dinsdag 29 september 2009

Peter Tchaikovsky en de Don Quichot van Bayreuth

Wanneer Peter Tchaikovsky in december 1877 in Wenen een voorstelling bezoekt van Die Walküre, heeft hij de compositie van Jevgeni Onegin aangevat. Aan zijn muse en beschermvrouwe Nadezhda von Meck schrijft hij volgende fascinerende brief : "I've heard Wagner's Die Walküre. The performance was splendid. The orchestra managed to surpass even itself; the outstanding singers did everything they could to show it to good effect, and yet it was boring. What a Don Quixote this Wagner is! Why does he wear himself out in this way, chasing after something impossible, when right under his very nose he has a tremendous gift, from which, if he were to give himself up to it fully and submit to its natural thrust, he would be able to draw forth a whole ocean of musical beauty?! In my view Wagner is a symphonist by nature. This man is endowed with a talent of genius, but he is being ruined by his tendency; his inspiration is paralyzed by the theory which he devised, and which at all costs he is determined to put into practice. By chasing after reality, truthfulness, and rationality in opera he has wholly neglected the music, which for the greater part is conspicuous for its complete absence in his last four operas. For I cannot describe as music these kaleidoscopic, parti-coloured musical pieces which keep following on from one another non-stop, never leading to anything and not once allowing you to rest on a musical form that can be easily assimilated. There is not one broad and well-rounded melody; not once is the singer given full scope. Rather, he must all the time chase after the orchestra and take care not to miss his note, which in the score is of no more significance than some small note assigned, say, to the fourth French horn. But that he is a marvellous symphonist—of that there can be no doubt whatsoever. Let me give you an example of the extent to which the symphonist in him predominates over the vocal and indeed the operatic composer. You will probably have heard at concerts his famous "Walkürenritt" [Ride of the Valkyries]—what a grandiose, wonderful picture! One literally sees before one's eyes these wild gigantic figures, flying with roaring thunder across the clouds on their magic steeds. In concerts this piece always produces a tremendous impression. In the theatre, when one sees all these cardboard rocks, clouds made out of rags, soldiers galloping very clumsily across the stage in the background, and this unimposing painted sky, which is meant to illustrate the tremendous heavenly vaults beyond the clouds, the music loses all its graphic vividness. Thus, the theatre doesn't serve to intensify one's impression here, but acts instead like a glass of cold water. Finally, I do not understand and have never understood why the Nibelungen is supposed to constitute a literary masterpiece. As a national epic poem perhaps, but as a libretto no. All these Wotans, Brünnhildes, Frickas etc are so impossible, so un-human—it's just so difficult to feel keen sympathy with them. And, besides, there's so little life in all this! Wotan spends a good three quarters of an hour scolding Brünnhilde for her disobedience. How boring! And yet there are lots of amazingly striking and beautiful individual episodes of a purely symphonic nature" .

In zijn kritiek van de alledaagse theaterpraktijk zou Wagner zich goed hebben kunnen vinden. Tchaikovsky zal een levenslange bewondering koesteren voor Tannhäuser , voor Lohengrin en vooral voor Wagner de “symphonicus”, maar met de Ring heeft hij van meetaf aan een probleem. In Wenen ziet hij andermaal zijn mening bevestigd die hij een jaar voordien reeds voor zichzelf geformuleerd heeft wanneer hij als muziekrecensent voor een Russische krant het allereerste festival van Bayreuth bezoekt. Met Wagners mythisch universum kan hij niet overweg. Vastberaden om Wagners “fouten” niet over te doen, zal hij Jevgeni Onegin ontwerpen vanuit een grote zin voor realisme en zijn lyrische scènes bevolken met figuren getekend naar het leven. Veel van zijn instrumentale muziek en van zijn balletmuziek klinkt ons vandaag als ondraaglijk in de oren. Zijn beide opera’s Jevgeni Onegin en Pikovaja Dama daarentegen zijn echte meesterwerken. Zou hij de romantische thema’s die door een werk als Jevgeni Onegin spoken als Wagneriaanse leidmotieven zo hebben geschreven indien hij de Don Quichot van Bayreuth niet zou hebben gekend? Ik durf het betwijfelen.

Geen opmerkingen: