de blog van Andrew Richards, de video's van de repetities : ze hadden me heel erg nieuwsgierig gemaakt.

En mijn huiswerk gemaakt natuurlijk : De DVD van Nagano/Lehnhoff verschillende malen bekeken. (schitterend !)
De nieuwe CD-opname van Gergiev beluisterd.
De concertante uitvoering van Jaap Van Zweden op youtube gezien :( erg genietbaar met een a-typische Klaus Florian Vogt als Parsifal en een Van Zweden die alles geeft en een Gurnemanz die zo vertellend zingt dat je sprakeloos mee volgt)
Als voorbereiding had ik zelfs het boek 'a companion to Wagner's Parsifal' ter hand genomen.
En het libretto gelezen, herlezen en er niet mee klaar zijn ...

En na het bekijken van de productie van Castellucci moet ik zeggen dat er gemengde en verwarde gevoelens naar boven zijn gekomen.
(Het feit dat ik een slechte zitplaats had, waar ik desondanks toch 70 euro voor neertelde, stemde me al niet vrolijk.)

Een aantal beelden en regie-vondsen van Castellucci konden me zeker bekoren en waren soms zelfs ronduit imponerend. Maar klopte het ganse plaatje wel ?
Vooraf had Castellucci gezegd dat hij van nul wilde beginnen, alles vergeten wat hij al wist over het stuk. Ook wist hij van het begin dat hij het stuk in een metafysich niveau wilde plaatsen, vrij van christelijke,religieuze symbolen.

Eerste acte : deze kon me maar matig boeien, omdat er zeker in het begin nauwelijk iets zichtbaar was in het mooie, naturalistische bos. Dit maakte het moeilijker om je met de personages te identificeren. Er waren wel momenten waarbij op een ietwat bevreemdende manier een zekere mate van acteurs-regie gebruikt werd : Bv. het vastbinden van Kundry of de eerste Amfortas-Klage. (trouwens een sterke rolbezetting)
De graal-ceremonie had enkele sterke momenten : een zwarte vlek op de borst (wonde) van Amfortas breidt uit en wordt een soort van groot "zwart gat".
De vibrerende lichtpuntjes op het bos waren erg sprookjes-achtig.
Het zogenaamde hoogtepunt van de graal-ceremonie - hier uitgebeeld met een wit doek waarop een comma stond, belicht met een stralend lich - viel dan weer wat tegen.

De tweede acte wordt algemeen gezien als zeer sterk en voor sommigen nu al een hoogtepunt.
Woorden als "hallucinant" worden gebruikt om de speciale sfeer te beschrijven, die sterk bepaald wordt door het flinterdunne witte doek dat voor de ganse scene hangt, wat samen met een bleke verlichting en een kale ruimte met witte muren voor iets ireeëls en koud zorgt.
De schokkende beelden van Klingsor die in zijn verdorven rijk het vrouwelijke heeft geperverteerd tot een voorwerp wat je kan gebruiken/misbruiken. Dit werd krachtig in beeld gezet in de bondage-scenes, nu al berucht in hun brutaliteit.
In deze acte kan je meer mee in de personages gaan : een sterke Kundry met slang. Een Parsifal, dan weer bijna statisch de blik afgewend.
Een mooie opbouw met als hoogtepunt de ontdubbbeling van deze twee personages op een video tijdens de verleidings-scène en kus.

De derde acte : weer gemengde gevoelens.
De mensen-massa met zijn 170 figuranten was op zich een potentieel knap gebaar. Wanneer ze in beweging komen met de lopende band (die trouwens net iets te veel lawaai maakt) verwacht je veel. De sterrenhemel blaast het tafereel op tot haast kosmische proporties : de mensheid op weg naar waar ? Maar als deze mensenzee na een half uur nog steeds op die band blijft lopen en er nauwelijks iets gebeurd is, dan zakt het toch wat in elkaar. De laatste Amfortas-Klage was weer even een krachtig moment.
Zeker het idyllische van de "Karfreitags-musik" kwam niet goed tot zijn recht : Deze muziek vraagt toch om iets meer.
Ook kon ik niet goed volgen welk lot Kundry nu juist beschoren was. (Altijd een interessante vraag, ;-)

De voorstelling eindigt niet echt in een apotheose of oplossing, maar in een sombere confrontatie met 's mens eenzame conditie. Op zich kan dit tellen, maar het staat dit niet ver van Wagners bedoelingen ?

Geen klachten over de muzikale prestaties van orkest, zangers, koor.

Grote vragen blijven echter :

* waar was de "compassion", het "mittleid" wat Parsifal ontwikkelt in zijn weg naag zelf-ontdekking ? Dit is toch een van de hoofd-thema's van deze grootse opera en in de wat kille regie van Castellucci kwam dit te weinig aan bod voor mij.

* Wat bleef er over van de boodschap dat een gemeenschap (in verval) vernieuwt wordt door de komst van de reine dwaas. (De oplossing die Lehnhoff op het einde van zijn Parsifal geeft, bevredigt me veel meer)
Bij Castellucci een eerder deprimerende boodschap, erg geabstraheerd. In de media wordt zijn kijk "humanistisch" genoemd, maar ze mist voor mij een fundamentele warmte.
Het glorieuze, transcendente van Wagners slotmuziek valt toch wel in een bad van kilte, hoor.

Mijn verwachting van deze opera - mijn hart en ziel te herbronnen/vullen met deze straffe muziek en theater - werd zeker niet helemaal ingelost. Toch vindt iemand als Johan Thielemans dit blijkbaar de max ?

Romeo Castellucci over Parsifal in De Munt

2011-02-03T11:29:00.007+01:00

Johan Thielemans had een gesprek met Romeo Castellucci in De Munt. Heeft Romeo hem eindelijk over zijn koudwatervrees geholpen ten aanzien van het tweede bedrijf ? Aan iedereen die het horen wil vertelt Johan al jaren dat alle vrouwen in het tweede bedrijf de zaal zouden moeten verlaten. Geen wonder dus dat hij de vraag stelt: "Parsifal refuse la sexualité. Ca ne vous gêne pas?"

Gesprek met Johan Thielemans

Overigens vind ik het gek dat in geen enkel interview de vraag wordt gesteld wat "Erlöser dem Erlöser" voor hem betekent.

ONLINE PERSCOMMENTAREN :

Le Soir
La Libre
La Libre
Neue Zürcher Zeitung
Les Inrocks

Afscheid van Jean-Pierre Rondas

2011-01-30T15:48:00.020+01:00

De inkt van Tom Lanoye’s interview in De Morgen was nog niet goed droog of er stond reeds een protestactie op stapel in de KVS, die warme haven waar cultureel links zich al vele jaren lijkt thuis te voelen. “Niet in onze naam”, zo stonden de deelnemers hun morele superioriteit uit te roepen. En “Solidariteit maakt een cultuur groot”, was die andere grote slogan. Als dat zo is, dan heeft de Franstalige cultuur in België de afgelopen 180 jaar wel een bijzonder slecht figuur geslagen, denk je dan. Maar zoals we weten: voor Amadezen is geen enkele hersenkronkel te gek. Dit was immers een apolitieke bijeenkomst, toch ?

Alain Platel is als choreograaf één van onze grootste talenten. Nooit zal ik één van zijn voorstellingen missen. Hij mag gerust zijn, dat zal zo blijven. Maar in de KVS stond hij te citeren uit Rob Riemens boekje “De eeuwige terugkeer van het fascisme” : “Het enige tegengif voor de bacterie die fascisme heet, is het oppikken van waarden zoals, liefde, vriendschap en solidariteit”. Dat zal wel niemand tegenspreken maar waarom richt hij zijn pijlen op Vlaanderen als hij die woorden uitspreekt?

Dichter Stefan Hertmans was ook van de partij. Enkele dagen voordien had hij op Klara al beschreven hoe hij vond dat zich in Vlaanderen stilaan een pre-fascistisch klimaat aan het installeren is : “Ik voel mij vooral machteloos wanneer ik kijk naar de reacties van La Flandre Profonde, om het zo maar eens te zeggen, op alle websites van alle media: van De Morgen, van De Standaard, van Zita, Telenet, noem maar op... het is allemaal hatelijk. Van zodra iemand probeert te nuanceren... "ja die idioten van Walen zullen weer dat..." Het is zo racistisch geworden. En blijkbaar is dat algemeen aanvaard, dat men dat doet, dat men zo infantiel egocentrisch redeneert. Dat wordt voor stoerheid versleten. Ik vind dat heel zorgwekkend. (...) Het is ook fundamentalistisch. Het is totalitair. Je ziet het ook: ze verdragen geen reacties, ze verdragen geen compromissen, ze verdragen geen antwoord. Het moet om hun eigen kleine zinnetje gaan. Dat is geen politiek, dat is barbarij voor mij.”

En zie, daar verschijnt het onuitroeibare “argumentum ad nazeum” weer in al zijn glorie. Breng uw tegenstander in verband met nazi-Duitsland en je slaat 2 vliegen in één klap: de discussie valt in een zwart gat en je komt eruit als moreel superieur. Het is een beproefde tactiek die wij zeer goed herkennen omdat ze altijd weer opnieuw wordt uitgespeeld door linkse tegenstanders van Wagner.

Heeft Stephan Hertmans een punt? Is er in het gespannen communautaire klimaat sprake van verzuring tussen Noord en Zuid? Vanzelfsprekend. Hoe kan het ook anders. De vraag is :wie is daarvan de schuld? Naar mijn gevoel is dat Franstalig België en nog geen klein beetje. Immers, met welk recht meent de Franstalige gemeenschap de laatste fase van de Vlaamse emancipatie te mogen afblokken? Nee, zegt links, het is allemaal de fout van die naargeestige, vendelzwaaiende Vlaams-nationalisten! Dankzij links schiet Vlaanderen zich in de voet. Bravo!

Ik moet toch niet telkens in herinnering brengen dat het België van 1830 een constructie was, opgezet door Franstaligen voor Franstaligen? Ik moet er toch niet aan herinneren dat Vlaanderen al zijn verworvenheden heeft moeten afdwingen, al bijna 200 jaar lang? Hoeveel Vlamingen weten dat het 100 jaar heeft geduurd voor dat de Vlaming onderwijs kon genieten in zijn eigen taal? Honderd jaar alsjeblieft! Politiek Vlaanderen heeft vandaag slechts één agendapunt : het wegwerken van een democratisch deficit. Welke Vlaming kan daar nu tegen zijn?

Vlaams-nationalisme heeft meerdere gezichten. Heeft links misschien nog nooit gehoord van de Gravensteengroep ?
Zijn dat die culturele navelstaarders die met hun infantiele egocentrische redeneringen een pre-fascistisch klimaat scheppen in Vlaanderen?

Beste Stefan, als je Vlaams-nationalisme gelijkschakelt met het rapalje dat je wel eens aantreft in de rangen van het Vlaams Belang, dan ben je net zo ongenuanceerd bezig als diegenen die je zegt te bestrijden. Geen goed woord, wat mij betreft, voor ongenuanceerde haatmail die je vindt op forums e.d. maar denk je soms dat alle Amadezen mentaal zijn uitgerust met de gave van het nuanceren ? Overigens meen ik mij te herinneren dat het opperhoofd van de N-VA met de regelmaat van een klok in de Franstalige pers beledigd wordt, tot in de editorialen van Le Soir toe. Niet bepaald bevorderlijk voor een afbouw van de verzuring tussen Noord en Zuid, dunkt mij.

De inzet van de politiek die de Gravensteengroep voorstaat is klaar en duidelijk: 1. de eerbiediging van de culturele en politieke eigenheid van de Vlaamse Gemeenschap; 2. een wettelijk afgebakend Vlaams territorium zoals van eender welk ander land in de wereld; en 3. als middel daartoe, een staatshervorming die de structuren van deze staat confederaal maakt. Dit is een helder democratisch perspectief. Blijft men het negeren, dan zal op termijn niet alleen BHV, maar de hele staat gesplitst worden.

Dat je zulk uitgangspunten als Vlaming niet ernstig in overweging zou kunnen nemen, dat is iets waar mijn verstand niet bij kan.

Eén van de auteurs van die Gravensteenmanifesten is Jean-Pierre Rondas. Tijdens de begindagen van het Vlaams Wagner Genootschap, anno 1997, leerde hij ons denkers kennen als Roger Scruton, Bernard Williams, Rüdiger Safranski . Later sloeg hij ons met verbazing door zijn verhelderende blik op de communautaire uitputtingsslag. Een legertje academici waaronder historici, juristen, economen liet hij in “Rondas” opdraven om het Vlaamse project te duiden. Aan het einde van elke uitzending was ik telkens meer Vlaams-nationalist als ervoor. Zoals ik vroeger al eens heb gezegd: ik kan geen onrechtvaardigheid verdragen. Twee weken geleden nam hij afscheid van het programma dat 30 jaar zijn naam had gedragen.

In De Morgen ("De Morgen onthult wat anderen willen verbergen!") werd dat gefêteerd met een interview . Hieruit licht ik de volgende passages:

“Ook in de cultuurwereld bestaat een pseudoprogressieve eenheidsmening. Tom Lanoye vorig weekend in De Morgen, de kunstenaars die zich in de KVS verzetten tegen de regeringsonderhandelingen… ik noem dat Noord-Belgen. België is voor hen een soort ideële, apoltieke, van harmonie doordesemde gemeenschap. De neutrale ruis over de betoging om een regering te eisen is toch pure apolitiek? Er wordt gemanifesteerd tegen de lengte van de onderhandelingen. De indruk wordt gewekt dat de politici ofwel te dom zijn om die consensus te vinden ofwel te halsstarrig en nog liever de welvaart van de mensen moedwillig bedreigen. ‘Ze kunnen het niet’. Wel, ik stel voor dat die manifestanten eens proberen hun zo vanzelfsprekende harmonievoorstellen voor te leggen op de onderhandelingstafel. Ik vrees dat ze hun naïeve hoop op een snelle wedergeboorte van het Nieuwe België snel zullen verliezen.”

“De consensusdemocratie is bijna een morele imperatief geworden : je moet overeenkomen. Op een zeldzame uitzondering na werkt politiek zo niet. Politiek is meningsverschil, compromissen zijn een dekmantel voor een machtsstrijd die hoe dan ook in de een of de andere richting is gekanteld. Helemaal te gek voor woorden vind ik dat het uitgerekend Amadezen zoals Dirk Tuypens zijn die nu vanaf het podium van de KVS tot harmonie oproepen. Niks tegen Amadezen – ze runnen hier de beste boekhandel van de stad- maar inzake harmonieus samenleven zijn zij nu eenmaal niet de meest geloofwaardige woordvoerders. En al die belgicistische liberalen lopen daar blind achteraan. Denken die nog voor zichzelf, vraag je je af. Dan krijg je Mathias De Clercq of Dirk Verhofstadt met een discours dat zogezegd antinationalistisch is, maar feitelijk het PVDA-standpunt vertolkt.”

“Bart de Wever is in zijn hoofd klaar om een compromis te sluiten. Zijn verduidelijkingsnota was daar toch een mooi bewijs van. Dat was niet het NVA-programma dat hij daar oplijstte. Maar als je dan door de tegenpartij ronduit gekleineerd wordt, begrijp ik dat je even aan de kant gaat staan. Dat is het gevolg van de eigenaardige dwangsituatie van een schijndemocratie. Alle Vlaamse partijen hebben de Vlaamse resoluties getekend, en bevestigd in de Octopusnota, waar iedereen het min of meer over eens is. Je krijgt dat maar niet verkocht aan de andere kant. Ze hoeven zich daar ook niks van aan te trekken omdat de democratie hier is uitgeschakeld.”

“Zullen we een federale kieskring instellen om het democratisch deficit weg te werken? Subiet, wat mij betreft! Maar dan wel een échte en geen getrukeerde, waar de zetels al op voorhand verdeeld zijn. Dan zouden wij kunnen zeggen: we kennen geen Vlamingen, Walen en Brusselaars meer, we kennen alleen Belgen. Goed plan, maar dan moet de grendelgrondwet wegvallen. Dan zijn we altijd en overal Belgen, die bij meerderheid beslissen. Bestaat de meerderheid uit Vlamingen? Jammer dan. Dat is de kwestie natuurlijk: die grendels en alarmbellen zijn niet uitgevonden uit vrees voor een Franstalige secessie , maar uit vrees voor de demografie en voor de democratie die voortvloeit uit de demografie.”

“De principes die een federale staat gezond zouden kunnen maken, als er maar aan gehoorzaamd werd, uit rechtvaardigheid, kun je aan de Franstaligen niet verkopen. Voor mij gaat het om wederzijdsheid, transparantie en loyauteit. Wederzijdsheid betekent dat je niet aan een ander vraagt wat je zelf niet wil toegeven. Willen de Franstaligen faciliteiten voor de Vlamingen die in Waals-Brabant wonen? Ik dacht het niet. Als je zoiets nog maar zegt ben je al een separatist.”

“De laatste jaren heb ik ervoor gekozen om een staatshervorming in Vlaamse zin ter sprake te brengen. Je kunt toch geen burger zijn van dit land, in de media werken en zoiets belangrijks als de omvorming van een land doodzwijgen? Het was toch wel godgeklaagd dat ik de eerste was om Bart Maddens, Theo Peeters en –horresco referens- Matthias Storme te interviewen op de radio. Anders was dat niet gebeurd. Ik heb op mijn eentje het evenwicht op de hele VRT willen herstellen. C’est tout”

Zo hoort u het eens van een ander. Merci, Jean-Pierre. We zullen je missen…

Tom Lanoye en de volksverlakkerij van links

2011-01-18T12:25:00.011+01:00

De beschadigingsoperatie van N-VA door progressief links begint zo langzamerhand op volle toeren te draaien. Afgelopen zaterdag gaf De Morgen een forum van 2 pagina’s aan Tom Lanoye, paus van de linkse kerk, om het opperhoofd van de N-VA genadeloos af te branden. “Quo usque tandem abutere, Bart De Wever, patientia nostra” , door De Morgen vrij vertaald als: “ Hoe lang nog, Bart De Wever gaat ge met onz’ kloten rammelen?”

Alsof de lopende onderhandelingen niet met twee worden gevoerd. Want van de tegenpartij is hier helemaal geen sprake. De zwarte piet is voor N-VA en alléén voor N-VA, terwijl de tegenpartij, die Vlaanderen zijn autonomie niet gunt, al 4 jaar lang elk akkoord blokkeert.

Laten we een kat een kat noemen. Aan de sociale zekerheid mag niet worden geraakt, zegt Franstalig België. Want dan is het uit met de solidariteit, een kernbegrip onder socialisten. Maar al minstens 190 jaar verwart Franstalig België het begrip solidariteit met eenrichtingsverkeer. Toen Wallonië zijn industriële hoogtepunt beleefde heeft het arme Vlaanderen geen cent te zien gekregen. Integendeel, altijd hebben de Vlamingen de rekening betaald in het federale België. Het is goed om dat te weten en wie daaraan twijfelt heeft de studie van prof. Juul Hannes niet gelezen. Enkele weken terug rekende Knack voor dat de transferts van Vlaanderen naar Wallonië 5.7 miljard euro bedragen (ik citeer uit het hoofd). Als Vlaanderen vandaag op zijn strepen staat dan is dat dus allerminst een illigitieme verzuchting. En ik heb het dan nog niet eens over de feitelijke onbestuurbaarheid van het federale België waar het 2 jaar duurt vooraleer men een akkoord bereikt over de kleur van nummerplaten. Hoe je het ook bekijkt, naast een taalkloof zijn er grondige ideologische verschillen tussen Noord en Zuid. Je moet dus al een volksverlakker van het zuiverste water zijn om tegen de volstrekt legitieme logica van N-VA te willen ingaan!

Ik ben Vlaamsnationalist omdat ik geen onrechtvaardigheid kan verdragen. Tom Lanoye zeker ook niet. Het lot van de arme Zuidafrikaan laat hem niet onberoerd maar het lijden van het eigen volk zal hem worst wezen.

Bijzonder irritant is de volgende passage in het interview. Lanoye: “Ik ben blij met de vertaling van Sprakeloos, al was het maar omdat de zogezegd niet in onze cultuur geïnteresseerde Waalse pers er grote interviews voor uittrekt en ik dus daar ook eens mijn gedacht zal kunnen zeggen over de Nieuw-Vlaamse Elite.Vlamingen betekenen namelijk wel iets in de Franstalige wereld: de toneelstukken van Guy Cassiers hebben niet alleen in Avignon en Brussel, maar in heel Frankrijk gespeeld. Met Franse boventitels, gespeeld in het Nederlands. Toch zie je daar nooit eens flaminganten op de eerste rij zitten te glunderen.”

Wat een onzin! Als Vlaamsnationalist ervaar ik dat als een persoonlijke belediging want ik zit wél op de eerste rij te glunderen.

Lanoye refereert hier naar de “Triptiek van de Macht” dat de rechtstreekse aanleiding was voor Stéphane Lissner om Guy Cassiers te boeken als regisseur van De Ring in de Scala. Is de paranoia van Lanoye zo groot dat hij in elke Vlaamsnationalist nog steeds een culturele Neanderthaler vermoedt? Blijkbaar is het heimwee van de linkerzijde nog altijd bijzonder groot naar de tijd toen elk Vlaamsnationalisme gemakshalve gelijkgesteld kon worden met het autisme van de Vlaams Blokker, dat specimen van de menselijke soort dat, uitgerust met hersenen ter grootte van een erwt en het kunstgevoel van een kleuter, nogal gemakkelijk aan de schandpaal kon worden genageld. Veruit de meeste Belgen die in de kunstwereld iets te betekenen hebben in het buitenland zijn Vlaming. Zijn wij daar trots op? Nou, reken maar ! Alleen Tom Lanoye weet het niet !

Lanoye suggereert verder dat door het op zichzelf terugplooien van Vlaanderen een culturele verarming zal ontstaan. Precies het tegenoverstelde is waar. Een koppel dat zich zich in een (v)echtscheidingssituatie bevindt kan de weg naar mekaar pas terugvinden als de scheiding een feit is en de praktische zaken geregeld zijn. Eerst onze autonomie, pas dan is de weg vrij voor een cultureel akkoord tussen Noord en Zuid.

Van één ding kan je zeker zijn : Lanoye zal met zulke praatjes in Wallonië een warm onthaal krijgen, net zoals elke nestbevuilende Vlaming welkom is in het Zuiden. Snapt hij niet dat de aandacht die hij krijgt in Le Soir een politiek manoeuver is?

Lanoye mocht dat gisterenavond nog eens komen uitleggen in “Reyers Laat” tegenover Siegfried Bracke maar maakte geen al te beste beurt. Hij liet ook weten dat hij werkt aan een theatertekst over Jeanne d’Arc voor het Festival van Avignon, die daar in het Nederlands te horen zal zijn met Franse boventitels. Mijnheer Lanoye, beste Tom, doe alsjeblieft zo verder en verdedig Vlaanderen en zijn taal op de internationale podia met het onmiskenbare talent waarover u beschikt want daarin toont u zich allerminst een volksverlakker maar laat de politiek over aan diegenen die daar het talent voor hebben.

Jean-Pierre Rondas, die zondag voor het laatst zijn programma Rondas afserveerde had zaterdag een interview met De Wever. Dat interview werd nergens aangekondigd op Klara en is daar ook nergens terug te vinden. Als Klara dat interview doodzwijgt en Tom Lanoye zich laat misbruiken door de Franstalige pers dan hoef ik mij ook niet te generen om dat interview hier op deze blog te plaatsen :

Bart De Wever in gesprek met Jean-Pierre Rondas

Doe mij een plezier, luister ernaar en trek dan uw conclusies voor het geval dat u morgen weer in het kieshokje staat.

Eén van de niet-latijnse citaten van Bart De Wever luidt als volgt: “Gelukkig is de linkerzijde gespecialiseerd in het onbedoeld opwekken van sympathie voor wie ze viseren”. Quod erat demonstrandum.

De zwarte magie van Wagner

2011-01-13T16:29:00.002+01:00

Over het beeldentheater van Romeo Castellucci schreef Johan Thielemans ooit: "De beelden stralen een sterke emotionele kracht uit, zodat de toeschouwer, ook al begrijpt hij ze niet, toch diep geraakt wordt." Het theater van Castellucci zou je kunnen vergelijken met de films van David Lynch. En net zoals Lynch staat Castellucci niet te springen om zijn verwarrende beelden te ‘verklaren’ want dan valt het mysterie weg, vindt hij. Het irrationele wordt dan leeggezogen door de rationaliteit.

Niettemin werd hij bereid gevonden om zijn aanstaande Parsifalproductie in Brussel in De Morgen als volgt toe te lichten :

“In Parsifal gaat het om een man die totaal onbewust is van zijn lotsbestemming maar die de kracht heeft van de onschuld. Door die onbewustheid kan hij een opening maken in een gesloten, zieke, ingeslapen gemeenschap, die niet meer kan overgaan tot de daad. Daardoor ontstaat een ongelooflijke dynamiek van transformatie, niet alleen van Parsifal zelf maar van alles rondom hem. De paradox is dat alles wordt getransformeerd door de onthechting. De doorbraak is een niet-handeling, Parsifal doet in de loop van het stuk door zijn onthechting afstand van zijn oorspronkelijke zuiverheid. Dat is een bevlekking a contrario.”

“Ik ga in Parsifal niet de geschiedenis van Duitsland en van het racisme en het antisemitisme vertellen, dat is mij te stereotiep. Parsifal is veel rijker, er zijn veel diepere niveau’s in het stuk. Parsifal kan een gesloten gemeenschap openbreken en tot mensheid maken. Dat is volgens mij het belangrijkste wat daar nu over te vertellen valt. Het gaat er niet om een bepaalde groep te redden; de verlossing is voor iedereen of voor niemand. In onze tijd kun je je niet meer zelf redden.”

“Parsifal wordt vaak voorgesteld als de tweede Christus, de wederkomst die in de theologie parousie wordt genoemd. Maar daar heeft het volgens mij niets mee te maken. In mijn enscenering zul je geen enkel christelijk teken zien: geen graal, geen speer. De graal is voor mij een spanning, een leegte, de vorm van een gemis. Maar dat gemis is wel wat de mensheid samenhoudt. De opening die wordt gemaakt is die naar de oversteek; de transformatie houdt in dat je altijd beschikbaar bent voor die openheid. In die zin wordt het individu belangrijker dan de gemeenschap. Maar ik geef toe: het is een werk dat op zeer vele en ook gevaarlijke manieren geïnterpreteerd is geweest; en ja, er was een nazi-interpretatie. Maar die veelduidigheid is ook de rijkdom ervan.”

“Ik moet de traditie vergeten en helemaal openstaan. Ik moet proberen te begrijpen welke de energielijnen zijn in het stuk. Een voorbeeld: het bloed in deze opera is niet het bloed van Christus of dat van het ras maar dat van de vrouw, het menstruatiebloed. Van daaruit ben ik de vrouw, of juister het vrouwelijk geslacht, gaan beschouwen als een centrale kracht in het stuk. Dat geslacht staat zowel voor aantrekking als voor afstoting. Tegenover de vermeende zuiverheid is het de onzuiverheid, de bevlekking, het vergif dat medicijn wordt. Amfortas heeft zich bevlekt met Kundry; je kan dus zeggen dat het bloed dat uit hem vloeit, het bloed is van kundry, dat neerkomt op Amfortas en de homoseksuele – of moet ik zeggen vrouwvijandige- gemeenschap van de graalridders. Dat seksuele – let wel: niet erotische maar genitale!- aspect is fundamenteel. Het vrouwelijke geslacht is hier niet dat van de minnares maar dat van de moeder, van de geboorte, gezien als een poort.”

“In Bayreuth zie je de mensen met gesloten ogen zitten om die goddelijke muziek op te zuigen. Die aantrekkingskracht maakt een persoonlijke keuze – en dus een vrije, kritische instelling- van de toehoorder nagenoeg onmogelijk. Ik heb dat in mijn voorstelling in een beeld gevat: een albinoslang. Zij is een teken voor de muziek en het vergif dat erin vervat is : de slang uit het paradijs, tegelijk bekoring en betovering, hypnose zelfs. De muziek van Wagner is zwarte magie; haar schoonheid is duivels.”

Volg het repetitieproces op de blog van Andrew Richards

Wim Wenders wordt regisseur van De Ring in Bayreuth 2013

2011-01-06T00:01:00.004+01:00

Van Werner Herzog wisten we het al maar wie had gedacht dat er in de Duitse filmmaker Wim Wenders ("Paris Texas", "Der Himmel über Berlin", "Der Amerikanische Freund") ook een Wagneriaan verscholen zat? Volgens Der Tagesspiegel zou de Ring van 2013 nu aan hem zijn toegewezen. Gelukkig is men niet in het absurde scenario gestapt van 4 verschillende regisseurs, zoals het gerucht al een hele tijd de ronde deed. Voor Wenders zou dit zijn allereerste operaregie zijn. Wer weisst wie das wird?

Lezingen rond Parsifal in Brussel

2011-01-04T11:28:00.004+01:00

In de marge van de nieuwe Parsifalproductie in De Munt worden in Brussel volgende lezingen gepland (jammergenoeg verspreid over 5 dagen) :

1. Ontmoeting met regisseur Romeo Castellucci op vrijdag 28 januari om 18u30 in De Grote Foyer van De Munt. Toegangsprijs: 5 euro. Reservatie: 070/23.39.39

2. Een duik in de muziek van Parsifal met dirigent Hartmut Haenchen op vrijdag 18 februari om 18u30 in De Grote Foyer van De Munt. Toegangsprijs: 5 euro. Reservatie: 070/23.39.39

3. Een gesprek met Nike Wagner op donderdag 10 februari om 18u30 in de Grote Foyer van De Munt. In het Duits met simultaanvertaling naar het Nederlands en het Frans. Toegangsprijs: 6 euro. Reservatie:
070/23.39.39

4. Een gesprek met de Franse filosoof Alain Badiou op 7 februari om 20u00 in de Grote Zaal van De Munt. In het Frans. Toegangsprijs: 6 euro. Reservatie: 070/23.39.39

5. Een gesprek van Bernard Huyvaert met huisdramaturg Reinder Pols over Schopenhauer, Nietzsche, christendom, boeddhisme op 29 januari om 14u00. In het Nederlands. Toegangsprijs: 5 euro.(een organisatie van De Vrienden van de Munt)

Parsifal in België: Zeg nooit dingen die je eerder nooit zei

2010-12-31T13:53:00.004+01:00

Over het Orwelliaanse wereldbeeld van Annemie Turtelboom.

“Het gaat om het detecteren van lonely wolves, jongeren die volledig in hun eentje via internet een “knip- en plakideologie” voor zichzelf samenstellen.” Zo omschrijft Annemie Turtelboom (VLD), minister van binnenlandse lopende zaken, haar nieuw mobilisatieplan tegen “radicalisering en polarisering”, speciaal bij de veelvuldig op het internet surfende jeugd.

Op advies van criminologen Paul Ponsaers en Brice De Ruyver moeten scholen en verenigingen actief ingeschakeld worden in de neiging van jongeren om “zich af te zonderen” en zomaar op hun eentje te gaan grasduinen in de wereld van ideeën en levensbeschouwingen. Vroeg of laat komen ze bij Bin Laden terecht, zo leert ons professor Brice De Ruyver, voormalig veiligheidsadviseur van Guy Verhofstadt. Dus kunnen we dat schuinmarcheren maar beter proactief tegengaan en de kudde bijeenhouden.

Lees de complete column

Afscheid van 2010

2010-12-30T16:52:00.002+01:00

Met slechts 80 voorstellingen & concerten waarvan ik bijna een kwart niet heb kunnen zien was 2010 voor mij een eerder karig jaar in de concertzaal en in het theater. Volgende hoogtepunten konden mij evenwel bekoren (in chronologische volgorde) :

* Simone Lamsma met het Vioolconcerto van Benjamin Britten in Brugge. Een ontdekking!
* Louis Sclavis Quartet met “Lost on the way” in De Vooruit in Gent.
* Jan Fabre & Dirk Roofthooft met “De Dienaar van de Schoonheid” in Antwerpen
* Richard Siegal & Alberto Posadas met “Glossopoeia” op Ars Musica in Brugge.
* Abdel Rahman El Bacha met een Chopin/Schumannprogramma in Brugge
* Ivan Fischer & het Budapest Festival Orchestra met Pärt/Bartok/Mozart in Brugge
* Sidi Larbi Cherkaoui & Maria Pagés met “Dunas” in Brugge
* Abdel Rahmann El Bacha met een Ravelprogramma in Brugge
* Sasha Waltz met “Impromptus” tijdens December Dance in Brugge
* Zimmermann & de Perrot met “Öper Öpis” tijdens December Dance in Brugge

ERGERLIJKSTE voorstellingen van 2010:
* Josse De Pauw met “Over de Bergen” in Brugge. Pretentie gekoppeld aan slechte muziek. Is er een slechtere combinatie denkbaar?
* Raimund Hoghe met Swan Lake in Brugge. Het dilettantisme van een gehandicapte verheven tot kunst!
* De aan filmbeelden gekoppelde jazzconcerten van Michiel Braam, Dave Douglas in De Singel. Laat deze trend zo rap mogelijk verdwijnen a.u.b.!
*De Filharmonie met Kadish van Bernstein in Brugge. Grootsprakerige muziek aangevuld met de egotrip van een holocaustoverlevende. Pijnlijk!

Le Nozze di Figaro in Cinema Zuid

2010-12-30T16:06:00.001+01:00

David McVicar verplaatst de handeling naar het postrevolutionaire Frankrijk anno 1830 en substitueert de aristocratie voor de nieuwe burgerij. Het klassebewustzijn is er niet minder om, de dienstboden alom tegenwoordig. Vervolgens zoomt McVicar in op de sexuele obsessies van zijn personages. Allen kampen zij met opspelende hormonen en McVicar zou zichzelf niet zijn mocht hij dat niet tonen op een zeer expliciete, fysieke wijze. Als acteursregisseur pur sang laat hij de mythische Giorgio Strehler kilometers achter zich. Deze chaotische komedie verloopt met een zelden geziene logica en helderheid.
De charismatische Erwin Schrott toont ons één van de mooiste Figaro's uit de geschiedenis. Finley, Persson en Röschmann, gepokt en gemazeld in het Mozartvak, leveren betrouwbare, doorleefde rolinterpretaties af. Rinat Shaham verrast als Cherubino. Antonio Pappano rondt af met een onberispelijke lezing.

Het Vlaams Wagner Genootschap zal deze productie vertonen in Cinema Zuid op 05 maart 2011.

Magda Francot : Wachtend op Lohengrin

2010-12-30T14:14:00.002+01:00

Eén van onze trouwe bezoeksters van "Opera op het Witte Doek" is Magda Francot, een kunstenares die zich door operathema's laat inspireren.
Bezoek de virtuele galerij op haar website : Magda Francot

De speech van Daniel Barenboim

2010-12-14T19:54:00.002+01:00

Johan Verbruggen stuurde mij volgend bericht per email :

Laat me beginnen met een citaat uit Thomas Manns “Richard Wagner und der ‘Ring des Nibelungen’, gepubliceerd in 1937...

...Der ungeheuere, man kann sagen: planetarische Erfolg, den dann dennoch die bürgerliche Welt, die internationale Bourgeoisie dieser Kunst dank gewisser sinnlicher, nervöser und intellektueller Reize, die sie ihr bot, bereitete, ist ein tragi-komisches Paradox und darf nicht vergessen machen, dass sie einem ganz anderen Publikum zugedacht ist und sozial-sittlich weit hinauszielt über alle kapitalistisch-bürgerliche Ordnung in eine von Machtwahn und Geldherrschaft befreite, auf Gerechtigkeit und Liebe gegründete, brüderliche Menschenwelt...

Daniël Barenboims speech was een schot in de roos. Je hebt overschot van gelijk als je de strukturele en financiële misstanden in de culturele sektor aankaart. Ik ben het volledig met je eens als je het intellektueel masochisme van het Scala-premièrepubliek hekelt. Maar het is wat kort door de bocht om Barenboims woorden zo lichtzinnig opzij te schuiven. Hier is diepgaand tragisch besef aan het woord....

Sinds de jaren tachtig (Thatcher, Reagan, Bush sr.) is een neoliberale ideologie in opmars die dreigt alle sociale en culturele verworvenheden van de laatste vijftig jaar in naam van economische efficiëntie en winstmaximalisatie uit te roeien. Alle initiatieven van overheidswege worden resoluut verketterd in naam van het ‘vrije’ ondernemerschap en haar verworvenheden, en moeten zo snel mogelijk afgebouwd worden. Exorcisme van het zuiverste soort, want deze privatiseringswaanzin wordt resoluut bedreven als ware het een duivelsuitdrijving. De eerste slachtoffers hiervan zijn.... politieke democratie en vrije democratische cultuurbeleving.

Daniel Barenboims speech was een vlijmscherpe sneer tegen een establishment van nieuwe rijken en politieke potentaten dat denkt dat beschavingspeil te meten is naar de prijs die men ervoor betaalt. Het is een scherpe aanval tegen alle Berlusconi’s, Sarkozy’s, Poetins, Camerons, e.a.... die met hun politiek zowel het culturele als ook het politieke leven in hun landen in gevaar brengen. Kerels waarover Wagners kunst zeer duidelijk is: deze zelfverklaarde Wotans moeten terug naar het volk en het volk geven waar het recht op heeft: democratische culturele participatie (Berlusconi ???) en democratische toegang tot hoger onderwijs (Cameron !!!).

Dit is de echte betekenis van Barenboims eenvoudige woorden. Echt.... Wagneriaanser kan het niet !!!

Johan Verbruggen

Die Walküre in de Bourla : Part II

2010-12-10T10:15:00.002+01:00

Van René Hooyberghs ontving ik volgende Walküre-recensie naar aanleiding van de vertoning in de Bourla.

Het is al wel de avond na Sinterklaas, maar toch klopt ons hart nog vol blijde verwachting: de Belgen zijn in Milaan geland, en spelen er de uitwedstrijd van hun leven. Omgeven door warme geliefden schurken we ons in de vuurrode loges van de Bourla die wel naadloos lijkt aan te sluiten op het interieur van de Scala, waarin het in glanzende en perfect passende smoking en duizelingwekkend décolleté gehulde thuispubliek zich naar de première van Cassiers’ Walküre heeft gewaagd.

Scheidsrechter Barenboim heft, alvorens de wedstrijd op gang te fluiten, nog een vermanende vinger naar Il Presidente en de zijnen: Italië staat op de rand van de culturele afgrond, net als de rest van Europa trouwens, en Barenboim leest daarom nog even een stukje uit het reglement voor. Artikel 9 van de Italiaanse grondwet nogal, dat stipuleert dat de Italiaanse Staat garant staat voor het welzijn van het Italiaanse cultuurpatrimonium, waaronder uiteraard opera, en dat dit alles in gevaar wordt gebracht door de bezuinigingen veroorzaakt door het wilde gespeculeer van vuige bankiers en hun trawanten, daarbij enigszins uit het oog verliezend wie de privé-sponsors van de Scala allemaal zijn, en waarom. Maar toch: het weze maar eens gezegd, ook Italië heeft last van een schouwvliegenplaag. Daarop volgt een daverende nationale hymne, als groet aan heel Italië en wie het liefheeft, en avanti la musica, de Walküren en de Belgen rukken op.

Dag Eén van de Ring des Nibelungen breekt aan. Een vreemde, gekwetste, ongewapende zwerver klopt en zoekt beschutting bij een onherbergzame burcht. Hij heeft geluk: hij wordt gevonden door de vrouw des huizes, en een merkwaardige dialoog ontvouwt zich, waarin die twee elkaar van ‘ergens’ menen te herkennen, zonder precies te weten van hoe en waar, zoals dat bij iedere gewone sterveling wel eens gebeurt. Maar tegelijk ontstaat een gevoel van wederzijdse liefde-op-het-eerste-gezicht, en als de situatie eindelijk duidelijk wordt, en zij blijken tweelingen te zijn, verbonden door éénzelfde lot, is tevens een onweerstaanbare fysieke aantrekkingskracht ontstaan die tot verstrekkende gevolgen zal leiden. Al die verwarring komt tot stand door die Babelse naamverwarringen waaraan godenkinderen lijden. De twee komen tot de ontdekking dat zij niet minder dan de tweeling Siegmund en Sieglinde zijn, uit overspel ontstaan, want hun vader Wotan was niet van de braafste. Ze waren elkaar, in de aanloop naar Dag Eén, in Das Rheingold, kwijtgespeeld. En nu ontdekken ze elkaar, als volwassenen, opnieuw. Sieglinde is als kind geschaakt door en gehuwd met de criminele Hunding, en in diens woning is Siegmund dus terechtgekomen.
Hunding duikt op, bemoeit zich met de twee, biedt Siegmund onderdak aan voor één nacht, en zal het dan in een duel met hem opnemen. Siegmund moet maar zien dat hij aan wapens raakt. Ha, maar daar is wat op te vinden: vader Wotan heeft (tijdens Das Rheingold) in zijn goddelijke voorzienigheid een zwaard achtergelaten in de stam van een es, wie dat er weer uit kan trekken is een held en onoverwinnelijk. Siegmund slaagt in die proef en bemachtigt Nothung, het fameuze zwaard. Inmiddels slaapt Hunding als een os, want Sieglinde heeft wat in zijn nachtdrankje gemengd.
De weemoedige Siegmund en de bevallige Sieglinde gaan er ’s nachts vandoor, Sieglinde heeft genoeg van haar struikrover en wil wel eens wat goddelijk comfort en warme liefde.

In het tweede bedrijf krijgen we een flashback over de ontstaansgeschiedenis van die tweeling: een echtelijke ruzie van het godenpaar Fricka en Wotan, die er niet om liegt. Fricka scheldt Wotan de huid vol, verwijt hem zijn voortdurende echtelijke ontrouw, en nu Fricka van op haar goddelijke hoogte ook nog dat incestueuze gestoei tussen Wotan’s onwettige tweeling moet aanschouwen is voor haar de maat vol. Wotan moet er maar een einde aan zien te breien, en zijn belofte over het onoverwinnelijke zwaard Nothung ongedaan maken, zodat niet de schurk Hunding maar wel de nobele bastaard Siegmund het onderspit in hun duel zal moeten delven. Met gebogen hoofd neemt Wotan al die beschuldigingen in ontvangst, tjonge tjonge, zo’n god is toch ook maar een loser als het er op aan komt. In de loop der tijden heeft Wotan ook nog een reeks maagden, de Walküren, verwekt, en één van hen, Brünnhilde, krijgt de ondankbare taak woordbreker voor haar vader te gaan spelen, zij moet zorgen dat aan die incest een einde komt.
Die arme Brünnhilde kan dat niet over haar hart krijgen, zoveel romantiek is zelfs voor een Walküre teveel. Zij kiest partij voor de twee zondaars, zodat Wotan zelf zich met de zaak moet gaan bemoeien, en dit keer zijn belofte aan Fricka houdt: hij breekt de betovering van het zwaard Nothung, en Siegmund kan op weg naar de eeuwige jachtvelden.

Brünnhilde neemt haar halfzuster Sieglinde mee naar het Walhalla, waar haar zusters aan de grote schoonmaak bezig zijn: ze slepen gesneuvelde helden aan dat het een lieve lust is, onder het wellicht goedkeurend oog van stiefmoeder Fricka. En ja, natuurlijk is Sieglinde zwanger van haar avontuurtje met Siegmund, en Brünnhilde heeft al een naam voor de kleine: Siegfried. Die zal kunnen beschikken over de aan elkaar gesmede brokstukken van Nothung, als hij eenmaal geboren zal zijn, maar dat is een verhaaltje voor een andere keer. Wotan, nog steeds machteloos onder de woede van zijn verbolgen echtgenote Fricka, roept nu de ongehoorzame Brünnhilde op het matje, en de straf is niet min. Hoe Brünnhilde ook smeekt en onderhandelt, haar straf blijft zwaar: ze zal, weliswaar beschermd door een ring van vuur, slapen tot ze door een mens wordt gewekt, en met die mens zal ze moeten trouwen. Een mens! Lager kan je als godendochter niet vallen, al zal die mens niet van de minste moeten zijn, want enkel een ware held zal zich door het vuur rond Brünnhilde’s slaapplaats wagen.

Maar Wagnerianen weten dit allemaal natuurlijk allang, en beter dan ik, en doorgronden de mysteries van de Nibelungen tijdens nachtenlange discussies. De prangende vraag op deze post-Sinterklaasavond in de Bourla was dan ook niet: hoe loopt dat verhaaltje hier af, of zelfs niet wat betekent het allemaal, maar hoe brengen Cassiers en zijn kornuiten het hier af? Laat ons dus daar eindelijk maar eens over beginnen.

Vanzelfsprekend kan een bioscoopscherm geen podium vervangen, hoewel dat in de Bourla van podiumformaat was. En vanzelfsprekend kan een geluidsinstallatie nooit een levende uitvoering vervangen, hoe puik ze ook moge zijn (al stoort in de Bourla het gezoem van de ventilators in de apparatuur de omzittenden enorm, vooral tijdens de stille passages). En vanzelfsprekend is de beleving van de toeschouwer tijdens een filmvoorstelling afstandelijker dan tijdens een persoonlijke, directe confrontatie met slagen en falen. Laat ons dat dus allemaal even buiten beschouwing laten. Als we ons op de enscenering concentreren faalt de verfilmde versie ook: slechts zelden is een volledig beeld van het podium te zien, meestal wordt in close-up op personages of details gefocust, zodat het overzicht vaak zoek is.

Maar al die inleidende prietpraat dient toch maar om uiteindelijk te zeggen dat ik een puike, zuivere, Walküre heb gezien, met weinig (soms te weinig, daarover later) franjes, weinig vergezochte technische hoogstandjes, maar wèl met prachtige invulling van beeldmateriaal waarmee Cassiers en zijn medewerkers de toeschouwers van Rubens (de machtige beelden bij de Walkürenrit) naar Caravaggio (de naakte arm van de slapende Brünnhilde in de slotscène) hebben gevoerd. De donkere kostuums van Tim van Steenbergen pasten perfect in het levende, animale decor, de combinatie van video en belichting was meesterlijk. In werkelijkheid, in de zaal, moet het geheel nog veel indrukwekkender zijn geweest. De Belgen hebben het, op verplaatsing, uitstekend gedaan. Merkwaardig genoeg is Cassiers’ inbreng tijdens twee cruciale momenten erg, mijns inziens té bescheiden: als Wotan het zwaard Nothung impotent maakt gebeurt dat haast terloops, wie niet op dat kruispuntmoment is voorbereid mist het bijna. En de ring van vuur die Brünnhilde tegen onwaardige belagers moet beschermen komt bijna als zo’n plastic luchtertje uit de jaren zestig naar beneden, de Scala zal indrukwekkender mogelijkheden te bieden hebben.

En de anderen? Barenboim leidt het orkest van de Scala in een langzaam tempo, zelfs tijdens de Walkürenrit, die door de nadruk op de ritmesectie iets van een rollend marstempo meekrijgt, zijn introductie van het tweede bedrijf klonk Beethoveniaans en zijn Italiaans meer dan behoorlijk.

Simon O’Neill is een trouwe Siegmund, in het tweede bedrijf erg vermoeid leek ons, maar dat kan ook de interpretatie van Cassiers zijn geweest. John Tomlinson is een goeie, nijdige Hunding zonder meer. Maar Vitalij Kowaljow! Een Oekraïense Wotan van jewelste, een snerende bovenlip à la Elvis, een moeiteloze bas van roestvrij staal. Wat een présence, Jezus, wat een wanhopige, verslagen god.

Waltraud Meier is een tere, lieve Sieglinde, feilloos. Nina Stimme een zachte, lieve, smekende Brünnhilde, even feilloos. Maar Fricka! Ekaterina Gubanova: Fricka is een Russische van vuur en vlam, een Weib waar je niet bij een viskraam wil mee staan ruzie maken over wie er eerst aan de beurt was, laat staan op overspel betrapt worden. Frightening! De “dialoog” tussen Wotan en Fricka, tussen Kowaljow en Gubanova zal iedere kandidaat schuinsmarcheerder wel twee keer laten nadenken.

Een opera-avond van hoog gehalte, en laat het spontane applaus dat voor de clan Cassiers in de Bourla opsteeg dan maar chauvinistisch heten, van dat sausje krijgen we toch al te weinig opgediend.

René, 8 december 2010.

Duitse pers reageert erg smalend op Die Walküre van Guy Cassiers

2010-12-09T23:30:00.010+01:00

Waltraud Meiers kritiek aan het adres van Guy Cassiers aan de vooravond van de Milanese première van Die Walküre wordt over de gehele lijn bekrachtigd in de Duitse pers. Cassiers wordt een haast onbestaande acteursregie verweten. De FAZ durft zelfs te stellen: “Bleibt zu hoffen, dass die Berliner Premiere der mit der Staatsoper Unter den Linden koproduzierten Aufführung am 17. April des kommenden Jahres ein anderes Niveau erreicht.” Slechts over één ding is iedereen het eens: de prestatie vzan Nina Stemme als Brünnhilde.

Neue Zürcher Zeitung : Dekoration statt Theater"
Klassik Info : Projektionen und sonst nicht viel
Basler Zeitung : Arme Tänzer im Regievakuum
Wiener Zeitung : Eine überaus enttäuschende Saisoneröffnung
Die Presse : Swache Mailänder Walküre

Terwijl studenten voor de deuren van de Scala betoogden tegen de besparingen in het onderwijs hield maestro Barenboim een erg flauw en ongepast pleidooi ter verdediging van de cultuur in Italië, dat hij merkwaardig genoeg “nostro paese” noemde. Daar wordt ik toch wel een klein beetje ongemakkelijk van. Wat heeft maestro Barenboim al voor de cultuur gedaan behalve een dikke vette pree opstrijken? Moet dit pleidooi nu gelden als vrijgeleide voor verder slecht management aan de Italiaanse operahuizen? Het is slecht management dat de Italiaanse operahuizen aan de rand van het bankroet heeft gebracht en nu zou de Italiaanse belastingbetaler worden opgevorderd om de kat terug bij de melk te zetten? De besparingen van Sandro Bondi beogen geen afbraak van het culturele leven maar een responsabilisering van de sector. Ik zie niet in wat daar mis mee is. Precies om dezelfde reden trachten wij Vlamingen vandaag een nieuwe financieringswet te bekomen van de Franstaligen.

Als zo’n kinderachtig pleidooi dan nog onthaald wordt op stormachtig applaus van vermogende lieden die tot 2400 euro hebben neergeteld voor een ticketje, dan is er toch sprake van een pervers mechanisme? Want wat hebben deze lieden al bijgedragen aan de cultuur?
Sopraan Katia Ricciarelli vertelde onlangs in het Italiaanse Panorama Magazine : "Rich people are cheapasses. They never give money to the arts, they park their Ferraris in front of the opera house then ask you for free seats. They never honor their responsibility to be patrons of the arts."

En haar oplossing voor de aangekondigde besparingen? Gooi alle lamzakken buiten!
"We need to accept the budget costs. Workers need to be guaranteed, but so much money is wasted pointlessly. Very high fees are paid to old singers who don't have it anymore, who lack any real motivation to be on stage. Don't make me name names, but I remember this singer, in Vienna: as soon as he had a significant break, he ran over to the casino. Still wearing his costume."

Zet de kat bij de melk en er zal spoedig geen melk meer zijn.

Der Fliegende Holländer op Nederland 2

2010-12-08T20:07:00.001+01:00

Zondag 12 december is Der Fliegende Holländer te zien op nederland 2 van 13u00 tot 16u00 in een productie van DNO. Regie voert Martin Kusej. Harmut Haenchen dirigeert. Met Juha Uusitalo en Catherine Naglestad.

De wereld zien als fictie: Die Walküre in Milaan

2010-12-08T19:48:00.003+01:00

Miracolo a Milano ? Bruno Van Mieghem stuurde mij volgende recensie van de première van "Die Walküre" naar aanleiding van de live-transmissie uit Milaan.

Vorig jaar was ik de Rheingold gaan zien in Utopolis Mechelen, dit jaar koos ik voor de top drie opera van Wagner een ietwat knussere plek, een meer intieme belevenis van misschien wel het meest intieme werk van de grootmeester. Ik spreek over de Bourla in Antwerpen, de bakermat van het toneelhuis, wat ook te horen was aan het applaus in de zaal van de Bourla toen Cassiers, na afloop, op het toneel verscheen in Milaan.
Enig chauvinisme is hier wel degelijk op zijn plaats want de voorstelling van de Walküre was een topprestatie, een platwals waar je door verpletterd zodanig in ontroering achterblijft en daardoor een eigen wereld begint te creëren, je eigen cocon iets wat Cassiers ook verwoordde, zelfs Barenboim, een notoir Wagneriaan, verwoordde zijn immense drijfveer dat Wagner voor hem betekent als een wereld op zich. Tijdens de pauzes zegde hij letterlijk dat zelfs de vijanden van Wagner hem een genie vinden maar zijn wereld die hij creëert te agressief, te verstorend vinden en hun balans overhoop haalt. Daar daarentegen doe ik het persoonlijk voor, ik hou van dat gevoel en treed in Cassiers en Barenboim’s voetsporen.
Dus de Bourla, een klein intiem theater waar alles in het werk was gesteld om ons de sfeer van de Scala op onze schoot te brengen en ons te laten weg wegmijmeren.
Op mijn eerste rij, op het tweede balkon, voelde ik mij een beetje Ludwig want het theater vertoonde nog verscheidene lege zetels wat de intimiteit maar alleen ten goede kwam. Een soort privilege om er te kunnen vertoeven.
De openingsspeech van Barenboim, in perfect Italiaans, was een steek onder water aan het adres van Berlusconi. Barenboim is trouwens niet verlegen er uitgesproken meningen op na te houden.
De stormaanloop naar het toneelbeeld begon zijn werk te doen? De klank was uitzonderlijk zuiver, perfect gebalanceerd met de grandioze stemmen zoals we nadien konden vaststellen. Nog een opmerkelijk feit, de zuiverheid van het beeld op het scherm, het dient gezegd.
Alles speelt zich af buiten een soort felverlichte kamer die bepaalde beelden van binnengaande protagonisten als een vergrootglas weerspiegelden.Een beekje, stilstaand water, de essenboom en drie protagonisten zorgden voor een vurig oneindig mooi muzikaal ondersteunt betoog. De Hunding van Tomlinson was van het juiste kaliber eigenwijs overheersend en de Siegmund van O’Neill accuraat beklijvend, de Sieglinde van Meier fenomenaal jong en vurig zonder aan overacting te doen, een rechtschapen vrouw op zoek naar een nieuw hogerstaand en liefdevol leven. Op een bepaald moment, tijdens een indringende repliek verjongde ze letterlijk 30 jaar, wat een talentvol overweldigend meesterschap. De 16 Wagner vrouwenrollen hebben haar nog absoluut niet aangetast, ze zingt en verbeeldt haar lievelingsrol precies voor de eerste keer. Haar vurige mimiek, ter ondersteuning van de loodzware poging door Siegmund het zwaard uit de boom te trekken, deed je opveren van emotie.
Met de Winterstormen vertelling tapte O’Neill uit een ander stemgebruik vaatje, oneindig ingetogen die prachtige liefdesverklaring.
Kortom ik geef eerlijk toe dat de tranen overvloedig langs mijn wangen rolden zo indringend deze eerste akte. Ik onderstreep nu al de prachtige kledij ontworpen door Van Steenbergen. Hier lichtte hij maar een tip van de sluier, de tweede en derde akte waren een lust voor het oog.
De tweede akte was van een gelijkaardig allooi, de Wotan van Kowaljow was best te pruimen, een heel apart timbre en vooral uit volle borst indrukwekkend, iets minder in zijn lichte stemgeluid, daar kan hij nog verbeteren maar zijn monoloog was van een heel ingetogen gefrustreerd en getormenteerd gehalte. De Fricka van Gubanova, prachtig uitgedost, was een zeer mooie indringende op haar strepen staande uitvoering.
De donkere achtergrond, waar men een horde paarden verbeeldde en de lichtregie verhoogden nog het effect dat een nu opvallend fenomenale orkestklank naar een nog hoger niveau tilde. Wat een klankoverweldiging, 6 harpen, ik heb ze geteld en gans het orkest wordt regelmatig door Barenboim tijdens het applaus bekommerd ondersteunt en driftig aangemoedigd. Terloops vermelden dat bij zijn opendoek gans het orkest warm applaudisseerde.
De Akte was weerom voorbij gevlogen. Nog een zeer speciale vermelding voor de Brünnhilde van Stemme, op dezelfde avond zo’n twee grote madammen op je bord geserveerd krijgen, wat een privilege!
De derde akte, bij nadere beschouwing was een iets mindere ervaring maar opgepast nog absoluut van een hoog gehalte. Ik kom even terug op de dood van Siegmund waar Cassiers de stervende O’Neill laat afscheid nemen van Sieglinde, Brünnhilde sleurt haar letterlijk uit zijn armen en in een vruchteloze poging, waarin hij ze uiteindelijk dient los te laten, krijgt hij zijn uiteindelijke doodsteek. Het is de eerste maal dat ik zo’n interpretatie mag verwelkomen.
De derde akte dus,waar veel videotechniek van steigerende paarden de bijzonder goede Walküren in hun krijgslust ondersteunen, prachtig gekleed tot Brünnhilde te voorschijn komt in een prachtige stijlvolle witte avondjurk. Zij heeft dus al haar Walküren outfit afgelegd met het besef dat ze geen godin meer zal zijn, het is een soort vooruitblik. Tijdens de afscheidsscène verdwijnt ze trouwens achter het toneel en vervangt haar kleed door een donker exemplaar, het juiste inzicht, misschien van maagdelijk naar puur menselijk, het juiste inzicht dus ontsnapt me. Er springt mij nog een mooie uitbeelding te binnen als Sieglinde van Brünnhilde de twee stukken zwaard krijgt en hoe Sieglinde deze als een pasgeboren kind in haar armen draagt.
Het afscheid zelf is aarzelend, Wotan en zijn dochter hebben het moeilijk zich te hervinden maar uiteindelijk gebeurt het toch tijdens het laatste muzikale intermezzo. Voor de eindscène hield ik mijn hart vast, want ik had er al een voorstukje van gezien. Uiteindelijk was wat de door het “vuur” uit de grond opgestegen Brünnhilde, beschenen door een reeks zonnelampen, mede door het licht en klankspel toch geen doorn in het oog maar een mooie afsluiter van niet alleen, een prachtig werk maar een ongelooflijk gewaardeerde uitbeelding. Vlaanderen mag fier zijn op zijn uitgezonden vertegenwoordigers. Nog de Nederlandse ondertiteling vermelden, het daverend applaus en een veelvoud aan open doekjes. De kou, op weg naar huis kon ons niet meer deren, in ons klopte een gloeiend hart door een diversiteit aan grandioze gevoelstremelo’s.

Bruno Van Mieghem

Die Walküre in Milaan

2010-12-04T11:09:00.006+01:00

De in Wagnerzaken zeer geroutineerde Waltraud Meier is een mondig sopraantje. Zo stapte ze onlangs nog uit een productie in Zürich omdat ze het niet eens was met Bernard Haitink. In de Corriere della Sera beschuldigt ze Guy Cassiers ervan enkel geïnteresseerd te zijn in het visuele aspect van de voorstelling en de zangers verder aan hun lot overlaat. Dat kan ik niet anders interpreteren als een pertinente opmerking die blijk geeft van echt engagement. Daarmee legt ze onomwonden de zwakke plek bloot van Guy Cassiers als operaregisseur. Want was dat niet precies het manco van Das Rheingold? Met andere woorden : als volgende week de voorstelling van Die Walküre op het vlak van acteursregie toch nog enigszins zal meevallen dan zal het dankzij het talent en de eigen inbreng van de acteurs zijn. Dat is ook wat kan verwacht worden want in tegenstelling tot Das Rheingold heeft Cassiers nu het geluk om met enkele doorwinterde Wagneracteurs te mogen werken als Tomlinson, Meier, Stemme.

Laatste videoberichten bij het Toneelhuis :Videoblog Toneelhuis

Had u gedacht dat er voor de première van 7 december nog kaarten zouden over zijn? Als je naar de prijzen kijkt begrijp je het: 600 euro voor de goedkoopste, 2400 euro voor de duurste. Ja, ik heb dit ook 3 x moeten herlezen om het te geloven.

Hebzucht in de opera : Part 4

2010-12-02T20:46:00.002+01:00

Die Abendzeitung publiceerde onlangs een voorzichtige schatting van het salaris van de best betaalde ambtenaar van München : de heer Christian Thielemann. Als muziekdirecteur van de Münchner Philharmoniker zou hij zich jaarlijks 800.000 euro laten betalen en dat terwijl het hier niet eens om een full-time job gaat want Thielemann gasteert ook nog bij de Wiener Philharmoniker en vindt, zoals u weet, ook nog de tijd om zijn zomers op te leuken in Bayreuth. Ter vergelijking: de burgemeester van München verdient 154.000 euro.

Wat ik mij dan altijd afvraag is hoe zo'n duurbetaalde maestro zich voelt telkens als hij een Wozzeck moet dirigeren of een ander werk dat de condition humaine even schrijnend voor het voetlicht brengt? Hoe hypocriet ben je dan op zo'n moment, wetende dat de gebraden kippen je zo maar in de mond vliegen met het geld van de belastingbetaler?

En wat te denken van de nuchtere vaststelling dat de componist op wiens scheppend oeuvre de maestro zijn reputatie heeft gebouwd zo goed als nooit één frank overhield aan alle concerten die hij noodgedwongen moest houden om wat bij te klussen? En Wagner was minstens zo'n goede dirigent als Thielemann.

Als er, zoals we vandaag kunnen vaststellen, niets meer van betekenis wordt gecreëerd binnen de kunstvorm opera en er alleen wordt geprofiteerd van het zweet van scheppende kunstenaars uit het verleden dan weet ik één ding heel zeker: dat het einde van opera als kunstvorm in zicht is.

Tim Van Steenbergen ontwerpt voor Die Walküre

2010-11-19T22:31:00.001+01:00

Waarom Wagner een vegetariër was

2010-11-18T10:31:00.005+01:00

Ook dit jaar waren de protesten tegen de barbarij op het islamitische offerfeest miniem.

Milieubewustzijn en dierenwelzijn: het blijft iets oneigenlijk en marginaal in ons dagdagelijks universum. Interesseert het de doorsnee Vlaming niet dat een dier afziet? Toch wel, we hebben huisdieren, troetelbeesten, de hond mag nog eerder op de sofa dan oma, en vele oudjes sparen zich het eten uit de mond om de poes met Sheba-blikjes te verwennen. Er is anderzijds natuurlijk wel het algemene slachthuizennegationisme: we willen niet weten waar die kippenbout op ons bord vandaan komt. En wie het wel al gezien heeft, maakt veel kans om zich tot het vegetarisme te bekeren. Walgelijke praktijken, kalveren in kisten, legkippen die leven op de ruimte van een A4-velletje. De sensibilisering rond dierenwelzijn, als universele empathie en respect voor het leven, komt in elk geval niet op gang. En daarvoor mogen, vreemd genoeg, de Vlaamse Groenen met de vinger gewezen worden: in het huidige politieke landschap worden zij gepercipieerd als wereldvreemde Al Gore-adepten die voortdurend met het kijvend vingertje klaar staan, terwijl ze zelf meestal uit een sociaal-geprivilegieerde omgeving komen. Echte bobo’s dus. Dat straalt negatief af op het ecologisch bewustwordingsproces (“klimaatverandering? Larie!”) en dus ook op de daaraan verwante thema’s zoals dierenwelzijn. Ik spreek met opzet niet over dierenrechten, want rechten worden aan mensen toegekend. Je leert kinderen om spinnen niét dood te trappen, niet omdat die beesten “rechten” hebben, maar gewoonweg omdat dieren ook pijn voelen, en er zoiets is als een verbondenheid bestaat met alle levende wezens, buiten de utilitaire horizon van de vleeseter. Dat inzicht hebben we o.m. te danken aan de Engelse filosoof Jeremy Bentham (1748-1832).

In het essay “Kreeft op zijn Japanees”, geschreven na een etentje bij de Japanner waar ze levende kreeften middendoor sneden en op een gloeiende plaat gooiden terwijl de beesten nog minuten lang kronkelden, tot groot plezier van de gasten, heb ik dat gebrek aan fundamenteel mede-lijden vastgesteld en antropologisch omkaderd. De vleeseter wil macht demonstreren en zijn heerschappij over de natuur ritueel bezegelen. Terwijl tal van grote sportlui nauwelijks vlees eten, fysiek hebben we het niet nodig. Maar goed, de Groene beweging, en zeker de partijpolitieke fractie ervan, is veeleer spelbreker dan katalysator geweest in dat bewustwordingsproces. Het Agalev van Pater Versteylen, ontstaan in de laten jaren ’70 van vorige eeuw, was nog een echte activistische formatie met een Christelijk-fundamentalistische inspiratie. Maar onder impuls van Mieke Vogels en Jos Geysels werd die spirituele dimensie afgedempt. De partij werd een strak geleide machine die weinig tendensrecht, laat staan dissidentie, gedoogde. De sympathiek-alternatieve, enigszins anarchistische anti-establishmentkantjes werden er afgevijld. Voor ideologische zijsprongen naar meer enthousiasmerende verhalen rond levenskwaliteit, gezondheid, onthaasting, harmonie met de natuur, collectief identiteitsbesef, was geen plaats meer: allemaal te veel buik en onderbuik.

“De sensibilisering rond dierenwelzijn, als universele empathie en respect voor het leven, komt in elk geval niet op gang. En daarvoor mogen we de Vlaamse Groenen met de vinger wijzen…”

Vooral Jos Geysels was en is een extreme ideeënagent, op het Stalinistische af. Hij is de bedenker van het cordon sanitaire, waarmee het politieke establishment zich van een lastige outsider probeerde te ontdoen,- een aanfluiting van elk elementair democratisch fatsoen. Hij was ook jarenland voorzitter van boek.be, organisator van de Antwerpse Boekenbeurs waar bepaalde uitgeverijen van rechtse signatuur nog altijd geweerd worden. Binnen het toenmalige Agalev was Geysels een fervent tegenstander van de zgn. basisdemocratie, veegde het cumulverbod aan zijn laars, en duwde hij er een strakke, verticale partijhiërarchie door. Opgeruimd staat netjes.

Geysels is de belichaming van een kil, bureaucratisch ecologisme dat zich vooral op de bovenbouw toelegt, de wetgeving, de regels, en niet op het Volksempfinden, zeg maar het gevoel van de dame met haar 19 katten. De partij hield zich voor de rest strikt aan de normen van de modieus-linkse political correctness, verdedigde bovendien een neo-Belgicistisch discours, kreeg het etiket van regelnevenpartij, en miste zo de Vlaamse grondstroom compleet. Groen! Is vandaag, met zijn schamele 7%, een echte establishmentpartij.

It ’s monotheism, you stupid

Het is dan ook niet te verwonderen dat de relatie tussen politiek-groen en Gaia (Global Action in the Interest of Animals) op zijn zachtst gezegd nogal dubbelzinnig is. De Groenen lusten filosoof Michel Vandenbosch niet. Zijn visie is veel te radicaal en anti-establishment. Enkele jaren geleden kreeg hij een pak rammel van veehandelaars op de markt van Anderlecht, terwijl rijkswachters er lachend stonden op te kijken. De NMBS en de Brusselse Metro weigeren zijn (betaalde) affichecampagnes rond de productie van foie gras, omdat de beelden te choquerend zijn: het politieke establishment en de marketeers willen geen onrust rond dierenleed, zeker niet met Kerstmis.

Evenmin is hij voor het klassieke links-progressieve gat te vangen, het paarse gezemel dat we zo beu waren: in tegenstelling tot de Groenen zit er in zijn missie wél een buikgevoel. De naam van zijn organisatie verwijst namelijk ook naar de Griekse oermoeder Gaia, de aardegodin die eigenlijk veel ouder is dan de klassiek-Griekse mythologie, en die vrijwel in alle culturen onder allerlei benamingen voorkomt. Isis is het Egyptische equivalent. Vóór Mohammed in Mekka toesloeg was ze trouwens ook aanwezig om en rond de Ka’ba, en gedenatureerd en ontsexualiseerd komt ze zelfs terug in de Christelijke Maria-figuur. Zij is de vergoddelijking van alle empathische en natuurreligieuze waarden die we vandaag seculier vermommen als mensen- of dierenrechten.

In de jaren ’60 van vorige eeuw introduceerde ene James Lovelock (en niet Lovecock, zoals hij door zijn critici spottend wordt genoemd) zelfs de Gaia-hypothese, een wetenschappelijk model dat de wisselwerking tussen alle elementen in de biosfeer en de aarde zelf als één groot vitaal-zelfregelend gebeuren beschouwt. In dat perspectief is de mens één deeltje van dat groot lichaam, dat vandaag de dag evenwel de neiging heeft om zich cancerogeen te gedragen, gericht op de vernietiging van het weefsel. We moeten dus terug landen, aarde worden. In wezen is deze Gaia-revival schatplichtig aan filosofen zoals Friedrich Nietzsche, wiens Zarathustra eveneens de ultieme bestemming van de mens in organische relatie met de aarde en het hier-en-nu zag (“Bleibt der Erde treu!”). Voor Lovelock, door de Flower Power beïnvloed, liep het eerder op een madeliefjesdans uit (Daisyworld),- een overigens correcte theorie die vaststelt dat lichtgekleurde madeliefjes vooral in de zomer voorkomen om meer zonnelicht en warmte terug te kaatsen, en de donkergekleurde in voor- en najaar om meer licht vast te houden. Zo zouden zij helpen om de atmosferische temperatuur te stabiliseren en de aarde tegen opwarming te behoeden: alles werkt met alles samen in één grote keten van het behoud. Immanente rechtvaardigheid, om het met André Léonard te zeggen…

“De Moslimexecutieve, die meer en meer de allures krijgt van een parallel overheidsorganisme, levert ook de slagers… die alleen maar enkele koranverzen hoeven van buiten te kennen. Er wordt dus nogal wat op los gekerfd door deze dilletanten.”

Dit aards-sacrale karakter van het ecologisme is voor de groenen een taboe, want de aarde ruikt voor hen naar stront, carnaval, en het fascisme, en het zou maar eens de monotheïstische gevoeligheden van de geïnstitutionaliseerde godsdiensten (jodendom, christendom én islam) kunnen verstoren. Bovendien is Gaia in wezen een conservatief concept, gericht op behoud, evenwicht en zelfregulering, niet op expansie en maakbaarheid. Ook over dat monotheïsme in onze geïnstitutionaliseerd-bureaucratische brave new world heb ik al grote bomen opgezet. In wezen gaat het terug op de oertiran Mozes, die met de veelgoderij en de natuurreligie korte metten maakte, omdat het zijn politieke beheersingsstrategie in de weg stond. Vandaar de stenen tafelen, de oervorm van het politiek-correcte denken. Het brein van Jos Geysels is monotheïstisch, vertikaal en exclusief. Mozaïsch zelfs. Het “offert” dingen en mensen op aan de Goede Zaak, het elimineert, verdringt, purifieert. Het ideologiseert en transcendeert, op zo’n manier dat de essentie van het leven zelf verloren gaat. In mijn ogen is het zelf een soort fascisme (men spreekt dan van “eco-fascisme”) al zal Jos daar niet mee akkoord gaan.

Het mag ons dus niet verwonderen dat groen-links geen kik gaf n.a.v. het jaarlijkse Offerfeest van de moslims, gisteren, 16 november: het multiculturele dogma is blijkbaar belangrijker dan het protest tegen deze barbarij. Het gaat er nochtans bloederig aan toe. De keel van het onverdoofde schaap wordt overgesneden, waarna men het spartelende dier laat leegbloeden op de grond. De Moslimexecutieve, die meer en meer de allures krijgt van een parallel overheidsorganisme (dat in een later stadium ook de sharia mag toepassen?) levert ook de slagers… die alleen maar enkele koranverzen hoeven van buiten te kennen. Er wordt dus nogal wat op los gekerfd door deze dilletanten.

Het is integendeel de erfvijand van Groen, het Vlaams Belang, dat actie voert tegen de onverdoofde slachtingen, maar dan wel alleen als het over moslims gaat, want de barbarij bestaat ook in onze “Christelijke” slachthuizen. Ook de zgn. rechterzijde, waar zelfs de anti-abortus-beweging nog actief is in naam van het “respect voor het leven”, deelt in de onverschilligheid als het over andere levende wezens gaat. Terwijl nu juist dat heidens naturalisme, met een lichte matriarchale toets, gefundenes Fressen zou kunnen zijn voor een partij die zich rechts-conservatief opstelt.

Moeten we nu in sneltempo tempels oprichten voor Gaia of Isis? Neen, natuurlijk niet. Wel laat de ontkerstening van het Avondland een lacune, en hebben we nood aan nieuwe vormen van spiritualiteit en zingeving. Anders staan we binnen de kortste keren zelf schapen te kelen in naam van Allah. Er is beslist zelfs een electorale markt voor een groen-rechtse gelukspartij, gefocust op levenskwaliteit, natuurlijk evenwicht en spiritualiteit, maar men gaat er achteloos aan voorbij. In Nederland bestaat er wel een Partij voor de Dieren (PvdD) onder leiding van de schone Marianne Louise Thieme, maar zo’n one-issue-partij doet geen recht aan de veel bredere Gaia-onderstroom. Een groot deel van de afkeer tegen politici, techneuten, overgesubsidieerde cultuur, bureaucratie, commerce, etc valt nochtans in die bedding: een zoektocht naar zuiverheid en autenticiteit, het helende, een rechtzetting van wat krom is, terug naar “the real thing”. Geert Wilders zit er iets dichter op, en wil dierenwelzijn in de grondwet opnemen, maar zijn roep naar meer autowegen en de opheffing van het rookverbod in de horeca is dan weer wansmakelijk.

Gaia blijft dus politiek dakloos en maatschappelijk eenzaam, en Vandenbosch krijgt alleen maar muilperen op zijn toch al scheve smoel. Misschien moet hij wat harder worden, militanter, semi-illegaal, meer Greenpeace. Daar ligt, ben ik zeker van, de toekomst van het nieuwe burgerverzet. Een Gaea met de deegrol dus, een Dulle Griet misschien zelfs. Daar hebben we zelfs meteen een oer-Vlaams ikoon, een vrouw met meer ballen dan Neleke op de schoorsteen.

Voor Wagner was deze vrouw, als wereld-verlossend element, das Ewig Weibliche, bijna een obsessie. Niet voor niets stierf hij in Venetië, werkend aan een essay, getiteld, "Das Weibliche in der Kultur."

Johan Sanctorum

www.visionair-belgie.be

Die Walküre in Milaan : eerste videobericht

2010-11-12T02:10:00.003+01:00

Opera op het Witte Doek : Elektra in Cinema Zuid

2010-11-11T12:13:00.007+01:00

Bij Opus Arte verscheen zopas een dvd/blu ray van Elektra uit Baden-Baden, opgenomen in januari van dit jaar in het kader van de Winterfestspiele. Net zoals bij "Der Rosenkavalier" vorig jaar had men in Baden-Baden het uitstekende idee om de ondertussen reeds 13-jaar oude productie van Herbert Wernicke uit München opnieuw in te studeren. Vanzelfsprekend werd ook dit keer de muzikale leiding in handen gegeven van Strauss-specialist Christian Thielemann...

Het is alsof twee dramaturgen wedijveren voor het spannendste resultaat : Herbert Wernicke op de scène en Christian Thielemann in de orkestbak. Thielemann brengt de grandioze moderniteit van Strauss' lyrisch-broeierige en explosieve partituur haarscherp naar de oppervlakte. Wernicke concentreert zich op de naakte essentie, zweert bij de kleuren zwart en bloedrood en huldigt het maxime : "Nichts passiert, aber das mit Spannung".

Linda Watson stelt niet teleur in haar roldebuut als Elektra. Jane Henschel is fenomenaal als Klythämnestra: de koele, berekende psychopate die ze neerzet is uiterst gedifferentieerd, zowel in voordracht als mimiek. De jeugdig stralende sopraan van Manuela Uhl is een ware ontdekking.

Wij vertonen deze productie in Cinema Zuid op 05 februari 2011.

BLU RAY
Amazon UK (Beste koop)
Amazon DE
Amazon FR

DVD
Amazon UK (Beste koop)
Amazon DE
Amazon FR